Қазақша рефераттар

Эволюцияның қозғаушы күштері

Қорытынды сабақ: «Тіршіліктің даму тарихы туралы ілім»

Сабақтың мақсаты

  • Тарау бойынша алған білімді тәжірибеде қолдану, тірі табиғаттың танымдық қырын түсіну және дүниетанымды кеңейту.
  • Зерттеушілік қабілеттерді дамыту, ақпаратпен жұмыс істеу біліктерін қалыптастыру.
  • Топпен жұмыс жасауға, бірлікке, ұйымшылдыққа және өздігінен білім алуға тәрбиелеу.

Ұйымдастыру және ресурстар

Сабақ түрі
Жоба сабақ.
Құралдар
Слайдтар, кестелер, суреттер, оқушылардың шығармашылық жұмыстары.
Топқа бөлу
Оқушылар 4 топқа бөлінеді; қатысуы белгіленіп, оқу құралдарының дайындығы тексеріледі.

Сабақ құрылымы (3 бөлім)

1-бөлім

Презентациялар

Топ жетекшілері проблемалық тақырыптарды жоба ретінде таныстырып, қорғайды.

2-бөлім

Топтық тапсырмалар

Сұрақтар, кесте, суретпен жұмыс және бейімделушілік мысалдарын талдау.

3-бөлім

Қорытынды және бағалау

Нәтижелер жинақталып, топтық бағалау парақтары бойынша қорытынды жасалады.

Біз нені меңгердік?

«Тіршіліктің тарихи дамуы» тарауы бойынша оқушылар эволюция туралы негізгі көзқарастарды, жетекші ғалымдардың идеяларын және эволюциялық процестің заңдылықтарын жүйелейді.

  • Тіршіліктің тарихи дамуы туралы көзқарастар.
  • К. Линней мен Ж. Ламарктың эволюциялық идеялары.
  • Ч. Дарвиннің эволюциялық ілімі.
  • Эволюцияның қозғаушы күштері.
  • Жер тарихының даму шежіресі.
  • Эволюциялық процестердің негізгі кезеңдері.
  • Эволюцияның басты бағыттары мен негізгі заңдылықтары.

Жоба тақырыптары (4 топ)

Білімді тереңдету және кеңейту үшін әр топқа проблемалық тақырып ұсынылады. Топ жетекшілері бүгін сол тақырыптарды жоба ретінде таныстырып, презентациясын қорғайды.

1-топ

«Түрлер өзгермейді; жер бетінде қанша түр жаратылса, сонша түр бар» деген көзқарас дұрыс па?

2-топ

Қазіргі жағдайда тіршіліктің өздігінен пайда болуы мүмкін бе?

3-топ

Биологиялық прогресс пен регрестің эволюциядағы рөлі.

4-топ

Эволюциялық ілімнің адамның практикалық іс-әрекеті үшін маңызы қандай?

Жобаларды қорғау: сұрақтар мен қысқа жауаптар

1-топ

Эволюцияның синтетикалық теориясы

Сұрақ: ХХ ғасырдың басында пайда болған эволюцияның синтетикалық теориясы туралы не білесіңдер?

Жауап: Бұл теория қазіргі генетика, экология және классикалық дарвинизм негізінде қалыптасты. Негізін қалаушылар: С. Четвериков, И. Шмальгаузен, Н. Вавилов, Дж. Холдейн және т.б. Теория 11 қағидаға сүйеніп, эволюция механизмін терең түсіндіреді; Ч. Дарвин идеяларын дамытқандықтан, оны жиі неодарвинизм деп атайды.

2-топ

Тіршіліктің өздігінен пайда болуы

Сұрақ: Тіршіліктің өздігінен пайда болмайтыны тәжірибе жүзінде қалай дәлелденді?

Жауап: Тақырыпты қорғау барысында тәжірибелік дәлелдер мен ғылыми тұжырымдар келтіріледі.

3-топ

Биологиялық прогресс

Сұрақ: Австралияға әкелінген қояндар жаулары болмағандықтан тез көбейіп, саны күрт артты. Бұл ненің мысалы?

Жауап: Биологиялық прогресс.

4-топ

Эволюциялық ілімнің практикалық маңызы

Сұрақ: Өсімдіктер селекциясында қандай әдістер қолданылады?
Жауап: Сұрыптау, будандастыру, жасанды мутагенез.

Сұрақ: Қазақстанда қойдың қандай қолтұқымдары шығарылды?
Жауап: Арқар-меринос, Еділбай қойы, қазақтың биязы жүнді қойы.

Топтық тапсырмалар

Келесі кезеңде әр топқа жеке тапсырма беріледі. Мақсат — теорияны нақты дерекпен, салыстырумен және талдаумен бекіту.

№1 топ

Ч. Дарвин «Адамның шығу тегі және жыныстық сұрыпталу» еңбегінде «Өмір — бұл күрес» идеясын ұсынды. Бұл идея дарвинизмдегі ең үлкен қателік ретінде аталады. Бұл қандай қателік?

№2 топ

Кестені толтырыңыз: эволюциялық процестің кезеңдері (микроэволюция, макроэволюция). Әрқайсысы қай деңгейде жүреді, неге әкеледі, қозғаушы күштері қандай?

№3 топ

Суреттер бойынша гомологиялық және аналогиялық мүшелерді анықтаңыз.

№4 топ

Төмендегі мысалдар бейімделушіліктің қай түріне жатады? Зебраның жолақты реңі, бұзаубастың үстіңгі қанаты, жұлдызқұрттың жасыл реңі, қызыл орденді көбелектің реңі, ақ қоянның қыстағы реңі, құлақты кесіртке, улы жыландар, теңіз атбасының пішіні.

«Аяқталмаған сөйлемді аяқта» (барлық топқа)

1. Эволюцияның қозғаушы күштерінің тұрақты әрекетінің нәтижесінде… Жауап: жаңа түрлер түзіледі

2. Көртышқанның топырақта тіршілік етуге бейімделуі… Жауап: эволюцияның нәтижесі

3. Бір су қоймасының әр түрлі тереңдігінде тіршілік ететін алабұғаның әр түрлі түрлерінің пайда болу тәсілі… Жауап: экологиялық түр түзілу

4. Жорғалаушылар мен құстардың белгілеріне ие археоптерикс — … Жауап: өтпелі форма

5. Ертедегі аңтісті кесірткелерден сүтқоректілердің пайда болуымен сипатталатын тарихи даму… Жауап: макроэволюция

6. … әсерінен жаңа мутациялары бар даралар сақталады. Жауап: қозғаушы сұрыпталудың

7. Бунақденелілер класының пайда болуына әкелген эволюция бағыты — Жауап: ароморфоз

8. Ж. Ламарк бойынша эволюцияда негізгі рөл атқаратын — Жауап: сыртқы орта әсерінен болатын өзгергіштік

9. Бір алқаптағы бидай арасындағы жарық пен ылғал үшін күрес — тіршілік үшін … Жауап: түрішілік күрес

10. Палеонтология — … Жауап: ертеде тіршілік еткен организмдердің қазба қалдықтарын зерттейтін ғылым

Қорытынды ой

Биологиялық эволюция — тірі табиғаттың қайтымсыз және белгілі бір дәрежеде бағытталған тарихи дамуы.

Эволюцияның тарихи дамуын түсіндіретін негізгі ілім — дарвинизм.

Эволюцияның нәтижесі — табиғаттағы түрлердің көптүрлілігі және организмдердің қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштігі.