Сиыр малының төлі. Жайлауда жүрген мал суреті
Сабақтың тақырыбы: «Төлдердің айтысы»
Бұл сабақ 0 «В» сыныбына арналған көркем әдебиет сабағы. Оқушылар төрт түліктің төлдері туралы түсінігін кеңейтіп, өлеңді мәнерлеп оқу, қарсы мәндес сөздерді ажырату және байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.
Білімділік
Өлеңді мәнерлеп, түсініп оқу дағдыларын қалыптастыру; қарсы мәндес сөздер туралы білімді нақтылау.
Дамытушылық
Сөздік қорын байыту, байланыстырып сөйлеуін дамыту, қызығушылығы мен танымын арттыру.
Тәрбиелік
Төрт түлікке сүйіспеншілік ояту, еңбекқорлыққа және қамқорлыққа тәрбиелеу.
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру, сұрақ-жауап, ойын, сахналау
- Көрнекіліктер
- Жайлауда жүрген мал суреттері, жұмбақтар
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аударып, оқу әрекетіне бағыттау.
2) Қызығушылықты ояту (Еске түсір)
«Шаттық шеңбері»
Балалар шеңберге тұрып, аналарының төл атауларымен еркелетіп айтатын сөздерін атайды: «ботақаным», «құлыншағым», «лағым», «ботакөзім».
Сұрақ: Ертегілер қалай басталады?
- Ерте, ерте, ертеде...
- Ерте заманда...
- Баяғы заманда...
Тақтадағы суреттер: қой, сиыр, түйе, жылқы (құлын), бұзау.
Сұрақ: Қазақ халқы шаруашылыққа қандай малдарды пайдаланған?
Жауап: өгіз, түйе, ат.
Саяхат идеясы: Жайлауға «саяхат» жасаймыз. Қай малды көлік етеміз?
Жауап: атты.
Жылқыны шақыру
«Құрау-құрау» (хормен қайталау)
3) Жаңа тақырыпқа шығу
Оқушылар суретке қарап, жайлауды, киіз үйді, тауды, малдар мен төлдерді атайды. Төлдер: қозы, лақ, бота, құлын, бұзау.
Осылайша, бүгінгі сабақтың өзегі — төлдер және олардың адамға пайдасы.
4) Сөздік жұмысы
Секектеме
секірме
Деміңді ал
тынық
Құстай қанат қағады
жүгіреді
5) Ойын: «Төлдерін тап!»
Мақсаты: әр малдың төлін дұрыс таба білуге үйрету, байқампаздық пен тілдік белсенділікті арттыру.
Қойдың төлі
Қой баласы қоңырым,
Қойдай жуас момыным.
Шопан ата түлегі,
Қошақаным, қайдасың?
Пұшайт, пұшайт!
Ешкінің төлі
Жауын жауса, бақырған,
Ешкі атасын шақырған.
Өрісте жүрген жануар,
Шөкетайым, қайдасың?
Шөре, шөре!
Жылқының төлі
Жолға шықсам — көлігім,
Жапанда жүрсем — серігім.
Қамбар ата өсірген,
Құлыным менің, қайдасың?
Құрау, құрау!
Сиырдың төлі
Тілімен мұрнын жалаған,
Тілімен бойын тараған.
Зеңгі баба өсірген,
Әукешім менің, қайдасың?
Аухау, аухау!
Түйенің төлі
Екі көзі танадай,
Екі өркеші баладай.
Ойсылқара баласы,
Ботақаным, қайдасың?
Көс, көс!
6) Мал төлдерін қалай шақырады?
Қошақан
пұшайт-пұшайт
Лақ
шөре-шөре
Құлын
құрау-құрау
Бұзау
аухау-аухау
Бота
көс-көс
Дыбыстық талдау (үлгі)
- Лақ — 3 дыбыс, 3 әріп, 1 буын.
- Бота — 4 дыбыс, 4 әріп, 2 буын.
- Бұзау — 5 дыбыс, 5 әріп, 2 буын.
Ертегі: «Төлдердің айтысы»
Төлдер өзара: «Иеміз қайсымызды жақсы көреді?» — деп айтысады. Әрқайсысы өз пайдасын алға тартады.
Лақ
«Әрине, мені жақсы көреді. Адам біздің сүтімізді де, мамықтай түбітімізді де пайдаланады».
Құлын
«Лақ, сен орынсыз мақтанасың. Малда бізден асатын ешкім жоқ. Біз — майданның да, еңбектің де тұлпарымыз. Етіміз — азық, қымызымыз — ем».
Бұзау
«Сендер босқа мақтанасыңдар. Ием мені жақсы көреді. Адам тіршілігіне ең пайдалысы — мен. Шелек-шелек сүт, қарын-қарын май, қап-қап құрт пен ірімшік — бізден шығады».
Қошақан
«Бәрің де босқа мақтанасыңдар. Ием бәріңнен де мені жақсы көреді. Сақылдаған сары аязда тоңдырмайтын жылы пима мен тон — менің жүнім мен терімнен жасалады».
Бота
«Бәріңнен кем біз бе? Малдың ең қадірлісінің бірі — біз. Адам шұбатымызды да, мамықтай жүнімізді де пайдаланады. Ерте кезде күш көлігі де біз болғанбыз».
Адамның түйіні
«Босқа таласпаңдар. Бәрің де адамға пайдалысыңдар. Әрқайсыларыңның өз орындарың бар».
7) Тапсырма: «Жоғалған сөзді тап»
Оқушы тақтаға берілген сөздерді дұрыс орналастырып жазады: сүт, құлын, момын, ертегіні.
8) Төрт түліктің «аталары» (пірлері)
Қазақ түсінігінде әр түліктің қамқоршысы, «атасы» болады. Мұнда «ата» деп сол малды бағып-күткен адамды да айтады.
Қой атасы
Шопан ата
Жылқы атасы
Қамбар ата
Ешкі атасы
Сексек ата
Түйе атасы
Ойсылқара
Сиыр атасы
Зеңгі баба
9) Сөзжұмбақ
- 1. Кішкене ғана бойы бар, айналдыра киген тоны бар. Жауабы: қозы
- 2. Сиыр малының төлі. Жауабы: бұзау
- 3. Тастан тасқа секірген, ұзын салпақ құлақты, қойдан маза кетірген — кім? Жауабы: лақ
- 4. Қамбар атаның алдына салып бағатын жануары? Жауабы: құлын
- 5. Сыңар өркешті, шөлге төзімді мал. Жауабы: түйе
10) Сахналық көрініс
«Қошқар мен теке» тақырыбында қысқа сахналық көрініс ұйымдастырылады. Оқушылар рөлге бөлініп, төлдер туралы білімін қимыл-әрекет, дауыс ырғағы және диалог арқылы көрсетеді.
Қорытынды
Оқушылардың белсенділігі мадақталып, төрт түлік малдың адам өміріндегі орны мен пайдасы түсіндіріледі. Сабақ соңында балалардың жануарларға қамқорлық сезімін оятуға ерекше мән беріледі.
Тәрбиеші: Ергебек Жазира