Қазақша рефераттар

Криптозойда тіршіліктің дамуы

Тіршіліктің пайда болуы туралы көзқарастардың дамуы

Тіршіліктің пайда болуы — адамзатты ерте заманнан бері ойландырып келе жатқан ең күрделі мәселелердің бірі. Ғылым дамыған сайын бұл сұраққа берілетін жауаптар да өзгеріп, нақтыланып, тәжірибелік дәлелдермен толықты.

Қарастырылатын тақырыптар (46–50)

  • §46. Тіршіліктің пайда болуы туралы теориялар және Л. Пастердің тәжірибесі.
  • §47. Органикалық молекулалардың абиогендік синтезі және қазіргі көзқарастар. Қазіргі кезде Жерде тіршіліктің пайда болуы мүмкін бе?
  • §48. Криптозойда тіршіліктің дамуы: Архей, Протерозой. Палеозой: Кембрий, Ордовик, Силур, Девон, Тас көмір, Пермь.
  • §49. Мезозой (Триас, Юра, Бор) және Кайнозой заманында тіршіліктің дамуы.
  • §50. Органикалық дүниенің алуан түрлілігі.

Сабақтың құрылымы мен мақсаттары (9-сынып биология)

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: тіршіліктің пайда болуы туралы түсінік қалыптастыру.
  • Дамытушылық: есте сақтау және ойлау қабілетін дамыту.
  • Тәрбиелік: ұқыптылыққа, тазалыққа баулу; гигиеналық және экологиялық тәрбие беру.

Ұйымдастыру және әдістер

Сабақ типі: аралас сабақ
Сабақ түрі: дәстүрлі сабақ

Өткізу әдістері: түсіндірмелі-көрнекілік, нұсқаушы ойға түсіруші, сұрақ-жауап.

Көрнекілік: биосфера тақырыбына қатысты материалдар.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

  • Сәлемдесу
  • Оқушыларды түгендеу
  • Сынып тазалығына көңіл бөлу

II. Үй тапсырмасын тексеру (сұрақтар)

  1. Бейімделгіштік деген не?
  2. Бейімделгіштік қандай күштердің әсерінен пайда болады?
  3. Ароморфоз бен ортаға көндігу арасындағы айырмашылық неде?
  4. Морфологиялық алға басудың себептері қандай?
  5. Ароморфоздан кейін үнемі ортаға бейімделгіштік бола бере ме?
  6. Азғындау мен ортаға көндігу арасындағы айырмашылық неде?

Жерде тіршіліктің пайда болуына қажетті алғышарттар

Ғылыми деректерге сәйкес, Күн жүйесіне кіретін Жер ғаламшары шамамен 4,5–5 млрд жыл бұрын газды-шаңды тұманнан қалыптасқан. Мұндай газды-шаңды материя қазіргі кезде де жұлдызаралық кеңістікте кездеседі.

1) Ғаламшардың мөлшері

Ғаламшар тым үлкен болса, табиғи радиоактивті заттардың ыдырауынан бөлінетін энергия әсерінен қатты қызып кетуі мүмкін. Бұл жағдай қоршаған ортаның радиоактивті заттармен ластануына да ықпал етеді.

Ал ғаламшар тым кіші болса, ол атмосфераны ұстап тұра алмайды.

2) Энергияның тұрақты ағыны

Ғаламшар жұлдызын белгілі орбита бойымен айналып, қажетті энергияны тұрақты әрі біркелкі алып тұруы тиіс. Энергияның түсуі бірқалыпты болмаса, тіршіліктің пайда болуы мен дамуы мүмкін емес.

3) Температуралық жағдай

Тірі ағзалардың тіршілік әрекеті белгілі температура аралығында ғана жүреді. Сондықтан температураның ұзақ уақыт бойы тұрақты болуы — негізгі шарттардың бірі.

Қорытынды: Жерде тіршіліктің пайда болуына қажетті алғышарттарға ғаламшардың қолайлы мөлшері, энергияның тұрақты түсуі және сәйкес температуралық жағдайлар жатады. Ғылыми деректер бұл шарттардың дәл осы деңгейде Жерде үйлескенін көрсетеді.

Ертедегі көзқарастар және ғылыми ізденістер

Ғылым деректері аз болған кезеңдерде тіршіліктің пайда болуы туралы әртүрлі болжамдар кең тарады. Мысалы, ежелгі грек философы Аристотель (б.з.д. IV ғ.) кейбір жәндіктер мен құрттар өлі табиғаттан өздігінен пайда болады деген көзқарасты ұстанған: бит — еттен, қандала — жануар шырынынан, шұбалшаң — балшықтан пайда болады деп түсіндірген.

Грек философиясының негізін қалаушылардың бірі Фалес тіршіліктің негізін қоршаған ортадағы белгілі бір бастапқы заттан іздеп, ол зат су деп есептеген. Оның ойынша, тіршілік судан өздігінен пайда болуы мүмкін.

Орта ғасырларда да табиғат туралы білім көбейгенімен, тіршіліктің өздігінен пайда болуы жөніндегі пікірлер сақталды. Тіпті XVII ғасырдың орта шеніне дейін көптеген зерттеушілер «тіршілік өлі табиғаттан өздігінен пайда болады» деген ұстанымды қолдады.

Микроскоп және күмәннің күшеюі

Кейін микроскоптың ашылуына байланысты ағзалардың құрылысы туралы деректер нақтыланып, бақылау мүмкіндігі артты. Соның нәтижесінде тіршіліктің өлі табиғаттан өздігінен пайда болуына күмән келтіретін тәжірибелер жасала бастады. Бұл бағыт кейінірек тіршіліктің пайда болуы туралы ғылыми көзқарастардың қалыптасуына негіз болды.