Қазақша рефераттар

Алгоритм жазу жолдары

Сабақ тақырыбы

Алгоритм жазу жолдары. Алгоритмнің график түрінде кескінделуі. Алгоритмдік тіл және программалау тілі ұғымы. Алгоритмдік тілдің жалпы ережелері.

Білімділік

Оқушыларды алгоритмнің жазылу тәсілдерімен таныстыру, қарапайым алгоритмдер мен блок-схема құра білуге үйрету.

Дамытушылық

Қарапайым алгоритмдер мен блок-схема құру дағдысын қалыптастыру, логикалық ойлауын дамыту.

Тәрбиелік

Ұқыптылыққа, жинақылыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі Теориялық сабақ

Сабақтың барысы

  1. 1Ұйымдастыру
  2. 2Өткен материалды қайталау
  3. 3Жаңа сабақты түсіндіру
  4. 4Сабақты бекіту
  5. 5Үй тапсырмасы

Өткен материалды қайталау

Қайталау сұрақтары алгоритм ұғымын, оның қасиеттерін және орындалу ерекшеліктерін нақтылауға бағытталған.

  • Алгоритм ұғымы қайдан шыққан?
  • Алгоритм дегеніміз не?
  • Алгоритмнің негізгі қасиеттерін атаңыз.
  • Алгоритмнің үзіктілігін қалай түсінесіз? Мысал келтіріңіз.
  • Алгоритмнің нәтижелілігін қалай түсінесіз? Мысал келтіріңіз.
  • Алгоритмнің жалпыламалығын қалай түсінесіз? Мысал келтіріңіз.
  • Алгоритмнің түсініктілігін қалай түсінесіз? Мысал келтіріңіз.
  • Алгоритмнің формальды орындалуын қалай түсінесіз? Мысал келтіріңіз.

Жаңа тақырып: алгоритмді жазу тәсілдері

Алгоритмді компьютерде орындау үшін оны алдын ала нақты түрде жазып алу қажет. Жалпы жағдайда алгоритмді жазудың келесі тәсілдері қолданылады.

Негізгі тәсілдер

  1. 1Табиғи тілде жазу
  2. 2Түйінді сөздер (терминдер) арқылы қысқаша тізбектей жазу
  3. 3Графиктік түрде жазу
  4. 4Программалау тілінде жазу

Маңызды ескерту

Табиғи тілде жазылған алгоритм компьютерде тікелей орындалмайды, өйткені дәлдік пен бірмәнділік (нақтылық) әрдайым сақтала бермейді.

Алгоритмді графиктік түрде (блок-схема) жазу және кейін оны программаға айналдыру тәжірибесі мемлекеттік стандарттармен бекітілген және ақпаратты өңдеу есептерінде кеңінен қолданылады.

Алгоритмнің графиктік түрде кескінделуі

Алгоритмді графиктік түрде кескіндеу — ең кең таралған әрі көрнекі әдістердің бірі. Мұнда әрбір әрекет (амал) белгілі бір геометриялық фигурамен белгіленеді. Бұл фигуралар блоктар немесе операция символдары деп аталады.

Негізгі идея

Блоктар бағытталған сызықтармен байланысып, орындалу ретімен тізбектеле орналасады.

Нәтиже

Ақпарат өңдеудің әрбір кезеңі мен операциялар реті алгоритм схемасында анық көрінеді.

Атауы

Алгоритм схемасы көбіне блок-схема деп аталады.

Блок-схема құру ережелері

  1. 1 Басы мен соңы міндетті түрде көрсетілуі керек.
  2. 2 Қосылмай қалған (оқшау) блоктар болмауы тиіс.
  3. 3 Блоктар орындалу ретіне сәйкес тізбектеле орналасуы қажет.
  4. 4 Арифметикалық амал блогында 1 ену және 1 шығу сызығы болады. Шартты тексеретін ромб түріндегі логикалық блокта 1 ену және 2 шығу сызығы болуы тиіс.

Блоктардың түрлері

Негізгі блоктар

Өңдеу, шартты тексеру, енгізу және шығару блоктары.

Көмекші блоктар

Түсіндірме (комментарий), алгоритмнің басы мен соңы, сондай-ақ байланыс сызықтары.

Қысқа мысал

y = a + b формуласы бойынша есептеу үшін блок-схема әдетте мына қадамдарды қамтиды: енгізу (a, b) → өңдеу (y = a + b) → шығару (y).

Алгоритм құрылымы

Блоктардың өзара байланысуына қарай алгоритмдер үш түрге бөлінеді: сызықтық, тармақтық және циклдік. Бұл құрылымдар шартты тексеру және цикл басы сияқты блоктар арқылы көрсетіледі.

Алгоритмдік тіл және программалау тілі

Алгоритмдік тіл — орындалатын әрекеттерді бірізді және дәл жазуға арналған белгілер мен ережелер жүйесі. Ол табиғи тілге жақын болғандықтан, мәтін түрінде жазылып, жеңіл оқылады.

Символдар және алфавит

Алгоритмдік тілде қолданылатын қарапайым белгілер символдар деп аталады, ал олардың жиыны — тілдің алфавиті. Тіл құрамына сандар, шамалар мен функция атаулары, арифметикалық белгілер, жақшалар және қызметтік терминдер кіреді.

Программалау тілдері

Алгоритмді компьютерге түсінікті командалар түрінде жазуға арналған жасанды тілдер программалау тілдері деп аталады. Мысалы: Pascal, C, Delphi, BASIC, Fortran. Бұл тілдерде аз ғана, бірақ маңызы жоғары түйінді сөздер (keywords) қолданылады.

Машина тілі және транслятор

Әр компьютердің өзінің машина тілі болады; оны командалар тілі немесе кодтар тілі деп те атайды. Ал программалау тілінде жазылған мәтінді машина тіліне автоматты түрде аударатын программалар транслятор деп аталады.

Интерпретатор

Программаны жол-жолымен аударып, әр командасын біртіндеп орындайды.

Компилятор

Программа мәтінін толық аударып, машина тіліндегі модуль жасайды; орындау кейін пайдаланушының командасымен іске асады.

Ассемблер

Ассемблер тілінде (автокодта) жазылған программаларды ғана машина тіліне аударады.

Алгоритмдік тілдің жалпы ережелері

Алгоритмдік тілде жазу ережелері алгоритмді компьютерде орындауға ыңғайлы етіп реттейді. Әр алгоритмнің мазмұнын ашатын атауы (тақырыбы) болады. Тақырыпты көрсету үшін алдына алг (алгоритм) түйінді сөзі жазылады.

Құрылымы

Алгоритм тақырыбынан кейін жаңа жолдан командалар жазылады. Командалардың басталуы мен аяқталуын көрсету үшін басы және соңы түйінді сөздері қолданылады.

Бірінен кейін бірі орындалатын, белгілі бір нәтиже беретін командалар тізбегі серия деп аталады. Тақырыптан кейінгі бөлік алгоритмнің тұлғасы болып саналады.

Жалпы жазылу үлгісі

алг алгоритмнің атауы
арг A, B, C, D, X
нәт Y, R1, R2
басы
  алгоритм командалары (серия)
  ...
соңы

Меншіктеу (тағайындау) командасы

Кез келген шаманың мәнін есептеу өрнек арқылы беріледі. Алгоритм орындалу барысында өрнек мәнін есептеп, оны басқа бір айнымалыға теңестіру меншіктеу (тағайындау) деп аталады.

Жазылу үлгісі

Айнымалы := өрнек
y := a*x - b

Түсіндірме

Мұнда := — меншіктеу таңбасы. Сол жақта айнымалы, оң жақта кез келген өрнек орналасады. Яғни өрнектің мәні сол жақтағы айнымалыға беріледі.

Сабақты бекітуге арналған сұрақтар

Төмендегі сұрақтар жаңа тақырыпты қаншалықты меңгергеніңізді тексеруге көмектеседі.

  • Алгоритмді өрнектеу (жазу) тәсілдері дегеніміз не?
  • Алгоритмдерді графиктік түрде кескіндеудің ерекшеліктері қандай?
  • Блок-схема дегеніміз не?
  • Негізгі және көмекші блоктарға нелер жатады?
  • Алгоритмдік тіл және программалау тілі дегеніміз не?
  • Түйінді сөздер дегеніміз не?
  • Кодтар тілі (машина тілі) дегеніміз не?
  • Транслятор дегеніміз не? Оның қандай түрлері бар?
  • Интерпретатор, компилятор және ассемблердің айырмашылықтары қандай?
  • Меншіктеу командасының құрылымы қандай және ол қалай жазылады?