Қазақша рефераттар

Зерттелетін заттармен оқушыларды көрнекі таныстыру

Химия сабағында зертханалық-практикалық жұмыстарды тиімді ұйымдастыру тәсілдері

Химия — эксперименттік ғылым. Сондықтан химия сабақтарында химиялық эксперименттің әртүрлі түрлері қолданылады: демонстрациялық тәжірибелер, зертханалық жұмыстар және практикалық сабақтар. Бұл жұмыстар сабақтың мазмұнын нақтылап, оқушының бақылау, талдау және қорытынды жасау дағдыларын дамытады.

Химиялық эксперименттің негізгі мақсаттары

1) Көрнекі таныстыру

Оқушыларды зерттелетін заттармен нақты, көзбен көріп түсінуге мүмкіндік береді. Мысалы, заттардың физикалық және химиялық қасиеттерін сипаттайтын тәжірибелер көрсетіледі.

2) Өзгерістерді жан-жақты түсіндіру

Оқушылар заттардың сапалық және сандық өзгерістерін байқап, тәжірибе нәтижесіне сүйене отырып қорытынды жасайды. Әрбір оқушы затты бақылап, кей жағдайда қолмен ұстап, табиғат заңдылықтарын тәжірибе арқылы таниды.

3) Кәсіптік бағдар мен өмірмен байланыс

Химияның тұрмыспен, халық шаруашылығымен байланысын ашып, химия өндірісінің ғылыми негіздерін түсіндіруге көмектеседі.

4) Іскерлік пен дағды қалыптастыру

Құрал-жабдықпен жұмыс істеу, қауіпсіздік ережесін сақтау, өлшеу, бақылау, жазба жүргізу сияқты практикалық дағдыларды орнықтырады.

Материалдық база және кабинет ұйымдастыру

Эксперименттік жұмыстарды сапалы өткізу үшін қазіргі талапқа сай, жақсы жабдықталған химия кабинеті қажет. Кабинет әдетте екі бөліктен тұрады: сынып-лаборатория және лаборант бөлмесі (зертхана).

Демонстрациялық тәжірибелерді, зертханалық жұмыстарды және практикалық сабақтарды жүйелі жүргізу үшін арнайы күнтізбелік жоспар жасалады. Пән бағдарламасы мен жоспарға сүйене отырып, әр сынып бойынша зертханалық және практикалық сабақтардың өткізілу реті нақтыланады: қай тақырыпта, қай күні, қандай тәжірибе жасалатыны алдын ала көрсетіледі.

Сабаққа дайындық және әдістемелік қолдау

Әр сабаққа дайындық кезінде тиісті тәжірибелер алдын ала сынақтан өткізіліп, қажетті құрал-жабдықтар реттеліп қойылады. Жеке сыныптарға арналған тәжірибе жоспарлары мұғалімге қолжетімді жерде сақталып, күнделікті жұмысқа жеңілдік береді.

Пайдаланылатын көмекші құралдар

  • С. Мұсабеков — «Органикалық химия практикумы»
  • С. А. Балезин, Г. С. Разумовский, Д. И. Филько — «Жалпы химия практикумы»
  • Л. В. Бабич — «Практикум по неорганической химии»

Мектеп практикасындағы эксперимент түрлері

Демонстрациялық эксперимент

Көбінесе жаңа сабақты түсіндіру кезінде мұғалім орындайды. Нәтиже тиімді болуы үшін тәжірибе алдын ала мұқият дайындалып, міндетті түрде тексеріледі және барлық оқушыға көрінетіндей ұйымдастырылады.

Зертханалық жұмыс

Оқушының өзі орындауға бағытталған жұмыс. Нұсқаулықты орындау, бақылау жүргізу, нәтижені жазу және қорытынды шығару мәдениетін қалыптастырады.

Практикалық сабақ

Білімді қолдану дағдыларын бекітеді: реакция теңдеуін құру, есептеу жүргізу, құралдармен жұмыс істеу және қауіпсіздік талаптарын сақтау.

Демонстрациялық экспериментті нәтижелі өткізу қағидалары

Демонстрациялық тәжірибе кезінде мұғалім аспаптың құрылысын, жұмыс істеу принципін, реакцияға алынған заттардың қасиеттерін және реакция барысында байқалатын өзгерістерді кезең-кезеңімен түсіндіреді. Түсіндіру барысында оқушылардың назарын нақты бақылауға бағыттау — нәтижелі оқытудың маңызды шарты.

Әр тәжірибеден кейін талдауға арналған сұрақтар

  1. Тәжірибе қандай мақсатпен жасалды?
  2. Тәжірибеге қандай заттар алынды және олардың қасиеттері қандай?
  3. Тәжірибе кезінде қандай құбылыстар байқалды?
  4. Реакцияның жүруі үшін қандай жағдайлар қажет?
  5. Тәжірибеден қандай қорытынды жасауға болады?

Сабақтан мысал: 8-сыныпта «Оттегінің қасиеттері» тақырыбы

Бұл тақырыпты түсіндіру кезінде оттегінің қандай заттармен және қандай жағдайларда химиялық реакцияға түсетінін көрсету маңызды. Сондықтан сабаққа дейін қажетті құрал-жабдықтар толық дайындалады.

Қажетті жабдықтар

  • калий перманганаты
  • қызыл фосфор ұнтағы
  • ағаш көмірі
  • темір ұнтағы
  • натрий
  • спирт шамы
  • пробиркалар
  • шырпы
  • химиялық қасық

Сабақтың ұйымдастырылуы

  • Бір оқушы оттектің ашылу тарихы бойынша алдын ала дайындалған қысқаша хабарлама жасайды.
  • Одан кейін мұғалім оттектің физикалық және химиялық қасиеттерін демонстрация арқылы дәлелдейді.

Физикалық қасиеттерін көрсету

Калий перманганатын пробиркада қыздыру арқылы оттек алынады. Алынған оттекті бір стаканнан екінші стаканға «құю» тәжірибесі оның ауадан ауыр екенін көрсетеді. Шала жанған шырпыны оттекке енгізгенде, оның жарық шығарып, қарқынды жануы оттектің жануды қолдайтынын дәлелдейді. Сонымен қатар оттек — иіссіз, түссіз, дәмсіз, суда аз еритін газ екені айтылады.

Химиялық қасиеттерін түсіндіру

Оттектің химиялық қасиеттерін түсіндіру үшін оның жай заттармен қосылуына қатысты бірнеше реакция көрсетіліп, реакция шарттары мен байқалған өзгерістер талданады.