Орман - тоғай өсімдіктері мен жануарлары
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Сынып
4-сынып
Тақырып
Орман-тоғай өсімдіктері мен жануарлары
Сабақ типі
Аралас сабақ
Мақсаты
- Білімділік: жаңа тақырып мазмұнын түсіндіру.
- Дамытушылық: өткен тақырыппен салыстыру арқылы теориялық білімін, тіл байлығын, сөздік қорын және ойды жүйелі жеткізу қабілетін дамыту.
- Тәрбиелік: табиғатты қорғауға және ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Құрал-жабдық және әдістер
Көрнекілігі
Суреттер, деректі фильм (диск)
Әдісі
Түсіндіру, баяндау, әңгімелеу, сұрақ-жауап, жинақтау, талдау, көрнекілік
Сабаққа жағымды көңіл күй орнату
Сұрақ:
Бүгінгі көңіл күйлерің қалай?
Мейірімді жүрекпен,
Ақпейілді тілекпен,
Амандасып алайық,
Бір жадырап қалайық!
Сабақ барысы (кезеңдер)
-
I
Ұйымдастыру
Амандасу, түгендеу, зейінді сабаққа бағыттау.
-
II
Үй тапсырмасын тексеру
Мазмұнын сұрау, топпен және сызбамен жұмыс.
-
III
Білімді тексеру
Қайталау сұрақтары арқылы ой қозғау.
-
IV
Мақсат қою
Тақырып пен мақсатты хабарлау.
-
V
Жаңа материал
Орман мен тоғай ұғымдары, өсімдіктері мен жануарлары.
-
VI
Меңгеруді тексеру
Пікір айту, дәлелдеу, әңгімелеу.
-
VII
Бекіту
Қорытынды сұрақтар, салыстыру.
-
VIII
Үй тапсырмасы
93–95-беттерді оқу, мазмұндау, қосымша мәлімет жинастыру.
Үй тапсырмасын тексеру және қайталау
Өткен тақырып
Оқушылардың білімі дала және шөлейт аймақтардағы егіншілік пен мал шаруашылығы тақырыбы бойынша сұралады.
Топтық жұмыс 1
Егін шаруашылығы
Топтық жұмыс 2
Мал шаруашылығы
Топтық жұмыс 3
Шаруашылықтардың пайдасы
Қосымша: сызба арқылы қорытындылау.
Білімді тексеруге арналған сұрақтар
- Қуаң далада, шөл және шөлейт жерлерде бау-бақша қалай өсіріледі?
- Адамдар малды қандай өнімдері үшін өсіреді?
- Күріш дастарханға қалай келеді?
- Еділбай қойы мен арқар-меринос қойының айырмашылығы қандай?
Жаңа тақырып: орман мен тоғай
Сабақтың негізгі мақсаты — орман мен тоғай ұғымдарын ажыратып, олардың өсімдіктері мен жануарларын танып-білу және табиғатты қорғаудың маңызын түсіну.
Кіріспе сұрақтар
- Орман-тоғай туралы не білеміз?
- Орманда қандай өсімдіктер өседі, қандай жануарлар тіршілік етеді?
Орман деген не?
Орман — жер бетіндегі табиғи қорлардың, әсіресе өсімдіктер жамылғысының негізгі типтерінің бірі. Ол құрамында бір-біріне жақын өсетін ағаштың бір немесе бірнеше түрі бар табиғи кешен.
Тоғай деген не?
Тоғай — шөл және шөлейт аймақтардың жайылмалы, сулы өзен алаптарында өсетін орман. Ол Орталық Азияда Сырдария, Әмудария, Мургаб, Зерафшан, Вахш, Шу–Іле сияқты өзендер бойында және аралдарда кездеседі.
Қазақстандағы таралуы және табиғи жағдайы
Еліміздің солтүстігінде Оңтүстік Оралдан Алтайға дейін созылған кең алқаптың жазық бөлігінде шағын ормандар өседі. Далалы және шөлді жерлердегі шағын өзен-көл жағалауларында шоқ тоғайлар жиі ұшырасады.
Топырақ
Құнарлы
Ылғал
Мол
Тіршілікке қолайлылық
Азық пен паналау жеткілікті
Мысалы, Қызылжар қаласының төңірегінде қайыңды ормандар жиі кездеседі. Сонымен қатар қарағайлы және шыршалы ормандардың өзіне тән ерекшеліктерін салыстырып айтуға болады.
Орман өсімдіктері: алуан түрлілік және пайдасы
Жарық мол түсетін қарағайлы ормандарда және топырағы құнарлы, ылғалы жеткілікті жерлерде әртүрлі бұта мен шөптесін өсімдіктер өседі: қойбүлдірген, таңқурай, тошала, қарақат, долана, мүкжидек, сиырбүлдірген, мойыл, балшытыр, айдаршөп, қоғажай және т.б. Ағаштардан қарағай, шырша, қайың, көктерек көп таралған.
Маңызды дерек
Кауфман көкгүлі Қызыл кітапқа енген. Орман өсімдіктерінің бір бөлігі дәрілік қасиетімен бағаланады, оларды емдік шөптер деп атайды.
Түсіндіру жұмысы көрнекі суреттер арқылы жүргізіледі.
Тоғай өсімдіктері және өзен аңғарлары
Шөлейт пен шөл аймақтарындағы өзен аңғарларында және шағын көлдер маңында ну тоғайлар өседі. Ылғалы бар сай-салаларда да шағын тоғайлар кездеседі. Тоғайда жидек түрлері мол, өзен аңғарларында шабындықтар жайқалып өседі.
Негізгі ағаштар
Терек, тораңғы
Бұталар
Шеңгел, ұшқат
Жануарлар әлемі: бейімделу және «орман қамқоршылары»
Орман мен тоғай жануарлары ағашты, бұталы ортаға бейімделген. Көпшілігінің түсі ағаш діңіне ұқсас қызғылт, қоңыр, сұр немесе жапырақ тәрізді теңбіл болып келеді — бұл оларды жаудан қорғайтын маңызды бейімделу белгісі.
Орман жануарлары
- Сілеусін
- Борша тышқан
- Тиін
«Орман қамқоршылары» (құстар)
- Тоқылдақ
- Көкқарға
- Шымшық
- Жапалақ
Тоғай жануарлары
Сүтқоректілер
Бартоғай бұғысы, елік, қасқыр, түлкі
Құстар
Қырғауыл, мысықторғай, жамансары
Түсіндіру суреттерді көрсету арқылы толықтырылады.
Оқулық және дәптермен жұмыс
Оқулықпен жұмыс
Мәтінді дауыстап, тізбектей оқыту.
Дәптермен жұмыс
Орман-тоғай өсімдіктері мен жануарларын екі бағанға бөліп жазу.
Орман-тоғай өсімдіктері
- Қайың
- Көктерек
- Шырша
- Терек
- Қарағай
- Қойбүлдірген
- Таңқурай
- Тошала
- Шеңгел
- Қарақат
- Долана
- Мүкжидек
- Сиырбүлдірген
- Мойыл
- Қоғажай
- Айдаршөп
Орман-тоғай жануарлары
- Сілеусін
- Жапалақ
- Шымшық
- Құмырсқа
- Елік
- Қасқыр
- Түлкі
- Тоқылдақ
- Көкқарға
- Бартоғай бұғысы
- Тиін
- Мысықторғай
Тізім толықтырылуы мүмкін (т.б.).
Меңгеруді тексеру және бекіту
Меңгеруді тексеру
Орман мен тоғай өсімдіктері мен жануарлары адамдар үшін қаншалықты қажет деп ойлайсыңдар?
Оқушылар өз ойларын еркін әңгімелеп, дәлел келтіреді.
Бекіту сұрақтары
- Орман-тоғай жануарлары неге алуан түрлі болады?
- Орман мен тоғайдың айырмашылығы қандай?
- Тоғайда әсіресе не көп өседі?
Үй тапсырмасы
- 93–95-беттерді оқу.
- Мазмұнын айту (мазмұндау).
- Дәптерге қосымша мәліметтер жинастырып жазу.