Қазақша рефераттар

Серінің семсеріндей сертке таққан, Өлеңнің өткірін бір алшы менен

Поэзия кеші: «От ауызды, орақ тілді, қайсар ақын»

Бұл сценарий Қасым Аманжоловтың 100 жылдық мерейтойына арналған поэзия кешін өткізуге бағытталған. Кештің негізгі мақсаты — оқушыларды патриоттыққа, адалдыққа, адамгершілікке баулу; ақынның өлеңдерін мәнерлеп оқу арқылы оның рухани мұрасын жас ұрпақтың жүрегіне сіңіру.

Кештің міндеттері

  • Қасым поэзиясының азаматтық үнін, қайсар мінезін таныту.
  • Оқушылардың мәнерлеп оқу, сахна мәдениеті, тыңдай білу дағдыларын дамыту.
  • Туған жерге сүйіспеншілікті, әділетке адалдықты, адамгершілік құндылықтарды бекіту.

Жүргізушілер сөзі (кіріспе)

1-жүргізуші

Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Жасық өлең емес, асыл өлең жазуды мақсат еткен қайсар ақын Қасым Аманжоловтың туғанына 100 жыл толуына орай ұйымдастырылған «От ауызды, орақ тілді, қайсар ақын» атты поэзия кешіне қош келдіңіздер!

Өртке тиген дауылдай өршіл жырларымен қазақ поэзиясына жаңа леп, ерекше серпін әкелген дауылпаз ақынның мерейтойына арналған мәдени іс-шаралар еліміздің әр түкпірінде өтіп жатқаны белгілі.

2-жүргізуші

Қасым Аманжолов 1911 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданында кедей шаруа отбасында дүниеге келді. Ата-анасынан ерте айырылып, интернатта оқып, бастауыш білім алды. 1927–1930 жылдары мал дәрігерлік техникумда оқыды. Кейін Орал қаласындағы педагогикалық институтта білімін жалғастырды.

Өлең жазуға ынтық жас ақын 1932 жылы Алматыға келіп, «Лениншіл жас» газетіне қызметке тұрады. Алғашқы өлеңі 1931 жылы Орал облысындағы «Екпінді құрылыс» газетінде жарияланды. Алғашқы жыр жинағы 1939 жылы «Өмір сыры» деген атпен жарық көрді.

Ақын ғұмыры — қысқа, мұрасы — мәңгі

Ақын бұл өмірде небәрі 44 жыл ғана ғұмыр кешті. Шолақ ғұмырдың өзінде жетімдік, ашаршылық, ауыр кезеңдердің салмағы, 1947 жылдан басталған аурумен арпалыс та тағдырын қажытты. Сондай аласапыран дәуірде өмір сүріп, ақын болып қалыптасып, төрт томдық асыл мұра қалдыру — таңғаларлық құбылыс.

Сондықтан да оның «өртке тиген дауылдай» өлеңдерін Қасымның өз үні емес деу мүмкін емес. Жаңа ұрпақ оның жырымен қайта-қайта жүздесіп, рухани байлығынан қуат табады.

Музыкалық нөмір

Ән: «Өзім туралы»

Орындайтын: Сүйінтай Сұлушаш

Кеш құрылымы: тақырыптық бөлімдер

1) Туған жер тақырыбы

Қасым Аманжолов — өз заманының перзенті. Оның жырларында озбырлыққа көнбеу, өктемдікке төзбеу, әділетсіздікке қарсы тұру сезімі айқын. Туған даласын Қасымдай егіліп-төгіліп, емірене жырлаған ақындар өте аз.

Дәйексөз:
«Қазақстан дейтін менің бар елім,
Жатыр алып жарты дүние әлемін!
Бұл даланы анам жаспен суарған,
Бұл далада атам қолға ту алған.»

Өлеңдер реті (орындаушыларымен)

  • «Аралым, айдын шалқарым» — 7-сынып, Аманжол Ақмарал
  • «Хан тәңірі» — 7-сынып, Едігеева Гүлзада
  • «Көкшетау» — 10-сынып, Дүйсенбаев Мұхамедқали
  • «Көктем» — 10-сынып, Қарабатыр Жалғас
  • «Баспана» — 10-сынып, Сәду Айдана
  • «Алматы» — 10-сынып, Абат Дәурен
  • «Қазақстан» — 10-сынып, Қыдырбай Жанат
  • «Бетпақдала» — 10-сынып, Бағдәулет Ғани
  • «Сарыарқа» — 7-сынып, Темірбек Гүлжанат
  • «Жайық» — 7-сынып, Бегім Лида
  • «Дауыл» — 7-сынып (орындаушысы көрсетілмеген)
  • «Жамбыл» — 5-сынып, Ерқанат
  • «Ауыл сырты маржан көл» — 6-сынып, Пірәлі Фариза
  • «Күн көтерген қарындас» — 6-сынып, Ералы Мақпал
  • «Атамекен» — 9-сынып, Жеткербай Гүлзат
  • «Алатау» — 7-сынып, Қуанышбай Гүлзира
  • «Нұрлы дүние» — 7-сынып, Рысқұл Үкілім

Көркем ой:
«Құя алман үгітілген балшық өлең,
Көңілімді жасадым тамашаменен.
Серінің семсеріндей сертке таққан,
Өлеңнің өткірін бір алшы менен.»
Осы жолдарды тыңдағанда ақынның көз нұрын соңғы тамшысына дейін сарқып беруге даяр екенін сезінесің.

2) Жастық жырлары

Жастық — арман мен тәуекелдің, балғын сезім мен жігердің шағы. Бұл бөлімде өмірге құштарлықты, жалын мінезді бейнелейтін өлеңдер оқылады.

  • «Жас дәурен» — 8-сынып, Асылбек Аида
  • «Нартәуекел» — 7-сынып, Жұмағұл Гүлжайна
  • «Балалық шақ туралы» — 9-сынып, Базаралы Ардақ
  • «Қара ағаш» — 7-сынып, Мұратқали Ақайдар

3) Махаббат лирикасы

Қасымның махаббат жырлары нәзіктік пен өр мінезді қатар ұстайды. Сүйіспеншілік — жүректің шындығы, ал шындық — ақын әлемінің өзегі.

«Домбырамда бір күй бар тартылмаған,
Көңілімде бір сыр бар айтылмаған.
Күйімді де, сырымды сыйлар едім,
Жаным сүйер жар болсаң жарқылдаған.»

  • «Айтшы, жаным» — 9-сынып, Мұхтар Фариза
  • «Сайра, сайра, сандуғашым» — 8-сынып, Едіге Нұрлыбек
  • «Әлде» — 7-сынып, Темірбек Қайрат
  • «Сенің алма бағыңда» — 8-сынып, Бораш Ғазиза
  • «Сүйдім дедің» — 9-сынып, Жұматай Тұрсынай
  • «Қарындасым Марфуға» — (сыныбы көрсетілмеген)
  • «Балам ауырғанда» — 6-сынып, Әлзақ Назерке; Рысқұл Құндыз
  • «Дариғашым» — 6-сынып, Жәни Құнан
  • «Дариғаға хат» — 6-сынып, Бахарадин Нұрболат

4) Соғыс жылдары және азаматтық үн

Қасым Аманжолов табиғатты сырттай бақылаушы болып жырламайды. Ол дәуірді айтса да, Отанды айтса да, ауыр күндер мен сын сағатты суреттесе де — бәрінде табиғат көріністерін өз мінезімен, өз болмысымен тұтастырып береді.

Ұлы Отан соғысы жылдары жазылған «Ақын өлімі туралы аңыз» поэмасы — ақын шығармашылығының ең биік белестерінің бірі. Майданда қаза болған қазақ ақынының ерлік өліміне арналған бұл шығармада қаһарман тұлға отты сезіммен бейнеленеді.

  • «Ағайыма» — 8-сынып, Темірбек Гүлжанат
  • «Ақшалық» — 8-сынып, Берік Айнұр
  • «Достар, қайда жүрсіңдер» — 9-сынып, Рысқұл Асқар

5) Аудармалары және арнау өлеңдері

Қасым Аманжолов — білікті аудармашы. Оның Пушкин, Руставели, Маяковский, Тарас Шевченко шығармаларынан жасаған аудармалары қазақ әдебиетіндегі аударма өнерінің елеулі табыстары саналады. Ақын шығармашылығы әдебиет тарихынан берік орын алды.

Арнау өлеңдері (ретімен)

  • «Чернышевскийге» — 7-сынып, Айжарық Айдана
  • «Горький» — 7-сынып, Ғалымбек Гүлжайна
  • «Ақын (Маяковский туралы)» — 5-сынып, Әлқуат Нұрым
  • «Ақынның ескерткіші (Пушкинге арнау)» — 5-сынып, Қуанышбай Абылай
  • «Жамбыл» — 5-сынып, Смадияр
  • «Бибі-Айша» — (сыныбы көрсетілмеген)
  • «Мұхтар аға» — 5-сынып, Есіркеген Айжан
  • «Абай арманы» — 7-сынып, Алтынбек Гүлжайна
  • «Сұлтанмахмұт туралы баллада» — 7-сынып, Жантөре Ақерке
  • «Бауыржан» — 5-сынып, Әлзақ Нұртуған
  • «Төлеутайға» — 8-сынып, Ғалымбек Бек
  • «Елу жасар Елубай» — 8-сынып, Әлзақ Нұрсұлтан

6) Қасымға арналған жырлар

1970 жылдардағы жаңа Қасым атанған Мұқағали Мақатаев: «Қасым деген — қалғыған жанартау ғой!» деп, ақынның болмысын айрықша бағалаған. Қасымға арналған жырлар — оның есіміне қойылған рухани ескерткіш.

  • М. Мақатаев — «Қасым солай болмаса» — 7-сынып, Қапаш Асылан
  • М. Шаханов — «Қасымды қабылдамаған адам қақында» — 9-сынып оқушылары
  • «Қайсар Қасым» — 10-сынып, Абат Дәурен

Қорытынды идея

Бұл поэзия кеші — Қасым Аманжоловтың қайсар рухын, азаматтық үнін, туған жерге және адамға деген сүйіспеншілігін оқушыларға жақындататын рухани сабақ. Өлең — тек көркем сөз емес, ұлттың жадын жаңғыртатын, намысты оятатын, жүректі тәрбиелейтін қуат.