Қазақша рефераттар

Эволюцияның синтетикалық теориясының шығуы

Биология, 9-сынып

Бұл материал Чарлз Дарвиннің түрлердің пайда болу теориясын, эволюциялық ілімнің негізгі қағидаларын және эволюцияның синтетикалық теориясының қалыптасуын түсіндіруге бағытталған. Сондай-ақ органикалық дүниенің эволюциясына қатысты дәлелдер мен табиғи сұрыптаудың рөліне назар аударады.

Негізгі тақырыптар

  • Ч. Дарвин және түрлердің пайда болу теориясы
  • Дарвин ілімінің негізгі ұстанымдары
  • Эволюцияның синтетикалық теориясының шығуы
  • Органикалық дүние эволюциясының дәлелдемелері
  • Түр және түр критерийлері. Популяция
  • Өзгергіштіктің (мутациялық) эволюциядағы рөлі
  • Табиғи сұрыптау — эволюцияның бағыттаушы факторы

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың түрі

Дәстүрлі сабақ

Сабақтың типі

Аралас сабақ

Өткізу әдістері

Түсіндірмелі-көрнекілік, нұсқаушы және ойға түсіруші әдістер, сұрақ-жауап.

Көрнекіліктер

Эволюция бағыттары бойынша сызбалар, ғалымдар портреттері.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға Дарвин ілімін түсіндіру.

Дамытушылық

Есте сақтау мен ойлау қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік

Ұқыптылық пен тазалыққа баулу, гигиеналық және экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу
  • Оқушыларды түгендеу
  • Сынып тазалығына назар аудару

II. Үй тапсырмасын тексеру

A бөлімі

  1. Жақын туыстастық будандастыру қандай мақсатта жүргізіледі?
  2. Гетерозис деген не?
  3. Гетерозиске мысалдар келтіріңдер.
  4. Бағытты мутагенез деген не?

B бөлімі

  1. Полиплоидия деген не?
  2. Тозаң қоспасымен тозаңдандыру әдісі дегеніміз не?
  3. Тәрбиелеу (селекциялық) әдістерін атаңдар.
  4. Әріден будандастыру неше түрге бөлінеді?

C бөлімі

  1. Карпеченко будандастыруда қандай әдістерді қолданды және қандай объектілермен жұмыс істеді?
  2. Үйлестіру әдісі деген не?
  3. Алдын ала өсімдіктерді жақындастыру әдісі қалай жүргізіледі?
  4. Өсімдіктердің полиплоидтылығының айырмашылығы неде?

Есеп: Полиплоидия

Қызылша: 2n = 18

Қызылша өсімдігінің диплоидты хромосома саны 2n = 18. Негізгі санды x деп алып, келесі деңгейлер үшін хромосома жиынтығын анықтаңдар: үшплоидты, тетраплоидты, пентаплоидты, гексаплоидты.

Шешуі

Егер 2n = 18 болса, онда гаплоидты жиынтық n = 9 (мейоз нәтижесінде) болады. Демек, x = 9.

Жауабы

  • Үшплоидты 3x = 3·9 = 27
  • Тетраплоидты 4x = 4·9 = 36
  • Пентаплоидты 5x = 5·9 = 45
  • Гексаплоидты 6x = 6·9 = 54

III. Жаңа сабақ

Чарлз Дарвин ілімінің шығу себептері

XVIII ғасырдың соңында Англияда өндірістің дамуы шикізат қорын ұлғайтуды талап етті. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы қарқынды дамып, жануарлардың жаңа қолтұқымдарын және өсімдіктердің жаңа іріктемелерін шығару үшін селекциялық жұмыстарға ерекше көңіл бөлінді.

Селекциядағы жетістіктер

Ірі қара, жылқы, шошқа, қой, ит, көгершін сияқты жануарлардың жаңа қолтұқымдары шығарылды. Жеміс-жидек және бақша өсімдіктерінің жаңа іріктемелері алынды.

Дарвин теориясының алғышарттары

Дарвин ілімінің қалыптасуына әлеуметтік жағдайлар мен жаратылыстану ғылымдарының жетістіктері тікелей ықпал етті. Әртүрлі салада жиналған деректер «табиғат өзгермейді» деген көзқарастың негізсіз екенін көрсетті.

Әлеуметтік-экономикалық алғышарттар

  • XVIII ғасырдағы өндірістің дамуы және шикізатқа сұраныстың артуы.
  • Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы.
  • Машина өндірісіне көшу арқылы еңбек өнімділігінің өсуі.
  • Селекциялық жұмыстарды жүйелі жүргізуге ерекше мән берілуі.
  • Жануар қолтұқымдары мен мәдени өсімдіктер іріктемелерінің кеңінен шығарылуы.

Жаратылыстану ғылымдарының жетістіктері

  • A. М. Бутлеровтың органикалық қосылыстардың құрылысы туралы теориясы (1861).
  • Д. И. Менделеевтің элементтердің периодтық жүйесін жариялауы.
  • Энергияның сақталу заңы және химиялық элементтердің атомдық құрылысы туралы түсініктердің дамуы.
  • Ч. Лайельдің Жер бедерінің біртіндеп, үздіксіз өзгеретінін дәлелдеуі (катастрофизмге қарсы көзқарас).
  • М. Шлейден мен Т. Шванның жасуша теориясы: барлық тірі организмдердің құрылымдық бірлігі — жасуша.
  • Эмбриологиядағы деректер: омыртқалылар ұрығының дамуын салыстыру арқылы туыстық жақындықтың дәлелденуі (мысалы, ұрықта желбезек саңылауларының болуы).

Түйінді ой

Геология, палеонтология, биогеография, эмбриология, салыстырмалы анатомия, цитология сияқты салалардан жиналған деректер тірі табиғаттың тарихи тұрғыда өзгеретінін көрсетіп, «табиғат өзгермейді» деген ұстанымды жоққа шығарды.