Қазақша рефераттар

Алтын Орданың құрылуы

Сабақтың тақырыбы

Алтын Орда

Сабақтың мақсаты

  1. 1) Алтын Орданың құрылуын түсіндіру; оның Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі екенін айқындау.
  2. 2) Оқушылардың өздігінен жұмыс істеуі арқылы ой-өрісін дамыту, өзіне деген сенімін нығайту және пәнге қызығушылығын арттыру.
  3. 3) Отансүйгіштікке, тарихи ескерткіштерді қадірлеуге, батылдыққа, ерлікке, ұлтжандылыққа шығармашылық арқылы тәрбиелеу.

Сабақтың түрі

Ізденіс сабағы

Сабақтың әдісі

Топтық жұмыс, баяндау, сұрақ-жауап, ой толғау

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, география

Көрнекілік

Орта ғасырлардағы Қазақстанның саяси картасы, тірек-сызбалар, тақырыпқа сай суреттер

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру бөлімі

  • Сынып оқушыларын екі топқа бөлу.
  • «Тарихқа саяхат» ойыны арқылы өткен тақырыптарды қайталау: жылдар және терминдер.
  • Үй тапсырмасын деңгейлік сұрақтар арқылы тексеру.

Үй тапсырмасын тексеру (деңгейлік сұрақтар)

1-топ

  1. Моңғол империясының құрылуы туралы айтып беріңдер.
  2. Темүжінді қолдаған көшпелі шонжарлардың құрылтайы туралы не білесіңдер?
  3. Империяның қоғамдық құрылысы қандай болды?
  4. Қай жылы моңғолдар Жетісу жеріне енді?

2-топ

  1. Қазақстанды моңғолдар қай кезден бастап жаулай бастады?
  2. Қандай қалалар қарсылық көрсетті?
  3. Отырар опаты қашан болды?
  4. Моңғол мемлекеті қашан түмендік әкімшілік-басқару жүйесіне бөлінді?

Сабақ жоспары

Алтын Орданың құрылуы

Жошы ұлысының орнына жаңа саяси құрылымның қалыптасуы.

Алтын Орданың күшеюі

Шекараның кеңеюі, экономиканың нығаюы, қалалық өмірдің жандануы.

Алтын Орданың әлсіреуі

Ішкі-сыртқы саяси себептер және аймақтық бөлшектену.

Қоғамдық құрылыс

Басқару жүйесі мен әкімшілік лауазымдардың қызметі.

Алтын Орданың құрылуы

Алтын Орда — Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі. Жошы ханның ұлы Батый (Бату) хан тұсында мемлекет аумағы Алтай тауынан Дунай өзеніне дейін созылып, ұлан-ғайыр кеңістікке тарады.

Мемлекеттің орталығы әуелде Еділ бойындағы Сарай-Бату қаласында орналасып, кейін Сарай-Берке қаласына көшірілді.

Негізгі тұлға

Батый хан — Алтын Орданың негізін қалаушы моңғол ханы. Ол 1227–1255 жылдары билік етті.

Батый хан туралы деректер

Мұсылман деректері

Мұсылман деректерінде Батый ханның әділдігі атап көрсетіледі. Ол мұсылман елдеріне қамқорлық жасап, мешіт салдыруға ықпал етіп, діни әдет-ғұрыптардың орындалуына жағдай жасаған. Сондықтан да оны мұсылмандардың жақын қамқоршысы деп санаған.

Орыс жылнамалары

Орыс жылнамаларында Батый ханның Алтын Орданың экономикалық қуатын арттыруға, сауда мен қалалық өмірдің жандануына ерекше мән бергені айтылады.

Мемлекеттік басқару жүйесі

Алтын Ордада басқару әскери және азаматтық билік тармақтары арқылы жүзеге асты.

Хан және әскери билік

  • Хан — жоғарғы билеуші.
  • Мыңбасы, түменбасылары — әскери-әкімшілік басқарушылар.
  • Беклербек — әскер мен мемлекет ісіне ықпалы зор лауазым.
  • Басқақтар — алым-салық жинау мен тәртіпті қадағалау қызметін атқарды.

Азаматтық билік

  • Уәзірлер — мемлекеттік басқару ісін жүргізді.
  • Мәліктер — аймақтық басқару қызметтерімен байланысты лауазымдар.
  • Даруғалар — әкімшілік бақылау мен ұйымдастыру міндеттерін атқарды.

Ой талқы (сұрақтар)

  1. 1) Алтын Орданың мемлекеттік басқару жүйесі қандай болды?
  2. 2) Алтын Орда мемлекеті кімнің басқаруымен құрылды?
  3. 3) Қай ханның тұсында ислам мемлекеттік дін болып жарияланды?

Жаңа сабақты бекіту

1-топ тапсырмалары

  1. Алтын Орданың құрылу кезеңін түсіндір.
  2. Алтын Орданың күшеюі мен саяси-экономикалық жағдайының ерекшеліктерін анықта.
  3. Алтын Орданың әлсіреу себептерін түсіндір.

Негізгі жылдар

  • 1227–1255 — Батый хан Алтын Орданы биледі.
  • 1236–1242 — Батыйдың Батыс елдеріне жорықтары нәтижесінде мемлекет шекарасы батысқа қарай кеңейіп, күшейді.

2-топ тапсырмалары

  1. Қазақ даласынан Мысыр еліне құлдыққа сатылып, Мәмлүк мемлекетінің төртінші сұлтаны болған кім?
  2. Батыйдың жорықтары туралы не білесіңдер?
  3. Неліктен «Алтын Орда» деп аталады?

Ыдырау және жойылу

  • XV ғасырдың ортасы — Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтары бөлініп шықты.
  • 1502 — соңғы билеуші Шейх Ахмед қайтыс болғаннан кейін Алтын Орда мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты.

Қорытынды және бағалау

Сабақ қорытындыланып, бағалау топ басшыларының бағалау парақтары негізінде жүргізіледі.

Үй тапсырмасы

§22. Алтын Орда