Басты мәселе - төбе биді сайлау
Торауда Абай бір топ жігітпен Балқыбектегі сиязға бет алады. Биылғы жиында ел ішін алаңдатқан ірі мәселелер қаралмақ. Ең басты дау — Тобықтының төрт болысын бірдей билеп алған Құнанбай әулетінің ықпалы туралы ел ішіндегі шу. Тобықтының төртінші болысы Мұқырдың орнына Құнанбайдың күйеу баласы Дүтбай сайланғаны жұрттың наразылығын күшейте түседі.
Абаймен бірге жүргендер
- Ербол
- Баймағанбет
- Шәке
- Ақылбай
- Шеркес (Қазақбай)
- Мамайдан шыққан Мамырқаз (Ақылбайдың досы)
Сиязға «төрт арыстан» атанған ел — Тобықты, Керей, Сыбан, Уақ болыстары мен қалың халық түгелге жуық жиналыпты. Абайлар Оспан тіккізген үйге қонады.
Ояз Лосовскиймен кездесу және жалған арыз
Семейдің оязы Лосовский Абайды жақсы танығандықтан, ең алдымен соны шақыртады. Абай барып амандасып, бірге шай ішіп отырады. Әңгіме үстінде ояз Көкбай Жанатаев деген жігіттің атынан өтірік арыз түскенін айтады. Бұл арызды сол жердің болысы Дүтбай Алатаев «айқындаған» көрінеді.
Жанатаевтың шағымы
Кейін сұрақ-жауапқа Жанатаевтың өзін шақыртады. Қалада мұсылманша оқыған, тәрбиелі жігіт әдеппен амандасып, арызының мәнін былай түсіндіреді:
«Бір жағымда Мамай, бір жағымда Олжай — жердің бәрі соларда. Ал біз Бақанас өзенінің бойында отырған жүз үйдей ауыл ине шанышқандай ғана жерде отырмыз. Таршылық, кемшілік көп».
Лосовский тыңдап болып, Абайдан пікір сұрайды. Абай жігіттің елдің қиындығын айтып отырғанын, өзі білімге құмар екенін жеткізеді де, Жанатаевты өз кепілдігіне беруді өтінеді. Ояз мұны орынды санап, келісімін береді.
Назарға ілінген жақындық
Сыртта тұрған болыстар арасында Абай мен ояздың жақындығы туралы сөздің тарауы да осы тұстан басталар еді.
Абай Лосовскиймен ұзақ сөйлесіп, кеш түсе Көкбайды ертіп Оспанның үйіне қайтады. Келесі күні асықпай тұрып, түс ауа ғана жиын жаққа беттейді.
Төбе биді сайлау: күтпеген ұсыныс
Жетер жерде Абай мен Асылбекті Тәкежан шақырады. Онда Тобықтының үлкендерінің домалақ үстел басындағы кеңесі жүріп жатыр екен. Күн тәртібіндегі ең өзекті мәселе — төбе биді сайлау.
Абайдың ұстанымы
Абай төбе биді Ырғызбай ішінен емес, Бөкеншіден шыққан Асылбекті ұсынады. Жұрт бұл ойды жөн көріп, шешім солай бекітіледі.
Көп өтпей жиын тарайды. Кешке таман Дәркембай мен Дәндібай келіп қалады. Абай оларды ертіп Тәкежанға беттейді.
Қарсылық сөз және нақты талап
Ол жақта Тәкежан, Майбасар, Шұбар, Ысқақ және өзге де жасы үлкен кісілер бас қосып, Абайдың істегенін сөз етіп, кінә тағуға бейім екен. Абай келіп, Тәкежан, Ысқақ, Шұбарға тиісіп сөз айтпай, тура шаруаның өзіне көшеді.
Үш болыстан жиналатын көмек
Әңгіме былтырғы егін, биылғы аттардың жайына ауыса отырып, Абай үш болыстан Дәркембайларға көмектің тез жиналуын қатаң талап етеді:
- жиырма бұзаулы сиыр
- он ат
- бәрі үш күннің ішінде жиналсын
Абайдың Лосовскиймен жақсы қарым-қатынасы барын білетін болыстар амалсыз көнеді. Айтқан мерзім — үш күн — дәл сақталып, мал түгел жиналады. Абай екі қартқа Баймағанбетті қосып, жиналған малды айдатып жібереді.
Салиқа дауы: ел сұраған төрелік
Сияздағы келесі үлкен мәселе — Салиқа қызға қатысты дау еді. Бұл — Керей мен Найман арасындағы күрделі тартыс. Керейден шыққан Қалдыбайдың қызы Салиқа Найманның Байгөбек деген жігітіне атастырылған, қалың малы да төленіп қойған екен. Алайда Байгөбек дүние салып, әмеңгерлік жолымен оның ағасы Сабатарға қарау мәселесі туады.
Даудың түйіні
Сабатар — екі әйелі бар, алпысты алқымдаған кісі. Үлкен қауым дауды Абайдың шешуін сұрайды. Абай істі Жиренше мен Оразбайды көмекке алып жүргізеді.
Тексеру барысында Қалдыбайдың қыз үшін Сабатардан тағы да қалың мал алып қойғаны анықталады. Соңында Абай қалың малдың қайтарылуын және Салиқаның өз үйіне қайтуын билік етеді. Ел бұл байлауға разы болады. Найманның ірісі Жұмақан да кек сақтамайды.
Татуласуға себеп
Жұмақанның әкесі Қисық Құнанбаймен жақын дос болған. Қисық соңғы күндерінде Құнанбайға құда болуды ұсынған екен. Құнанбай да қарсы болмай, немересі Ақылбайды (Абайдың ұлы) Жұмақанның бойжеткен қызына тең көрген.