Анамның тілі - аяулы үні
Ұйымдастыру кезеңі
Топқа бөлу
Оқушылар үш топқа бөлініп, әр кезеңде бірлескен тапсырмалар арқылы ой бөліседі және қорғайды.
Кіріспе әсер
Мұғалім сабақ басталғанда баяу әуен қосып, ана тілінің құдіретін сезіндіретін өлеңді оқиды.
Ө. Айтбаев — «Ана тілі»
Ана тілі, ана сүтім, арым менің,
Сәулетім, сая бағым, сәнім менің.
Аспаным өзіңменен арайланып,
Нұрланып атар ылғи таңым менің.
Өзге елмен сен арқылы теңесемін,
Кемеңгер, даналармен кеңесемін.
Ән айтып, өз тілімде сөз сөйлесем,
Шабыттың айдарынан жел еседі.
І. Қызығушылығын ояту
«Ана тілі» тіркесіне қандай ассоциациялар келеді? Әр оқушы өз ойымен бөлісіп, ортақ мағыналық өріс құрады.
Әңгімелесу сұрақтары
- 1 Неліктен әр халықтың туған тілі «ана тілі» деп аталады?
- 2 Жаңа ғасырда ана тіліне қандай талап қойылып отыр?
- 3 Көптілділік туралы не айтар едіңдер?
ІІ. Мағынаны ажырату
«Халықтың мәңгі ғұмыры – оның тілінде» — деген ойды Шыңғыс Айтматов та ерекше атап өткен. Әрбір тіл өз халқы үшін ұлы қазына. Сондықтан бұл іс-шара ана тіліне және тілдер онкүндігіне арналады.
1-топ: Шығармашылық жұмыс
Ана тіліміздің құдіреті туралы өлең құрастыру және тақырыпқа сай сурет салу.
- Өлең: негізгі ой, бейнелі сөз, ұйқас
- Сурет: символ, түстер үйлесімі, идеяның айқындылығы
2-топ: Интервью
Оқушылар сұрақтарын алдын ала дайындап, пән мұғалімдерінен, жоғары сынып оқушыларынан және келген қонақтардан сұхбат алады.
Нәтиже
Жауаптарды жинақтап, ортақ қорытынды жасап, ана тілінің өмірдегі рөлін мысалдармен дәлелдеу.
3-топ: Жоба
«Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте» қағидасына сүйене отырып, бала тәрбиесінде ана тілін құрметтеу, сүю және дәріптеу үшін қандай тиімді жұмыс түрлерін жүргізуге болатынын ұсыну.
- Отбасылық тілдік орта: күнделікті әңгіме, дәстүр, ертегі
- Мектептегі жобалар: эссе, театрландыру, дебат
- Медиа: кітап оқу, подкаст/бейне, тілдік челлендж
Жұмыстарды қорғау
Әр топ ортаға шығып, өз жұмысының идеясын таныстырады, дәлелдейді және сұрақтарға жауап береді.
Рефлексия
Мақал-мәтелдер сайысы
Берілген мақал-мәтелдердегі түсіп қалған сөзді тауып, оны үш тілде айту керек.
1
Ананың сүті бой өсіреді, ананың тілі ой өсіреді.
Түсіп қалған сөз: тіл — язык — language
2
Өнер алды — қызыл тіл.
Түсіп қалған сөз: қызыл — красный — red
3
Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады.
Түсіп қалған сөз: бас — голова
4
Піл көтермегенді тіл көтереді.
Түсіп қалған сөз: піл — слон
5
Тіл — өмір тірегі.
Түсіп қалған сөз: тірегі — опора
6
Ағаш көркі — жапырақ, адам көркі — шүберек.
Түсіп қалған сөз: ағаш — дерево
7
Кітап — алтын қазына.
Түсіп қалған сөз: кітап — книга — book
8
Тәтті өмірдің сұрауы қатты.
Түсіп қалған сөз: қатты
9
Дос бергенінің түсіне қарамас.
Түсіп қалған сөз: түс — цвет — color
10
Батар күннің атар таңы бар.
Түсіп қалған сөз: таң — заря
ІІІ. Ой-толғаныс
Эссе жазу
Әр топ мүшесіне «Ана тілі – жүрек үні» тақырыбына эссе жазу тапсырмасы беріледі. Кейін әр топтан бір оқушы шығып, эссесін оқиды.
«Галереяға саяхат» стратегиясы
Оқушылар бір-бірінің жұмысына шолу жасап, пікір қалдырады: ойдың айқындығы, дәлелі, көркемдігі және әсері бойынша талдайды.
Қорытынды
Сабақ соңында оқушылар ортаға шығып, Ш. Смаханұлының сөзіне жазылған Ә. Тінәлиевтің «Анамның тілі – аяулы үні» әнін орындайды.
«Анамның тілі – аяулы үні» (ән мәтіні)
Өмірге келдім, анамды көрдім.
Деді ол: «Жаным, арайлы таңым».
Самал боп желпіп, жырымен ертіп,
Үйретті тынбай бал тілін, әнін.
Қайырмасы
Анамның тілі — айбыным менің,
Анамның тілі — Ай, Күнім менің.
Сүйемін байтақ елімді туған,
Сүйемін мәңгі өмірді думан.
Мектепке келдім, ұстазды көрдім.
Тыңдадым сөзін, табынып, сүйіп.
Анамның тілі — аяулы үні,
Жүрекке нұрын жіберді құйып.
Қайырмасы
Көңілге көрік, өмірге серік —
Әсем ән-жыр, қайрат, қуатым.
Сөйлесем мыңға, өрлесем шыңға,
Анамның тілі — асыл мұратым.
Түйін
Ана тілі — тұлғаның рухани өзегі, ұлттың тарихи жады және ұрпақ сабақтастығының тірегі. Оны құрметтеу — өзіңді құрметтеу.