Ауған соғысы ардагерлерімен сұхбат

Сабақтың жоспары

I. Ұйымдастыру

Қатысушыларды қарсы алу, тәрбие сағатының мақсатын таныстыру, жұмыс форматын түсіндіру.

II. Әдеби-музыкалық монтаж

Патриоттық өлеңдер, әнұран, шығармашылық қойылымдар арқылы елге қызмет етудің мәнін ашу.

III. Ардагерлермен сұхбат

Ауған соғысына қатысқан жерлестердің естелігі, сұрақ-жауап, ұрпақпен ашық әңгіме.

IV. Құттықтаулар

Құрмет сөздері, алғыс білдіру, ардагерлерге тілек айту.

Кіріспе сөз: тарихи дерек және азаматтық ой

Ауған соғысының басталуы мен салдары

1979 жылғы 12 желтоқсанда КСРО басшылығының шағын тобы Ауғанстанға кеңес әскерін енгізу туралы шешім қабылдады. 1979 жылғы 25 желтоқсанда КСРО әскерлері Ауғанстан шекарасынан өтіп, 1989 жылғы ақпанға дейін соғыс қимылдарын жүргізді.

Қазақстаннан Ауған соғысына 22 200 адам қатысып, олардың 701–761 аралығында жауынгері қаза тапқаны әр деректе әрқалай көрсетіледі; 20–21 адам хабарсыз кеткені айтылады. Көптеген сарбаздар мүгедектікпен оралды. Бұл қайшылықты сандардың өзі соғыс жарасының әлі де толық жазылмағанын аңғартады.

1989 жылғы 15 ақпанда Кеңес әскерлері Ауған жерінен біржола шықты. Он жылға созылған бұл қақтығыс ТМД елдері бойынша шамамен 15 мыңға жуық адамның өмірін қиды.

Шыңғырлау өңірінің жауынгерлік жады

Ескерткіштер мен үнсіз куәліктер

Аудан орталығында Ауған жерінде қаза тапқан Д. Хамитов және елге оралмаған Д. Бесчасов, С. Гоптаренко, Р. Каймулдиев сынды боздақтарға ескерткіш-белгі қойылған. Бұл орындар — өткенге тағзым ғана емес, келешек ұрпаққа тарихи сабақ болатын үнсіз куәгерлер.

Сонымен қатар, қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіштің де болуы — бір өңірдің тарихында қасірет пен үміт қатар өрілгенін еске салады.

Елге аман оралған жерлестер

Ауған қанды қасабынан аман оралған жерлестеріміздің бірқатары бүгінде әр түрлі салада еңбек етіп жүр. Олардың өмір жолы — төзім мен жауапкершіліктің айғағы.

Б. Баймұқашев

Еңбек жолы әр салада

С. Бадьяков

Ауғанстан: Қандағар

В. Николаев

345-гвардиялық полк

Дидар туралы естелік: бір сарбаздың тағдыры

Тәрбие мен мінез, борыш пен ерлік

Дидардың әкесі Тілеухайыр ағамыз ұлын бала кезінен қазақ халқының мақтанышы болған батыр бабалар — Абылай хан, Бөгенбай, Наурызбай рухын үлгі етіп өсіруге тырысты. Ұстаз болған әке Отан, туған ел мен жер туралы бала қиялын қанаттандырудан еш аянып қалған жоқ.

Дидар кішіпейіл, еңбекқор болып өсті, мектепте үздіктердің қатарында болды. Мектептен соң ДОСААФ-та жүргізушілік курсын бітіріп, 1979 жылғы мамырда әскерге шақырылды. Әскерде де жүргізуші ретінде шыңдалып, білікті маманға айналды.

Ауғанстандағы қызметінде тоқтаусыз жол үстінде жүріп, жүктің уақытылы жетуіне жауапты болды: азық-түлік, оқ-дәрі, дәрі-дәрмек — бәрі бір мезетте талай жанның өміріне айналатын. Тау жолы, мұзтайғақ, қар көшкіні секілді қауіп-қатерге қарамастан, тәулікті тәулікке ұластырып еңбек етті.

Марапаттар мен мәңгілік өнеге

Ол Ауған халқынан берілген «Интернационалист-жауынгер» медалімен, қаза тапқаннан кейін «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталған. КСРО Жоғарғы Президиумының Құрмет грамотасын иеленген. Оның өмірі кейінгі буынға ерлік пен адалдықтың үлгісі болып қалды.

Ардагерлер туралы қысқаша деректер

Бадьяков Сансызбай Батырұлы

Туған жылы, жері: 1965, Шыңғырлау ауылы
Қызмет орны: Қандағар
Мамандығы: БМ-37 миномет атқышы (сержант)
Марапаттар: Медальдар, «СА үздігі» төсбелгісі, Ауған халқынан медаль

Баймұқашев Бақытжан Хакимжанұлы

Туған жылы, жері: 1959, Ащысай селосы
Қызметі: Тактикалық ракета жабдықтарының механик-жүргізушісі
Ауғанстандағы мерзім: 1980 ж. 20 ақпан – 15 мамыр
Қазіргі қызметі: Ардагерлер кеңесінің төрағасы

Дәулетқалиев Мұхтар Темірғалиұлы

Туған жылы, жері: 1961, 11 ақпан, Шыңғырлау селосы
Әскери қызметі: Ауғанстанда аға гранатомет атқышы
Еңбек жолы: Өндірістік оқыту шебері, кейін әкімдікте арнайы әскери күзет бөлімінде

Николаев Валерий Николаевич

Туған жылы, жері: 1960, 12 сәуір, Шыңғырлау селосы
Ауғанстандағы қызметі: 345-гвардиялық парашютті-десант полкі, артиллерия дивизионы батарея старшинасы (прапорщик)
Марапаттар: «Жауынгер-интернационалист» белгісі, медальдар, «СА үздігі»

Шыңғырлау ауданынан қатысқан өзге де жауынгерлер (тізім)

Аудандық әскери комиссариат мәліметі бойынша төмендегі азаматтар Ауғанстан аумағында әскери борышын өтеген:

№	Аты-жөні	Мерзімі	Мамандығы	Елді мекені
1	Ақбалиев Қабас Абдрахманұлы	12.1979 – 03.1980	Жүргізуші	Шыңғырлау
2	Аскаров Нариман Көбейсінұлы	11.1987 – 02.1989	ӘДӘ пулеметшісі	Ақбұлақ
3	Ашенов Арман Тілеубайұлы	12.1988 – 02.1989	Аға көздеуші	Алмаз
4	Бекениязов Саин Молдашұлы	01.1980 – 06.1981	Атқыш	Қарағаш
5	Бектемиров Аманқос Есекенович	04.1986 – 11.1987	Миномет командирі	Лубен
6	Даутов Мәлік Құсайынұлы	12.1988 – 02.1989	Минометші	Қызылкөл
7	Жанболатов Мұрат Таженұлы	12.1988 – 02.1989	Байланыс станция бастығы	Шыңғырлау
8	Қазиев Абат Менгешұлы	09.1986 – 06.1988	ӘДӘ есептобы нөміршісі	Белогор
9	Қосаев Орынғали	12.1979 – 02.1980	Жүргізуші	Лубен
10	Мұхамбетьяров Ізбасар	08.1980 – 01.1981	Қызметі көрсетілмеген	Полтава
11	Түсірғалиев Бейбіт Тәжімұқанұлы	01.1980 – 12.1980	Пулеметші	Лубен
12	Шолақов Ақеділ	07.1986 – 09.1986	Жүргізуші	Ақбұлақ

«Ат басына күн туса, ауыздығымен су ішер. Ер басына күн туса, етігімен су кешер» дегендей, ХХ ғасырдың соңындағы (1979–1989) Ауғанстандағы соғыс талай азаматтың тағдырына ауыр таңба салды.

Әдеби-музыкалық бөлім: Отан туралы ой

Тарихи шегініс (оқушылар сөзі)

Мирас: 1978 жылғы сәуірде Ауғанстанда революция болып, жаңа билік құрылды. Реформалар басталғанымен, басқарушы партия ішінде алауыздық күшейді.

Венера: 1979 жылғы желтоқсанда КСРО әскерлері Ауғанстанға енгізілді. Бұл жағдайды одан әрі шиеленістірді. Қазақстаннан қатысқан жауынгерлердің бір бөлігі қаза тапты, бір бөлігі жарақатпен оралды.

Диас Сағынғали: Ауған соғысының аяқталғанына жылдар өтсе де, оның зардабы талай жанның өмірінде сақталып келеді.

Лейла: Бүгінгі ашық тәрбие сағатымызға ауған ардагері Баймұқашев Бақытжан ағамыз келіп отыр. Құрметпен қарсы алайық.

Отан туралы өлең шумақтары

Медет:
Көп аузынан түспейтін, Отан деген немене?
Оның тұлға, түс, кейпін, достым, білгің келе ме?

Елдос:
Отан — сенің ата-анаң, Отан — досың, бауырың.
Отан — өлкең, астанаң, Отан — аудан, ауылың.

Жанкелді:
Отан — тарих, Отан — тіл, жасаған елің, өз халқың!
Отан — өлең, Отан — жыр, көтерген көкке ел даңқын.

Анэль:
Отан — осы, достарым, көңілге мұны түйе біл!
Отан деп өсіп жан-жағың, оны ардақтап, сүйе біл!

Айнұр:
Отан дейміз от жаққан жерімізді, Отан дейміз өсірген елімізді.
Отан дейміз туған жер, атамекен — биік тау, орман, тоғай, көлімізді.

Зарина:
Мен оның түнін сүйем, күнін сүйем,
Ағынды өзен, асқар тау, гүлін сүйем.
Мен оның қасиетті тілін сүйем, құдіретті үнін сүйем.

Илана:
Отан! Отан! Бәрінен биік екен.
Мен оны мәңгілікке сүйіп өтем.

Ән: «Ел қорғауға әзірміз».

Тағзым: үнсіздік және естелік

Бейбітшілікке үндеу

Айзира:
Тыныштық тулары самғасын, ойран боп от басы қалмасын.
Жол берме соғысқа, азамат — сен ғана тыныштық қорғаны.

Санжар:
Ардагерге, майдангерге құрмет көрсетейік — ел алдындағы борышын өтеген ерлердің еңбегі ұмытылмасын.

1 минут үнсіздік

Риза: Ауған соғысында интернационалдық борышын өтеп, қаза тапқан жауынгерлерді еске алу мақсатында 1 минут үнсіздік жарияланады.

Бұл сәт — құрметтің ең сабырлы, ең салмақты түрі. Үнсіздік арқылы біз жоғалған өмірді ұмытпайтынымызды білдіреміз.

Көрініс және материал

Ауған соғысы туралы диафильм (немесе бейнематериал) көрсетіледі. Мақсаты — тарихты дерек пен образ арқылы түсіндіріп, бейбіт өмірдің құнын сезіндіру.

Ардагерлермен сұхбат: оқушылар сұрақтары

Сұрақ-жауап бөлімі

Диас:
Адам жүрегіне жара, санасына ауыр салмақ салған соғысқа өз еркіңізбен бардыңыз ба?

Наурыз:
Соғысқа шыдамай, өз-өзіне қол жұмсаған жағдайлар болды ма?

Әсет:
Бүгін бейбіт өмір сүріп жатқан адамдарға тілегіңіз қандай?

Сұхбаттың түйіні — соғысты мадақтау емес, оның шындығын есту, адам өмірінің қадірін терең сезіну, бейбітшілікке жауапкершілікпен қарау.

Құттықтаулар және алғыс

Ресми құттықтау

Мектептің алғашқы әскери дайындық пәнінің мұғалімі Тұрмағамбетов Рысжан Дүйсенғалиұлына сөз беріледі.

Ардагерлерге тілек

Оқушылар ардагерлерге алғыс айтып, денсаулық, амандық, береке тілейді. Ерлікке тағзым — сөзбен ғана емес, елге адал қызмет етумен жалғасатыны атап өтіледі.

Zharar.kz