Уақытыңның босқа өткені - Өміріңнің бос кеткені
Өмірдің салмағы мен ардың биігі
Көп жасап, күміс болғанша, аз жасап, алтын бол. Қорлық өмірден ерлік өлім артық. Тізерлеп өмір сүргеннен, тік тұрып өлген артық. Тәтті өмірдің сұрауы қатты. Көңіл жақсы болса — өмір де жақсы.
Негізгі ой
Өмірдің ұзақтығынан бұрын — оның мәні, ар-намысы және адамның ішкі биігі маңызды.
Уақыт, ертең және үнем
Түстік өмірің болса, кештік мал жина. Өлімнен басқаның ертеңі жақсы. Көшемін деп отыныңды тауыспа, өлемін деп азығыңды тауыспа. Уақытыңның босқа өткені — өміріңнің бос кеткені.
Ертеңге қарау
Өлімнен өзге нәрсенің ертеңі бар: бүгінгі іс — ертеңгі тірек.
Шаманы білу
Кетемін деп отынды, өлемін деп азығыңды сарп етпе — үнем мен сабыр қажет.
Жастық пен кәрілік: сабақ пен сағыныш
Балалық шақ — патшаның тағы. Жас — кәрінің көзі, кәрі — жастың тезі. Көп қарттың ішінде бір бала дана болар, көп баланың ішінде бір қарт бала болар. Кәрісі кімнің бар болса, хаты соның қолында.
Даналықтың өлшемі
- Көп жасаған көмбенің үстінен шығар: тәжірибе — жасырын қазына.
- Кәрі білгенді пері білмес: көргені көптің сөзі — салмақты.
- Кәрілік — дауасыз дерт; жастыққа да кәрілік бар, байлыққа да жарлылық бар.
Жастық — желік. Кәрілік сені қайтейін: айтар сөзге мұрша бермей, өмірдің буы басылады. Сексенге келгенше, жермен жексен болсаң да — өмірдің ауырын көтеру оңай емес.
Көру, сөз және сұраудың сыры
Соқыр ұстағанынан айырылмайды. Соқырға күн де қараңғы, түн де қараңғы. Өмірден көзің кетсе де, сөзің кетпесін. Кісіден сұрағанның көзі шығар, Құдайдан сұрағанның бүйірі шығар.
Сөздің аманаты
Көз — бір күндік, сөз — көп күндік: адамды кейінге жеткізетін белгі — оның сөзі мен ісі.
Сұраудың таразысы
Адамнан сұраудың да, Жаратқаннан тілеудің де өз салмағы бар — ниет пен әдеп өлшейді.
Табиғат, заңдылық және өтпелілік
Адам мен табиғат тілдессе — өмір үндеседі. Өтпейтін өмір жоқ, сынбайтын темір жоқ. Өмір озады, ажар тозады. Өткен өмір — өшкен көмір.
Өтпелілікке жауап
Өмірдің тезіне түскенде, адамға қажеті — келісім, еңбек, және ішкі тәртіп.
Дос, махаббат және еңбектің көркі
Доссыз өмір — тұл, махаббатсыз өмір — тұл. Жұмысы жемісті болса — өмірі келісті. Махаббатсыз өмір тастақта өсіп, қурап қалған ағашқа ұқсайды.
Дос
Қиын күнде сүйеніш — тіршіліктің тірегі.
Махаббат
Жүрек жылуы болмаса, өмірдің нәрі азаяды.
Еңбек
Еңбек — нәтижемен өлшенетін тәрбие.
Өмір қартайса да, көңіл қартаймайды. Өмір — үлкен мектеп, өмірдің өзі — ұлы ұстаз. Өмір — теңіз; еңбек — егіз; ақыл — сегіз.
Өмір мен өлім: майдандағы адам
Өлім — ойран, өмір — майдан. Кебін кигеннен түңіл, кебенек кигеннен түңілме. Адам өмірге иықтап келеді, кетерінде ұйықтап кетеді.
Түйін
Өмір өтер, жас өсер. Өмірге риза болып, алғыс айт. Өмірде із қалдыру — балалықтан басталады.
Ұлы бардың — ұрпағы бар. Отанға опасыздық ету — өмірден қаралы болып өткенмен тең.