Қазақша рефераттар

Қожа Ахметтің рухани ұстазы

Сабақ тақырыбы: Қазақстанның XIV–XV ғасырлардағы сәулет өнері

Бұл сабақ 7-сыныпқа арналған семинарлық және «саяхат» форматындағы жұмыс түрлерін қамтиды. Негізгі назар — XIV–XV ғасырлардағы сәулет ескерткіштері мен қолданбалы өнер үлгілері арқылы ортағасырлық Қазақстанның мәдени мұрасын тану.

Білімдік мақсат

  • Орта ғасырлардағы қазақ жерінде білім мен ғылымды меңгеріп, із қалдырған ғұламалар туралы түсінік қалыптастыру.
  • XIV–XV ғасырлар сәулет өнерінің көрнекті үлгілерін (кесенелер, ескерткіштер) және қолданбалы өнер туындыларын таныстыру.
  • Қазақстандағы мәдени орындар мен олардың тарихи мәнін түсіндіру.
  • Құрылыстардың материал сапасы мен құрылыс мәдениетінің ерекшеліктерін ұғындыру.

Дамытушылық мақсат

  • Кесенелер мен ғимараттардың ою-өрнекпен безендірілу ерекшеліктерін салыстыру арқылы ұлттық мәдениетті тереңірек таныту.
  • Сөйлеу мәдениетін қалыптастыру және ойын жүйелі түрде жеткізу дағдысын дамыту.
  • Логикалық ойлау қабілетін арттыру, талқылау мен дәлелдеу дағдыларын жетілдіру.
  • Оқушының рухани-мәдени көкжиегін кеңейту.

Тәрбиелік мақсат

  • Өз елінің және өзге халықтардың тарихи-мәдени ескерткіштерін қорғауға тәрбиелеу.
  • Өнер ескерткіштерін түсініп, бағалай білуге баулу.
  • Ұлттық мәдениетті өркендетуге үлес қосуға ынталандыру.
  • Тарихқа құрмет, отансүйгіштік сезім, адамгершілік және имандылық құндылықтарын орнықтыру.

Сабақ форматы мен ұйымдастыру

  • Сабақ түрі: семинар, саяхат сабағы, сөзжұмбақ, «Көш» ойыны.
  • Пәнаралық байланыс: әдебиет, география, бейнелеу өнері.
  • Әдістер: сұрақ-жауап, ауызша әңгіме, көрініс, көрнекіліктермен жұмыс.
  • Көрнекілік: кесенелер суреттері, сөзжұмбақтар, кітаптар, Қазақстан мәдениеті туралы бейнефильмнен үзінді.

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқу құралдарын түгендеу, сабаққа қатыспаған оқушыларды белгілеу.
  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару, күннің атын және тақырыпты тақтаға жазу.
  • Оқушыларды 3 топқа бөлу:

1-топ

Алғырлар

2-топ

Тапқырлар

3-топ

Болашақ

Үй тапсырмасын тексеру

1-тапсырма: Пікірталас және сұрақ-жауап

Өткен параграф бойынша оқушылар бір-біріне сұрақ қойып, қысқа пікірталас ұйымдастырады.

1-топ: Алғырлар

  1. Материалдық мәдениет дегеніміз не?
  2. Рухани мәдениет деп қандай мәдениетті айтамыз?
  3. Ауыз әдебиетінің қандай жанрларын білесіңдер?

2-топ: Тапқырлар

  1. Қандай аңыз-әңгімелерде аспан денелері туралы баяндалады?
  2. Авторы белгілі ауызша поэзия өкілдері кімдер?
  3. Жазбаша әдебиет өкілдері кімдер?

3-топ: Болашақ

  1. Музыка қалай пайда болды?
  2. Діни наным-сенімдердің қандай түрлерін білесіңдер? Ислам діні қай хандар тұсында кеңінен тарала бастады?
  3. Шаманизмнің қандай наным-сенім элементтері сақталған?

2-тапсырма: Шығармашылық жұмыс қорғау

Оқушылар өз бетімен орындаған жұмыстарын (рефераттарын) топ бойынша қорғайды.

1-топ: «Отырар» тақырыбындағы реферат.

2-топ: «Қожа Ахмет Йассауи сәулет ғимараты» тақырыбындағы реферат.

3-топ: «Әбу Насыр әл-Фараби» тақырыбындағы реферат.

Жаңа сабақты түсіндіру: «Сәулет өнері»

«Топтастыру» стратегиясы арқылы талқылау басталады: сәулет өнері дегеніміз не және оны қалай түсінеміз?

Тарихи контекст

Қазақстан аумағында сәулет өнері X–XII ғасырларда Қарахан мемлекеті кезінде өркендей бастады. XIII ғасырдағы Моңғол шапқыншылығы сәулет өнерінің дамуына елеулі кедергі келтірді. Ал XIV–XV ғасырлардың басынан бастап архитектуралық маңызы бар ірі құрылыстар қайта салынып, бүгінге дейін жеткен бірқатар көрнекті ескерткіштер қалыптасты.

Негізгі ескерткіштер

  • Арыстан баб кесенесі
  • Қожа Ахмет Йассауи кесенесі
  • Көккесене
  • Алаша хан кесенесі
  • Дәуітбек кесенесі
  • Тектұрмас кесенесі

Сабақта компьютер арқылы осы нысандар көрсетіліп, виртуалды «саяхат» ұйымдастырылады.

Картамен жұмыс және аңыздар

  • Оқушылар картадан кесенелердің орналасқан жерін көрсетеді.
  • Ел аузындағы аңыздарға сүйене отырып, Арыстан баб пен Қожа Ахмет Йассауи туралы қысқаша мәлімет беріледі.
  • «Неге “Көш” деп аталады?» деген сұрақ арқылы ойынға кіріспе жасалады.

«Көш» ойыны: Ұлы Жібек жолы бойынша сұрақтар

Тақтаға 9 түйенің суреті ілінеді. Әр түйенің өркешінде сұрақ жазылған. Әр топтың басшысы 3 сұрақтан таңдап алып, топпен ақылдаса отырып жауап береді.

  1. Сәулет өнері деген қандай өнер?
  2. Арыстан баб кесенесі неше рет қайта салынды, не себепті?
  3. Қожа Ахмет Йассауи кесенесінің құрылысы туралы не білесің? Кесенені кім салдырды, қандай мақсат көзделді? Аңызын білсең, айтып бер.
  4. Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі туралы не білесің?
  5. Археологиялық зерттеулер барысында қандай сәулет ескерткіштері анықталды?
  6. Моншалар қай қаладан табылған?
  7. Алаша хан кесенесі қай жерде орналасқан? Оның қандай ерекшелігі бар?
  8. Қолданбалы өнер дегеніміз қандай өнер?
  9. Шеберлер ғимарат сәнді болуы үшін нелерге ерекше көңіл бөлген?

«Мені түсін» ойыны: Сөзжұмбақ

Негізгі ұғымдарды бекіту үшін сөзжұмбақ тапсырмасы орындалады.

1. Қожа Ахмет Йассауи кесенесін салдырған ұлы адам. Темір

2. Отырарда ерекше көңіл бөлінген архитектуралық құрылыс. Монша

3. Оңтүстік Қазақстандағы Ұлы кітапханасы бар, кейін қиратылған қала. Отырар

4. Қожа Ахметтің рухани ұстазы. Арыстан баб

5. «Кесене» сөзінің синонимі. Күмбез

Нәтиже

Ойындар мен талқылаулар арқылы оқушылар сәулет ескерткіштерінің тарихи маңызын, көркемдік ерекшеліктерін және олардың ұлттық мәдениеттегі орнын түсінеді.