Желтоқсан оқиғасы - біздің тәуелсіздігімізді дүние жүзіне мойындатқан күн
Тәуелсіздік — бабалар аманаты
Тарихы терең, қасіреті қатпарлы халқымыздың әлденеше ғасыр бұрын армандаған тәуелсіздігі бізге сағындырып қана емес, зарықтырып жетті. Көнекөз тарихқа көз жүгіртсек, бабалар арманы мен батырлар қаны арқылы келген азаттық — Алланың сыйлаған ұлы бақыты. Оның өлшемі де, бағасы да жоқ.
Осы жолда опат болған арыстарымыздың құнын түсініп, аманатына адал бола білсек, тірлігіміз де баянды болары анық. Бұл күрестің салмағы ауыр болды: талай бала жетім қалды, талай ана жесірлік көрді. Ендеше елді еркіндікке жеткізген ата-баба ерлігі мен еңбегін ұмытпай, жас ұрпаққа өнеге ете алсақ, тәуелсіздігіміздің тұғыры берік болады.
Тілек: Ащы күндеріміз тәтті жылдарға ұласып, тәуелсіздігіміз баянды болғай.
Желтоқсан: еркіндікке басталған жол
1986 жыл: 17–18 желтоқсан
Бұл — жетпіс жылдық қысаң қағидаға үйретілген санаға жас толқынның қасқайып қарсы тұрған сәті. Бұл — бүгінгі ой еркіндігі мен сөз бостандығына бастау болған тарихи белес.
Алайда, осы оқиғаны әртүрлі түсініп, әрқилы пайымдап жүргендер әлі де бар. Сондықтан Желтоқсан шындығына қайта-қайта үңілу — әділет алдындағы жауапкершілік.
Қанды қысымның салдары
Қатал оқиғаның нәтижесінде 8000 адам заңсыз ұсталып, 1722 кісі жеңіл және ауыр жарақат алды.
Жас жігіттер мен қыздардың 20 градустық аязда бірнеше сағат бойы суық жерде етпетінен жатқызылғаны, қыздардың бұрымынан сүйреліп, ұсталғандардың аяусыз соққыға жығылғаны туралы деректер кездеседі.
Түйін: Желтоқсан — тек қасірет емес, ұлт намысы мен азаматтық ұстанымның айқын көрінісі.
Қазақтың қасіретпен шыңдалған ғасыры
«Мен қазақпын!» — деу мақтаныш қана емес, жауапкершілік. Өйткені халқымыз көп қатпарлы тарихты бастан өткерді: ашаршылықтың қасіреті, 1937–1938 жылдардағы зұлмат, Ұлы Отан соғысының зардабы, кейінгі Желтоқсан оқиғасы. Осы сынақтардың әрқайсысы ұлттық рухты жаныштауға емес, қайта жаңғыртуға себеп болды.
Рухтың үні
Мен — қазақпын, биікпін, байтақ елмін,
Қайта тудым өмірге, қайта келдім.
Мен мың да бір тірілдім мәңгі өлмеске,
Айта бергім келеді, айта бергім.
Есімдер — ел жадындағы аманат
Ләззат: қызғалдақтай қыршын ғұмыр
Сол бір қатал күндердің үні құлақта әлі де шыңылдап тұрғандай. Сол үннің ішінде қызғалдақтай Ләззаттың да талықсыған үні естіледі. Егер тірі болғанда, қазақ мәдениетінің дамуына үлкен үлес қосар еді.
Естелік дерек
Талдықорған облысы, Панфилов ауданы, Ақжазық ауылындағы Асановтар отбасына екі телеграмма келгені айтылады: бірінде «Қыздарыңыз Ләззат ауыр халде жатыр, келіп алып кетіңіздер», ал екіншісінде «Келмей-ақ қойыңыздар, Ләззатты өзіміз жеткіземіз» делінген. Сөйтіп, Ләззаттың мәйіті туған ауылы Ақжазыққа жеткізілген.
Еліңнің намысы үшін құрбан еттің жаныңды,
Мазақ етіп, қорлай алмас ешкім сенің арыңды.
Қайрат: қайсарлықтың символы
Қарсылық көрсеткені үшін Қайрат түрмеде соққы көріп, намысы қорланып, балағат естіді. Бірақ темір тордың тас қабырғасында отырса да, қорлау мен азаптың қандай түріне де мойымай, соңғы демі қалғанша ұстанымынан таймағаны айтылады.
Ана зары — халық зары
Қаңғып келген шүрегей, көлдің суын бүлдірдің,
Бұлай болып кетерін күні бұрын кім білді?
Тұнып тұрған көл еді, бейбіт жатқан ел еді,
Желтоқсанның дауылы қара бұлтты төндірді.
Кім біледі, Аллам-ау, не болғанын баламның,
Жауап берер жан бар ма өліміне панамның?
Елжіреген жүрегім қан жылайды бүгінде,
Көнем дағы қайтейін жаратқанның ісіне.
Желтоқсан — шындықтың шыңғырығы
Шындықты шыңғыртып, шырылдатқан — Желтоқсан.
Шындық қуған жастарды сыбырлатқан — Желтоқсан.
Желтоқсан айы, естесің — дауыл боп бұрқап ескенсің.
Азаттық әні қашанда көкейін елдің тескенсің.
Тәуелсіздік жылнамасы: нақты қадамдар
1991: тарихи шешім
- 1991 жылғы 16 желтоқсан — ел тарихындағы мәңгі қастерлі күн.
- 1991 жылғы 1 желтоқсан — тұңғыш Президент сайланды.
1992: елдік нышандар
- 1992 жылғы 2 наурыз — Қазақстан БҰҰ-ға мүше болды.
- 1992 жылғы 8 мамыр — Республика Ұланы құрылды.
- 1992 жылғы 4 маусым — мемлекеттік рәміздер қабылданды.
1993–1996: орнығу кезеңі
- 1993 жылғы 15 қараша — ұлттық валюта теңге айналымға енді.
- 1992 жылы Республика алаңында Желтоқсан құрбандарын еске алуға арналған ескерткіш тақта қойылды.
- 1996 жылы желтоқсанда Тәуелсіздік ескерткіші ашылды.
- 1996 жылғы 9 желтоқсан — Қайрат Рысқұлбековке Халық қаһарманы атағы берілді; Сәбира, Ләззат, Ерболға ақтау туралы құжаттар тапсырылды.
Тәуелсіздіктің көк байрағы желбіреп, Әнұран қабылданды. Жаңа Астана бой көтерді. Уақыт өте Қазақстанды бүкіл әлем таныды — бұл өткеннің өтеуі ғана емес, келешектің жауапкершілігі.
Жад жаңғыртатын мекен: Республика алаңы
Алматыға жолым түссе, міндетті түрде Республика алаңына соғамын. Алаңға кіре бергенде денем түршігіп, жүрегім шымырлап кетеді: марғау дүниені дүр сілкіндірген қасіретті де қасиетті Желтоқсан оқиғасы көз алдыма келеді. Өйткені бұл жер — егемендік үшін құрбан болған ағаларымыз бен әпкелеріміздің рухы алдында үнсіз есеп беретін орын.
Ақтық сөз — хатта қалған арман
Алаңға келгенде бәрі маған «Не айтасың?» дегендей көрінеді. Ақтық сөздерің, армандарың хатта қалды — біз бүгін сол хатқа қайта үңілеміз.
Қайрат! Қайрат! Сен мені естисің бе?
Қорытынды тілек
Бірлік болсын елге аман, тыныш болсын бұл заман. Берекесін бере берсін бейбіт жатқан бұл далам.
Тәуелсіздігіміздің тұғыры биік, халқымыздың еңсесі жоғары, егемендігіміз баянды болсын деп тілейік.