Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту
ХХІ ғасыр және білім берудің жаңа тынысы
ХХІ ғасыр — компьютерлік техника ғасыры. Сондықтан бүгінгі заман — ғылыми және ақпараттық технологиялар дәуірі. Уақыт өткен сайын ақпараттың таралу жылдамдығы да, көлемі де артып келеді. Соңғы жылдары ақпарат көлемінің күрт өсуі мен компьютерлік технологиялардың қарқынды дамуы білім беруде цифрлық құралдарды белсенді енгізуге жол ашты.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) болашақ ұрпақтың жан-жақты білім алуына, іскер әрі талантты болып қалыптасуына, шығармашылығы мен еркін дамуына қолайлы педагогикалық әрі психологиялық жағдай жасауға ықпал етеді. Осыған байланысты электрондық оқулықтар мен сандық оқу ресурстары бүгінде оқу тәжірибесінде жиі қолданылып жүр.
Негізгі ой
Қазіргі міндет — компьютерлік техниканы тек сатып алып қою емес, оны білім сапасын арттыру үшін дұрыс әрі тиімді пайдалану.
Ақпараттық қоғамға беталыс: білімнің өзегі
Ақпараттық технологиялардың дамуы соншалықты жылдам: кейде жаңалық толық танылып үлгермей-ақ, күнделікті өмірімізге еніп кетеді. Білім беру ұйымдарын компьютерлік техникамен жабдықтау мәселесі біршама шешілгенімен, күн тәртібіндегі маңызды сұрақ — оны оқытуда қалай сауатты қолдану керек?
Қазақстанда ақпараттық қоғам құру бағыты — ұлттық дамудың стратегиялық бағдарларының бірі. Оның негізі — ақпарат пен білім. Сондықтан білім беру саласын ақпараттандыру жағдайында әрбір білім алушыға ақпараттық білім негіздерін меңгерту, АКТ құралдарын оқу үдерісінде қолдану және оның мүмкіндіктерін тиімді пайдалану дағдыларын қалыптастыру қажет.
АКТ-ны тиімді қолданудың артықшылықтары
Компьютерлік техниканы тиімді пайдаланудың маңызды өлшемдерінің бірі — оны әртүрлі пәндерді оқытуға кіріктіру. Мысалы, ғаламтор арқылы көптеген материалдарды жедел іздеуге болады: түрлі пәндер бойынша дайын сабақ кешендері, тапсырмалар, түсіндірмелер, бейнематериалдар қолжетімді.
Екіншіден, компьютер уақытты үнемдеуге көмектесіп, көрнекілік материалдарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Әсіресе бейнефильмдер мен бейнесабақтар оқушының көру және есту арналарын қатар іске қосып, қабылдауды күшейтеді.
«Алтын ереже: бала сезім арқылы танығаны жөн. Көруге болатынды көрсет, естуге болатынды тыңдат, иісін иіскет, дәмін татқыз, қолына ұстатып қатты-жұмсақтығын байқат. Кейбір нәрселерді бірнеше сезім мүшелерімен қатар қабылдау пайдалы».
Сонымен қатар бейнесабақтар оқушылардың іскерлігін дамытуға, белсенділігін арттыруға және өз бетінше жұмыс істеу қабілетін қалыптастыруға көмектеседі.
Ақпараттандырудың басты мақсаты
Білім беру жүйесін ақпараттандырудың негізгі мақсаты — оқушыларды ақпараттық қоғам талаптарына сай тұрмыстық, қоғамдық және кәсіби өмір салаларына толық әрі тиімді араластыру.
Алайда технологияны дамыту мен қолдану тек техникалық деңгейді ғана емес, оны іске асыратын білімді, тәжірибені және қоғамның интеллектуалдық әлеуетін де талап етеді. Бұл, ең алдымен, білім беру жүйесінің рөлін күшейтіп, мәртебесін арттыруды қажет етеді.
Оқушы белсенділігі және «Оқушы–АКТ–Мұғалім» өзара байланысы
Оқыту үдерісінде оқушының белсенділігі — дидактиканың негізгі талаптарының бірі. Мұндай белсенділік мақсатты басқарылатын педагогикалық іс-әрекет пен сабақта қолданылатын технологиялардың нәтижесінде қалыптасады. Белсенді оқушы материалды терең түсінеді, алған білімі ұзақ уақыт есте сақталады.
Рөлдер жүйесі
- Білім қорын жинақтаушы
- Өз бетімен әрекеттенуші
- Ақпаратты өңдеуші
- Ақпараттық-қатынастық орта
- Ұйымдастырушы
- Саралаушы және кеңесші
Ақпараттық-қатынастық технологиялар көптеген оқу бағдарламаларының пайда болуына және дамуына әсер етеді. Осы тұрғыда педагогтардың басты міндеті — оқушылардың ақпараттық сауаттылығын арттырып, заман ағымына бейімделе білуге тәрбиелеу.
АКТ оқушыға не береді?
- Оқу материалын жиі қайталау мүмкіндігін кеңейтеді және шығармашылық шеберлігін арттыруға жағдай жасайды.
- Оқуға қызығушылықты күшейтеді және оқу уәжін арттырады.
- Тапсырмаларды көрнекі түрде орындауға мүмкіндік береді.
- Ғылыми-зерттеу жұмыстарына тартуға көмектеседі.
- Уақытты үнемдеп, оқу қарқынын тиімді ұйымдастыруға ықпал етеді.
- Қателерді бірден байқап, түзетуге мүмкіндік береді.
Ұстаздың кәсіби ұстанымы
«Мұғалім өз ісіне сүйіспеншілікті оқушыға сүйіспеншілікпен ұштастырғанда ғана шын мәніндегі мұғалім болмақ... Егер мұғалім өз ісін ұната білсе, ол жақсы мұғалім болады», — деген ой Л. Н. Толстойға тән.
Бүгінгі мұғалім өз ісінің шебері атану үшін жан-жақты ізденіп, жаңалыққа ұмтылуы керек. Озық технологияларды әр сабақта орынды қолдану оқыту нәтижесіне оң әсер етеді.
Информатика сабағындағы тәжірибе: нақты мысал
Өз тәжірибемде үздіксіз ізденіс нәтижесінде АКТ қолданудың тиімділігін байқадым. Информатика сабағында АКТ-ны қолдану оқушының өз бетімен жұмыс жасауына, қысқа уақыт ішінде көбірек білім алуына және уақытты үнемдеуіне мүмкіндік береді. Білім, білік, дағдылар тест тапсырмалары арқылы жедел тексеріледі, теориялық-практикалық сауаттылық артады. Сондай-ақ қашықтан білім алу мүмкіндігі кеңейіп, қажетті ақпаратты жылдам табуға жағдай туады.
Мысалы, Paint графикалық редакторы тақырыбында оқушылар үлгі бойынша сурет салып қана қоймай, өз ойы мен шығармашылығына сүйеніп жаңа жұмыстар жасауға талпынады. Қызығушылық артқан сайын CorelDRAW және Photoshop секілді графикалық редакторлармен жұмыс істеуді үйренуге ынталанады. Колледж оқушылары да әртүрлі бағдарламаларды меңгеріп, интернет арқылы қажетті материалды тез тауып, уақытын тиімді пайдалана бастайды.
Негізгі ұстанымдар
- Оқушылардың теориялық білімін іс жүзінде қолдануға бағыттау.
- Оқушыларды өз бетінше жұмыс істеуге үйрету.
- Компьютерлік сауаттылықты арттыру.
- Шығармашылық қабілетті дамыту.
Тәрбие, рухани даму және технология
«Мектеп — жеткіншек ұрпақтың ойын қалыптастыратын шеберхана. Егер болашақты қолдан шығарып алғың келмесе, оны берік ұстау керек».
Қазіргі педагогтарға қойылатын талап — оқушыға сапалы білім беру, жүйелі тәрбие қалыптастыру және саналы ойлау мен қабілетін дамыту. ХХІ ғасырда оқушылардың қызығушылығын оятып, рухани әлемін байытатын құралдардың бірі — ақпараттық-техникалық мүмкіндіктер.
Баланы рухани дамытуда қоршаған ортамен таныстырудың, ақпараттық құралдардың пайдалы тұстарын тиімді қолданудың маңызы зор. Оқушы ақпараттың оң жетістіктерін бойына сіңіріп, рухани бай тұлға ретінде қалыптасуы — заман талабы.
«Оқытып жүріп, өзіміз де үйренеміз» қағидасын ұстанған ұстаз үшін әр сабақ — алдымен өзіне жаңалық. Ұстаздың өзі ізденуші болғанда ғана сабағын өзгелерге қызықты әрі нәтижелі жеткізе алады.
Қорытынды
Электрондық ресурстар барлық пәндерде оқушылардың ынтасын, назарын, қызығушылығын арттырып, білім деңгейін көтеруге мүмкіндік береді. Бүгінгі күні жаңа ғасыр жастарына жан-жақты білім мен тәрбие беру — әрбір ұстаздың басты борышы. Ендеше бұл ғасыр ақпараттық технологияларды меңгерудегі ІТ мүмкіндіктерінің «алтын ғасырына» айналуы тиіс.