Қазақша рефераттар

Патша өкіметінің қарулы отрядтарының ауылдарды тонауы

1837–1847 жж. Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс

Бұл сабақта Кенесары Қасымұлы бастаған 1837–1847 жылдардағы көтерілістің себептері, мақсат-міндеттері, барысы және тарихи маңызы қарастырылады. Материал оқулық мәтінімен қатар құжат деректері арқылы талданып, бүгінгі күнмен байланыста қорытынды жасауға бағытталады.

Негізгі идея

Көтеріліс — отарлық езгіге қарсы қазақ даласындағы ең ірі әрі ұзаққа созылған қозғалыстардың бірі.

Оқыту форматы

Топтық және жеке жұмыс, құжатпен талдау, мәтіннен жоспар құру, салыстырмалы талқылау.

Сабақтың мақсаты

1) Тарихи талдау

К. Қасымұлы көтерілісін саралап, оның отарлық езгіге қарсы ең ірі көтерілістердің бірі екенін айқындау. Тарихи маңызын сипаттап, өзіне дейінгі көтерілістерден айырмашылықтарын анықтау.

2) Зерттеу және қорытынды жасау

Оқулық мәтінімен қатар құжат деректерін пайдаланып, мәселені бүгінгі күнмен байланыстыра отырып, қорытындыны өздігінен жасау дағдысын дамыту.

3) Тәрбиелік бағыт

Ұжымшылдыққа, адамгершілікке және достыққа тәрбиелеу.

Көрнекілік пен әдістер

Көрнекіліктер

  • Портрет
  • Схема
  • Қағаз, плакат

Интерактив әдістер

  • Миға шабуыл
  • Құжатпен жұмыс
  • Мәтінмен жұмыс (жоспар құру)

Сабақтың барысы

1) Мақсатпен таныстыру

Сабақ мақсаты мен күтілетін нәтижелер қысқаша түсіндіріліп, жұмыс форматы (жеке/топтық) нақтыланады.

2) Миға шабуыл

Сұрақ: Патша өкіметінің XIX ғасырдың 30-жылдарындағы Қазақстанда жүргізген отарлау саясаты неден көрінді?

  • Қазақ халқы үшін аса маңызды жайылымдық жерлердің тартып алынуы.
  • Қазақ ауылдарының тоналуы және қанауға түсуі.
  • Қарулы отрядтардың ауылдарға шабуыл жасап, тонауы.
  • Қазақ жүздерінің саяси еркіндігінің жүйелі түрде шектелуі.

3) Құжатпен жұмыс

3.1) К. Қасымұлының генерал-губернаторға хаты

Дереккөз: ОММ, 347-қор, 2-тізім, 25-іс, 15–16-парақ.

а) Өздігінен танысу

Оқушылар құжат мәтінін жеке оқып, негізгі ойды белгілейді.

ә) Топта талқылау

Талқылау сұрағы: Көтерілістің басты себебі қандай? Негізгі түйін — отарлау саясаты.

3.2) К. Қасымұлының Г. Генске жазған хатынан үзінді

(Орынбор шекаралық комиссиясының бастығына). Үзінді мазмұны: казак отрядтары 1825, 1827, 1830, 1832, 1836–1837 жылдары (екі рет), 1840 жылы (үш рет) қазақ ауылдарын шауып, тонап, қырып-жойғаны; жақын туыстарының тұтқындалуы; даулы мәселелерді бейбіт шешуге ұмтылысы.

Сұрақ: Патша өкіметі мәселені бейбіт жолмен шешуі мүмкін бе?

  • Қазақтарды талап-тілегіне көндірмеу, ымыраға келмеу.
  • Дәстүрлі билікті әлсіретіп, биліктен айыру.
  • Зорлық-зомбылықты күшейту.

3.3) Кенесарының жаңадан табылған хаты (мазмұндық түйін)

Хатта ата-бабадан мұра болып қалған Есіл, Нұра, Ақтау, Ортау, Қарқаралы, Қазылық, Жарқайың, Тобыл, Құсмұрын өңірлері және Жайыққа дейінгі жерлердің тартып алынғаны, бұл аумақтарға бекіністер салынғаны айтылады. 1825–1840 жылдар аралығында жазалаушы отрядтардың ауылға 15 рет шабуыл жасағаны көрсетіліп, халықтың бұдан әрі басқыншылыққа төзбейтіні, күресті бастауға мәжбүр болғаны баяндалады.

4) Өздік жұмыс: мәтінмен жұмыс және күрделі жоспар құру

Оқушылар параграфты оқып, схемаға сүйене отырып күрделі жоспар жасайды.

Жоспар тармақтары

  1. 1.Көтерілістің себептері.
  2. 2.Көтерілістің мақсаты.
  3. 3.Көтерілістің барысы және шешуші кезеңдері.
  4. 4.К. Қасымұлы: мемлекет қайраткері, қолбасшы, дипломат.
  5. 5.Жеңілу себептері және тарихи маңызы.

Тексеру

Әр оқушы (немесе жұп) жасаған жоспарын қысқаша қорғап, негізгі логикасы мен дәлелдерін нақтылайды.

5) Пысықтау: топтық салыстыру жұмысы

Тұжырым: «Жалғыз құс жол таба алмайды, топпен ұшады».

Сынып үш топқа бөлініп, көтерілісті басқа қозғалыстармен салыстырады.

1-топ

К. Қасымұлы көтерілісін Сырым Датұлы көтерілісімен салыстыру.

2-топ

К. Қасымұлы көтерілісін Е. Пугачев көтерілісімен салыстыру.

3-топ

К. Қасымұлы көтерілісін И. Тайманұлы мен М. Өтемісұлы көтерілісімен салыстыру.

Жалпы сыныпқа сұрақ: К. Қасымұлы көтерілісінің тарихи маңызы неде?

Жауаптар көтерілістің ауқымы, ұйымдасу деңгейі, мемлекеттілік идеясы және отарлау саясатына қарсылықтың тарихи сабақтары тұрғысынан қорытындыланады.

6) Қорытынды және байланыс

Қорытынды бөлімде 1837–1847 жылдардағы көтерілістің мазмұны жинақталып, ұлт-азаттық қозғалыстардың тарихи сабақтастығына назар аударылады. Сонымен қатар 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы сияқты кейінгі кезеңдердегі қоғамдық серпілістермен идеялық байланыс тұрғысынан ой қозғау ұсынылады.

7) Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

Параграфты толық оқу, құжат үзінділеріне сүйене отырып көтерілістің себептері мен тарихи маңызы туралы қысқа тұжырым (жоспар/тезис) дайындау.

Бағалау

Қатысу белсенділігі, құжатпен дәлел келтіруі, жоспардың логикалық құрылымы және топтық талқылаудағы үлесі бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.