Төртінші топ
Ұйымдастыру және өткенді пысықтау
Сабақтың кіріспе бөлімінде оқушылардың назарын шоғырландыру және алдыңғы тақырыпты еске түсіру мақсатында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранын орындау жоспарланады.
Талқылау сұрақтары
- Әнұранның авторлары кімдер?
- Әнұран қайда және қалай орындалады?
- Әнұран нені дәріптейді?
Негізгі ой
Мемлекеттік Әнұран бостандықты, бейбіт өмірді, татулық пен достықты, бірлікті дәріптейді. Салтанатты жиындарда Әнұранды тыңдау — елдік құндылықтарды құрметтеудің белгісі.
Жаңа сабаққа кіріспе: Тәуелсіздік және тарихи арман
Оқушылармен әңгіме барысында мына сұрақтар арқылы ой қозғау ұсынылады:
- Қазақстан Республикасы қандай мемлекет?
- Тәуелсіздікті қашан алдық?
Біздің ата-бабаларымыз тәуелсіздікті ертеден аңсады. Ғасырлар бойы армандаған азаттыққа қол жеткізіп, еркін де егемен ел атандық. Сол тәуелсіздікті көксеген тұлғалардың бірі — Шәкәрім Құдайбердіұлы.
Шәкәрім көзқарасының өзегі
Ақын халықты езгіден құтқарып, қараңғылық қапасынан алып шығудың ең сенімді жолы оқу-білім мен ғылым деп білді. Өмір бойы аңсаған арманы — елдің еңсесін көтеріп, халықты жарыққа бастайтын сара жолдың ашылуы еді.
Алдын ала дайындық
Оқушыларға Шәкәрім Құдайбердіұлының өмірбаянын оқып келу тапсырылған. Сабақта мына сұрақтар бойынша қысқаша сұхбат жүргізіледі:
- Шәкәрім Құдайбердіұлы қай жылы, қай жерде дүниеге келді?
- Оның өлеңдері туралы не білесіңдер?
- Ақын өмірден не үшін өтті (өмірлік ұстанымы, мұраты)?
Өлеңмен танысу: «Бостандық таңы атты»
Бүгінгі сабақта Шәкәрім Құдайбердіұлының «Бостандық таңы атты» өлеңі оқылып, топтық талдау жасалады. Ақын бұл шығармасында өз дәуіріндегі жаңалықтар мен игі өзгерістерді қуанышпен жырға қосып, баспасөз беттерінде осы рухтағы туындыларын жиі жариялағаны атап өтіледі.
Талдау форматы
- Бір оқушы өлеңді мәнерлеп оқиды.
- 1-топ — 1-шумақ, 2-топ — 2-шумақ, 3-топ — 3-шумақ, 4-топ — 4-шумақты түсініп оқиды.
- Оқып болған соң әр топ өз түсінгенін әңгімелейді, негізгі ойды тұжырымдайды.
Топтық тапсырмалар: әдет пен қасиетті айыру
1-топ: Екі бағанға бөлу
Өлеңдегі жақсы және жаман әдеттерді екі бағанға бөліп жазыңдар.
2-топ: Топтастыру
Ақын өлеңде нелерден аулақ болуға шақырады? Мысал сөздер: арамдық, өсек, жалқаулық, өтірік, еріншектік, араздық.
3-топ: Мағынаны ашу
«Бостандық таңы атты» деген тіркесті қалай түсінесіңдер? Өз ойларыңды дәлелмен айтыңдар.
4-топ: Азат елдің ұрпағы қандай болуы керек?
Ақын тәуелсіз елдің балалары қандай болуы керек деп ойлайды? Топтастыру арқылы жауап беріңдер.
Сергіту сәті
Қысқа сергіту жаттығулары музыка ырғағымен орындалады.
Әдеби байланыс: Абай ойымен үндестік
Оқушыларға талдау барысында «Бостандық таңы атты» өлеңінің мазмұны Абайдың «Адам болам десеңіз» өлеңімен үндес келетіні көрсетіледі. Абай өлеңін жатқа айтқызу арқылы екі мәтіндегі ой ортақтығы айқындалады.
«Бес асыл іс»
- Талап
- Еңбек
- Терең ой
- Қанағат
- Рақым
«Бес дұшпан»
- Өтірік
- Өсек
- Еріншектік
- Мақтаншақтық
- Мал шашпақ
Салыстыру қорытындысы
Екі өлеңдегі ортақ жақсы әдеттер: талап, еңбек.
Екі өлеңдегі ортақ жаман әдеттер: өсек, өтірік, еріншектік.
Шығармашылық бөлім: түстер арқылы ойды ажырату және эссе
1–2-топ: «Күн» тапсырмасы
Интерактивті тақтада өлең мәтіні және екі күннің бейнесі беріледі: біреуі — сары, екіншісі — күңгірт. Өлеңдегі қызыл және көкшіл түспен ерекшеленген сөздерді тиісті күннің астына орналастырыңдар. Жұмыс дәптерде орындалып, слайд арқылы тексеріледі.
3–4-топ: Эссе
«Өлеңнен алған әсерім» тақырыбында шағын эссе жазыңдар: шығарманың ойы сендерге қалай әсер етті, қандай тұжырым жасадыңдар?
Сергіту сәті
Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары музыка ырғағымен қайталанады.
Қорытынды ой: тәуелсіздік — жауапкершілік
Қазақстан — Туымен тұғырлы, Елтаңбасымен еңселі, Әнұранымен айбатты мемлекет. Сендер — тәуелсіз қазақ елінің жас ұландарысыңдар. Сондықтан өз жеріңді, өз еліңді ата-бабамыздай қадірлеп, сүйіп, қорғау — әрқайсыңның азаматтық парызы. Бұл жауапкершілікті ешқашан естен шығармаңдар.
Келесі қадам
Өлеңді мәнерлеп жаттау және талдауда айтылған негізгі ойларды қысқаша қайталау.