Жасөспірімдер үшін сағат отырмау
Агентомания: әлеуметтік желінің пайдасы мен зияны
ХХІ ғасыр — білім мен ғылымның ғасыры. Қоғам да, жастар да заман талабына сай жаңа ақпараттық технологияларды күнделікті өмірге кеңінен енгізіп келеді. Соның ішінде интернет, әлеуметтік желілер және мессенджерлер (кезінде кең тараған Mail.ru Агент сияқты) ерекше орын алады.
Бүгінде мектеп жасындағы оқушылар да, ересектер де интернет арқылы хат алмасып, танысып, тіпті отбасы құрып жатады. Алайда «таяқтың екі ұшы бар» дегендей, мұның да пайдасы мен қаупі қатар жүреді. Төменде осы тақырыпты әр қырынан таразылап көрейік.
Күнделікті көрініс: «Аяжанның әңгімесі»
Тақырыпты түсінікті ету үшін, әлеуметтік желіні жиі қолданатын оқушының ойымен танысайық. Аяжан — 6-сынып оқушысы. Ол күні бойының көп бөлігін мессенджерде өткізетінін айтады және оны өзіне пайдалы деп санайды: тапсырмаларын соның көмегімен орындап, достарымен үнемі байланыста болып, жаңа таныстық орнатады.
Маңызды белгі:
«Өзімді агентсіз елестете алмаймын» деген сөз — тәуелділікке ұқсас сигнал. Мұнда мәселе технологияның өзінде емес, оны қолдану мөлшерінде.
Неге бұл құбылыс кең тарады?
Мессенджерлер — жылдам байланысқа арналған ыңғайлы құрал. Бір мезетте бірнеше адаммен сөйлесуге болады, қашықтағы жақындармен байланыс үзілмейді, жаңалықты жылдам аласың. Осы қолжетімділік жасөспірімдерді ерекше тартады.
Пайдасы
- Жедел әрі арзан байланыс (хат алмасу, қоңырау, топтық чат).
- Ақпаратқа қолжетімділік: жаңалық, оқу ресурстары, пайдалы сілтемелер.
- Жаңа таныстық пен қауымдастық табу мүмкіндігі.
Зияны
- Уақыттың босқа кетуі және оқу үлгерімінің төмендеуі.
- Көздің шаршауы, дұрыс отырмаудан мойын/қол буынының ауыруы.
- Алдану қаупі: бейтаныс адамдардың жалған ақпараты, манипуляция.
- Сауатсыз жазу дағдысының қалыптасуы, сөздік қордың жұтаңдауы.
Мамандар не дейді?
Дәрігер пікірі
Компьютер мен телефонды ұзақ қолдану көздің көруін әлсіретеді, құлақтың есту қабілетіне кері әсер етуі мүмкін. Экран алдында үздіксіз отыру жүйке жүйесін қажытады, сондай-ақ қол буындарына салмақ түсіреді.
Мұғалім пікірі
Инновациялық технологиялар қажет, бірақ оқушының ой-өрісі толықтай телефон мен компьютерге байланып қалмауы тиіс. Артық уақыт әлеуметтік желіге кетсе, шығармашылық, кітап оқу, тіл байлығы, көркем сөйлеу дағдысы бәсеңдейді. Ұзақ отыру оқу үлгеріміне де әсер етеді.
Ата-ана пікірі
Таңнан кешке дейін желіде отыру — баланың денсаулығын әлсіретіп, уақытылы тамақтану мен демалыс тәртібін бұзады. Сонымен бірге мінез-құлық өзгеруі мүмкін: ашушаңдық, тұйықтық, тәуелділік белгілері байқалады. Ең маңыздысы — бейтаныс адамдармен араласу қауіпі.
Жасөспірімдер ісі жөніндегі инспектор пікірі
Көшеде телефонға алаңдау жол қозғалысы ережелерін бұзуға әкеліп, оқыс жағдайларға себеп болуы мүмкін. Жасөспірім үшін виртуалды әлемнен бөлек, көзбе-көз қарым-қатынас, спорт және үйірмелерге қатысу маңызды.
Психолог пікірі
Шектен тыс әуестену «агентомания» сияқты тәуелділікке ұласуы мүмкін. Интернеттегі әр ақпарат пайдалы бола бермейді, ал экранның ар жағында кім отырғаны белгісіз. Емнің ең тиімдісі — мөлшерді сақтау: тек қажет кезде қолдану, уақытты шектеу, тек таныс адамдармен байланысу, пайдалы контентке басымдық беру.
Түйін: технологияны басқару — өзіңді басқару
Интернет арқылы әлемнің түкпір-түкпіріндегі адамдармен хабарласуға болады. Бұл — үлкен мүмкіндік. Бірақ виртуалды қарым-қатынас шынайы өмірді алмастырмауы керек. Ең бастысы — жалған әлемге алданып қалмай, пайдалы іспен айналысу, жақындармен жиі жүздесу, уақытты қадірлеу.
Қарапайым ереже
- Уақыт қойыңыз: күніне нақты лимит белгілеңіз.
- Мақсатпен кіріңіз: «неге кірдім?» деген сұраққа жауап болсын.
- Қауіпсіздік сақтаңыз: жеке мәліметті жарияламаңыз, бейтаныспен абай болыңыз.
- Тірі қарым-қатынасты көбейтіңіз: үйірме, спорт, кітап, отбасы.
ХХІ ғасыр — ақпараттық технологиялар ғасыры. Демек, оның игілігін көру — табиғи нәрсе. Бірақ игілікке жеткізетін жол — шама мен жауапкершілік.