Презентация көрсету Меншіктеу операторы

Сабақ тақырыбы: меншіктеу операторы және сандық (стандартты) функциялар (9-сынып)

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Сабақ типі

Жаңа сабақ

Пәнаралық байланыс

Математика

Мақсаты

Білімділік: оқушыларды Паскаль тіліндегі меншіктеу операторы және сандық (стандартты) функциялармен таныстыру; оларды есеп шығаруда дұрыс қолдануға үйрету.
Дамытушылық: меншіктеу операторы мен стандартты функцияларды қолдану дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік: информатика пәніне қызығушылықты арттыру және жүйелі жұмыс істеуге тәрбиелеу.

Әдіс-тәсілдер және ресурстар

Әдіс-тәсілдер

Түсіндірмелі-иллюстративті, көрнекілік, сұрақ-жауап, практикалық жұмыс.

Құрал-жабдықтар

Компьютер, презентация, электронды оқулық.

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу.
Кабинет пен жұмыс орындарының дайындығын тексеру.
Сабақ жоспары және күтілетін нәтижелермен таныстыру.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Қайталау тақырыптары: мәліметтер типі, өрнек, айнымалы.

Бақылау түрі

Тест (айнымалы типтері).

3) Жаңа тақырыпқа кіріспе (ой қозғау)

Тапсырма 1

Операторлар тізбегі орындалғаннан кейін m және n айнымалыларының мәні қандай болады?

а)

m := 25;
n := m + 1;
m := m - 25;

ә)

m := 5;
n := 6;
m := m * m;
n := n * m;

Тапсырма 2

a = 1, b = 2, c = 3 берілген. Келесі операторлар орындалғаннан кейін айнымалылардың мәндерін анықтаңыз:

a := b;
b := c;
c := a;

Талқылау сұрағы: := белгісі не үшін қолданылады?

Көрнекілік

Презентация: «Меншіктеу операторы».

4) Жаңа тақырыпты түсіндіру

Меншіктеу операторы

Меншіктеу операторы берілген өрнектің мәнін есептеп, нәтижесін айнымалыға меншіктеу үшін қолданылады. Бұл — кез келген бағдарламаның негізгі операторларының бірі.

Жазылу форматы

:= — «меншіктеу» деген мағынаны білдіреді.

x := 3;  {x айнымалысына 3 мәнін меншіктеу}

Мысал

Оператор	Нәтиже
r := 5;	5
r := r + 1;	6
r := 8;	8

Маңызды ереже

Айнымалының типі мен меншіктелетін өрнектің типі сәйкес болуы керек. Кейбір жағдайларда нақты (real) айнымалыға бүтін (integer) мәнді меншіктеуге болады. Ал бүтін айнымалыға нақты мәнді меншіктеу үшін мәнді trunc сияқты түрлендіру функциялары арқылы бүтінге келтіру қажет.

Мысал: үш бүтін санның арифметикалық ортасын табу

Төмендегі бағдарламада a, b, c — бүтін, ал s — нақты типте берілген.

program pr0;
var
  a, b, c: integer;
  s: real;
begin
  a := 2;
  b := 4;
  c := 6;
  s := (a + b + c) / 3;
end.

Стандартты функциялар (сандық функциялар)

Pascal тілінде есептеулер жүргізу үшін көптеген стандартты функциялар қолданылады. Функцияны жазу үшін алдымен функцияның атауы, содан кейін жай жақша ішінде аргументі беріледі. Стандартты функциялардың атауларын идентификатор (айнымалы атауы) ретінде қолдануға болмайды.

Анықталу облысын ескеріңіз

Аргументтің мәнін бергенде функцияның анықталу облысын міндетті түрде ескеріңіз: теріс санның квадрат түбірі болмайды, бөлудің бөлімінде 0 болмауы керек және т.б.

Өрнек түріндегі аргумент мысалдары

sqrt(3*x*x + 5/8);
abs(25 - x);
int(sqr(x));

Тригонометриялық функциялар

Тригонометриялық функциялардың аргументтері радианмен беріледі. Қажет болса, градус пен радиан арасындағы түрлендіру формулаларын қолданыңыз.

Random және Randomize

Random(x) — (0, x) аралығындағы кездейсоқ бүтін санды қайтарады. Егер аргумент көрсетілмесе, (0..1) аралығындағы нақты кездейсоқ сан береді. Бұл функцияны қолданар алдында кездейсоқ сандар генераторын randomize арқылы іске қосу керек.

Арифметикалық өрнектерді Pascal тілінде жазу ережелері

Өрнектің барлық бөлігі бір жолға жазылуы тиіс.
Барлық жақшалар — жай жақша болуы керек: ( ).
Қатарынан екі арифметикалық амалды жазуға болмайды.
Есептеу амалдардың орындалу ретіне сай, әдетте солдан оңға қарай орындалады.

5) Бекіту: карточкамен жұмыс

1. Pascal тіліндегі өрнектерді математика тіліне түрлендіріңіз

а)
```
sqrt(a + b) - sqr(a - b)
```
ә)
```
(a + b) / (c + d) - (a + b) / (c + d)
```
б)
```
1 + sqr(cos((x + y) / 2))
```
в)
```
((x - 1/2) * (y - 3/10)) - 4/5
```

г)

sin(1 / sqr(x)) + abs(1 / (1/3 - 1)) / 2

Ескерту: бастапқы мәтіндегі кейбір бөлшек жазылымдары түсініксіз болғандықтан, олар оқу логикасына сай біріздендіріліп берілді.

2. Математика тіліндегі өрнектерді Pascal тіліне аударыңыз

а)–в)

Бастапқы мәтінде бұл тармақтардағы өрнектер толық берілмеген.

г)

(3*x^2 + 4*x) * (10*a^3 - 5*a^2) * (x^2 + x^3) * (8*a^4 - 15*a^3)

Ескерту: Pascal тілінде дәрежелеу операторын қолдану нұсқасы ортаға байланысты (мысалы, sqr(x), exp(ln(x)*n) немесе басқа кітапхана). Мұнда өрнек бастапқы математикалық түрде көрсетілді.

3. Өрнектердің мәнін табыңыз

а)
```
18 div 3 * 5
```
b)
```
45 + 5 mod 4 * 2
```
c)
```
(45 + 5) mod 4 * 2
```
d)
```
35 div 12 + 45 mod 11 * 5
```

6) Қорытындылау, бағалау және үй тапсырмасы

Қорытындылау

Сұрақ-жауап арқылы негізгі ұғымдарды нақтылау: меншіктеу операторы, тип сәйкестігі, стандартты функциялардың қолданылуы.

Бағалау

Тапсырмалар мен практикалық жұмыстардың орындалуына қарай қалыптастырушы бағалау.

Үй тапсырмасы

Паскаль тілінің стандартты функциялар кестесін жаттау.

Автор туралы

Қостанай облысы, Қостанай қаласы, №10 орта мектептің информатика пәні мұғалімі — Утина Альмара Қажиханқызы.