Біздің қазақ халқы - батыр халық
ХХІ ғасыр және қазақстандық патриотизм: жаһандану жағдайындағы құндылықтарды қорғау
ХХІ ғасыр — жаһандану ғасыры. Бұл дүниежүзілік үрдісте кей елдердің мәдениеті өзге елдерге үстем ықпал етіп келеді. Әр мемлекет жаһандану ықпалына өз жолымен жауап беруде. Мәселен, Жапония өз мәдениетін, салт-дәстүрін, ділі мен дінін жоғары деңгейге көтеріп, оларды мемлекеттік дәрежеде қорғауды жүйелі түрде жүзеге асырып отыр.
Қазақстан да жаһандану ағымына жұтылып кетпей, керісінше өркендеп өсуі үшін өз мәдениетімізді, тарихымызды, салт-дәстүрімізді, ұлттық діліміз бен рухани құндылықтарымызды қорғап қана қоймай, оларды дамытуға ұмтылуы қажет.
Қазақ елінің тарихын насихаттау, өскелең ұрпақты ұлтжанды етіп тәрбиелеу, әрдайым мемлекеттік мүддені көздеп, тәуелсіздігіміздің баянды болуына қызмет ету — ортақ парыз. Бұл міндеттің өзегінде білім мен тәрбие қатар жүруі тиіс.
Тарих пәні — патриот тұлға қалыптастырудың негізгі арнасы
XXI ғасырда тарих пәні — адамзат дамуы аясында әр мемлекеттің болашағы үшін өз патриоттарын тәрбиелеуге бағыт беретін маңызды пәндердің бірі. Тарих сабақтары жарқын деректерді, оқиғаларды, құбылыстарды және тарихи қайраткерлердің халық үшін атқарған қызметін таныстырады. Мұндай мазмұн оқушының жүрегі мен сезіміне әсер етіп, адамгершілігі жоғары, саналы азамат болып қалыптасуына ықпал етеді.
Негізгі қағида
Ұрпақты өз халқының патриоты етіп тәрбиелеу — кез келген халықтың тәрбие жүйесіндегі негізгі талаптардың бірі.
Ұлттық ерекшелік
Ата-бабамыз үшін «Атамекен», «туған жер» ұғымдары — қастерлі әрі қасиетті. Бұл қасиеттер біліммен, үйренумен, талпынумен қалыптасады.
Батырлық дәстүрі және тарихи жад
Халық батыры Бауыржан Момышұлы: «Біздің тарихымыз батырға бай тарих. Халқымыз батырлықты биік дәріптеп, азаматтық пен кісіліктің символы, үлгісі санаған. Батырлық деген, ерлік деген ұрпақтан ұрпаққа ата дәстүр болып қала бермек», — деген.
Өткенін білмеген, тәлім-тәрбие мен ғибрат алмаған ұрпақтың болашағы бұлыңғыр. Қазақ халқын құрып кету қаупінен сақтап қалған, жерін жауға бермей, ұлан-байтақ даланы мәңгілік қоныс ету үшін жанын аямаған хас батырлар аз емес. Олардың ерлігі кейінгі буынға әрдайым өнеге.
Қазақстандық патриотизм: азаматтық сана мен бірлік құндылығы
Президент ұсынған идеялар қатарында қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу, әрбір азаматтың өзін-өзі айқын билеуі сияқты міндеттер айрықша аталады. Бұл — тәрбиені жүйелі жолға қойып, ұрпақты алдау-арбау мен арзан ықпалдардың жетегіне жібермей, елдің өркениетті дамуына үлес қоса алатын тұлға қалыптастыру деген сөз.
Оқу-тәрбие үдерісінде қалыптасатын бағыттар
- Отан, туған жер, ел, атамекен, мемлекет туралы түсініктерді тереңдету
- Сабақта және сабақтан тыс іс-шараларда отансүйгіштік сезімді дамыту
- Ұлттық салт-дәстүрді сақтау және мәдени мұраны қадірлеу
- Мемлекеттік рәміздерді құрметтеу
- Ана тілін қастерлеу
Қазақстандық патриоттық тәрбие бүгінгі өмірден оқшауланбайды. Керісінше, ол жаңа өмірмен үндесіп, ұлттық тәрбиенің мазмұнын жаңғыртады. Ұлттық тәрбие — оқшаулану емес; әлемдік идеяларды дұрыс қабылдап, ненің тозық, ненің озық екенін тани алатын, өрісі кең азамат тәрбиелеуге мүмкіндік беретін көзқарас.
Мектеп тәжірибесі: пікірталас арқылы азаматтық ұстанымды қалыптастыру
Тарих сабақтарында қазақстандық отаншылдыққа тәрбиелеу мақсатында мектепте «Қазақстандық патриотизм — халықтар бірлігінің басты байлығы» тақырыбында дебат ойыны ұйымдастырылды. Пікірталасқа 9–11 сынып оқушыларынан құралған «Самғар» және «Мұрагер» топтары қатысты. Қатысушылар өз көзқарастарын сауатты жеткізіп, сөйлеу мәдениеті мен білімін шыңдады.
Пікірталаста патриотизм — Отанға сүйіспеншілік қана емес, жеке адамның амандығы қоғамдық-мемлекеттік қауіпсіздікпен тікелей байланысты екенін сезіну; мемлекетті нығайту — жеке адамды күшейту екенін мойындау деген тұжырымдар айтылды. Яғни патриотизм мемлекет ұғымын адамның өткенімен, бүгінімен және болашағымен байланыстыратын азаматтық қарым-қатынас ретінде түсіндірілді.
Қазақстандағы этностардың ешқайсысын алаламай, бәрінің толыққанды дамуына жағдай жасап, көпэтносты қоғамдағы саяси тұрақтылықты сақтау — қазақстандық патриотизмнің орнығуына негіз бола алады. Ұлтына қарамастан, Қазақстанда тұратын әр азамат Қазақстанды өз Отаны деп тануы қажет. Сонда ғана жүректе перзенттік мақтаныш сезімі тамырланып, адамдардың өзін Қазақстан халқының бір бөлшегі ретінде сезінуі қалыптасады.
Жастар және патриотизм: сенім мен жауапкершілік
Пікірталаста үздік спикер атанған Төлегенова Әсемнің ой түйіні жастарға қатысты бір маңызды сұрақты ашты: «Қазіргі жастарға патриотизм тән бе?» Жауабы — иә, тән. Бұған «Дипломмен — ауылға», «Жас Отан — жастар қанаты», студенттік құрылыс жасақтары сияқты бағдарламаларға жастардың белсенді қатысуы дәлел.
Жастардың ана тілінен, ұлттық болмысынан, төл мәдениеті мен салт-дәстүрінен алшақтағаны туралы жалпылама пікір айту әрдайым әділ емес. Әрине, «бес саусақ бірдей емес». Барлығын бірдей «батыстанып кетті» деу — асыра сілтеу. Керісінше, орынсыз кінәлау жастардың рухын түсіріп, толыққанды патриот азамат болып қалыптасуына кедергі келтіруі мүмкін. Сондықтан олардың туған жерге ықыласы мен патриоттық сезімін бағалай білу қажет.
Қорытынды: ортақ Отанға ортақ жауапкершілік
Қазақстандық патриотизм — бүкіл қазақстандықтарға ортақ құндылық. Себебі бізді ортақ Отан, ортақ тарих, ортақ салт-дәстүр біріктіреді. Мемлекеттік бірлікті күшейту үшін қазақ тілін қоғамдағы ортақ қарым-қатынас тілі ретінде меңгерудің мәні зор; өзге ұлт өкілдері де қазақ тілін білуге ұмтылуы тиіс.
«Отан — отбасынан басталады» десек, туған облысымыздың, қаламыздың көрнекті орындарын, тарихын, атаулы оқиғаларын, айтулы тұлғалардың өмір жолын білу — тәрбиелік маңызы жоғары іс. Биік отаншылдық сезім бүгінге ғана емес, ертеңге де, болашаққа да қажет.