Балалардың сұрағы
Әдептілік – тәрбие бастауы
Бұл тәрбие сағаты балалардың бойына адамгершілік, қайырымдылық, кішіпейілдік, әдептілік, еңбексүйгіштік және сыпайылық сияқты ізгі қасиеттерді сіңіруге бағытталған. Сонымен қатар, ұлттық салт-дәстүрді танып, жаман әдеттерден аулақ болудың мәні түсіндіріледі.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: адамгершілікке, қайырымдылыққа, кішіпейілдікке, әдептілікке, еңбекқорлыққа, сыпайылыққа тәрбиелеу; салт-дәстүрді үйрену арқылы жаман әдеттерден аулақ болуға баулу.
- Дамытушылық: жақсы мен жаман қылықты ажырата білуге үйрету, әдеп әліппесін бойға дарыту, тіл байлығын және таным белсенділігін арттыру.
Әдістер мен жұмыс формалары
- Пікір алмасу, ойталқы
- Ойын, рөлдік әрекет
- Айтыс-элементтері, сұрақ-жауап
- Шығармашылық жұмыс (мүсіндеу, сурет салу)
Көрнекіліктер мен материалдар
Суреттер тақырыптары
- Үлкенді құрметтеу
- Кішіге қамқорлық
- Автобустағы әдеп
- Ананы сыйлау
- Құстарға қиянат жасамау
- Еңбек түрлері
Қосымша ресурстар
- «Лунтик» мультфильмі
- Күй: «Балалық шақ»
- Ермексаз, қолорамал, қарындаштар
- Патриоттық әндер: «Өз елім», «Көк тудың желбірегені», «Жаса Қазақстан»
Нақыл сөздер мен негізгі ой
«Әдепті бала – арлы бала, әдепсіз бала – сорлы бала.»
«Жаманға айтқан ақылың – далаға айтқан оқпен тең.»
Кіріспе: амандасу мәдениетінен бастау
Тәрбие сағаты қонақтармен сәлемдесуден басталады. Балалар «Сәлеметсіздер ме?» деп амандасып, әдептің ең алғашқы қадамы — ізетті қарым-қатынас екенін тәжірибе арқылы көрсетеді.
Сұрақ-жауап: әдептілік деген не?
Әдептілік деген не? Әдепті болғың келе ме?
Балалардың жауабы: әдептілік — адам бойындағы ең асыл қасиет. Әдепті бала таза, еңбекқор, адал, тілалғыш, ұқыпты болады.
Әдепсіздік дегенді қалай түсінесің?
Балалардың жауабы: әдепсіздік — адам бойындағы ең жағымсыз қасиеттердің бірі.
Әдепсіз бала қандай болады?
Балалардың жауабы: әдепсіз бала лас, жалқау, өтірікші, айтқанды тыңдамайды, ұқыпсыз болады.
Әдептілікті бізге кім үйретеді?
Балалардың жауабы: әдептілікті үлкендер, ата-ана және ұстаздар үйретеді.
«Сиқырлы қорап» ойыны: әдепті сөздің құдіреті
Ертегі ата балаларға сиқырлы қорап жолдайды. Қорапты ашудың шарты — бір-біріне әдепті сөздер айту. Балалар шеңбер құрып, жылы лебіздерін ортаға салады.
Күнделікті әдеп
«Рахмет», «Өтінемін», «Оқасы жоқ»
Сәлемдесу
«Сәлеметсіз бе?», «Амансыз ба?», «Қалың қалай?»
Ізет пен ықылас
«Қош келдіңіз», «Төрлетіңіз», «Бақытты бол»
Нәтиже: әдепті сөздер айтылған сәтте «сиқырлы қораптың» қақпағы ашылып, ішінен хат табылады.
Сиқырлы хат: екі жол, бір мақсат
Хатта балалар «Әдептілік әліппесі» мен «Ұқыптылық әлеміне» сапар шегетіні айтылады. Алдымен сиқырлы іздерден өтіп, кейін екі жолдың бірін таңдайды: оңға — әдепке, солға — ұқыптылыққа. Келесі кедергі — «Сиқырлы үңгір». Одан өткен соң «Суреттер әлемі» күтіп тұр.
Саяхаттан оралған балалар: өлең арқылы тәрбие
Бір күн өткен соң балалар ортаға шығып, қандай ой түйгендерін өлең жолдарымен баяндайды. Бұл бөлімде әдеп, тәртіп, шыншылдық, кішіпейілдік, үлкенді сыйлау және ұқыптылық туралы өсиет айтылады.
Әдептілік әліппесі (үзінділер)
«Әдептілік дегенің — әрқашанда керегің...» (Е. Ерботин)
«Сыйлап сәлем беремін көршілерді көргенде...» (Қ. Байзақов)
«Кім үлкенді сыйласа, кім үлкенді тыңдаса...» (С. Мәуленов)
Ұқыптылық әлемі (үзінділер)
«Төсегіңді жина өзің. Асықпай іш тамақты...»
«Сақта көше тәртібін, бағдаршамның ал тілін...» (Е. Өтетілеуов)
Кішіпейілділік пен үлгілілік (үзінділер)
«Су құйдым да құманмен, қолына мен әкемнің...» (Ж. Кәрбозин)
«Бақшаны суарып, келеді су алып...» (Т. Елеусізұлы)
«Суреттер әлемі»: әрекет арқылы түсіндіру
«Сиқырлы үңгірден» өткен соң балалар суреттерге қарап әңгіме құрайды. Әр көрініс арқылы адамгершілік пен сыпайылықтың нақты өмірдегі үлгілері талқыланады: үлкенді құрметтеу, кішіге қамқорлық, қоғамдық көліктегі әдеп, анаға құрмет, табиғатты аялау, еңбекке баулу.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Үлкен кісімен қалай сөйлесу керек?
- Қонақ келгенде бала не істеуі керек?
- Қонаққа барғанда өзін қалай ұстау керек?
- Мектепте және сынып ішінде қалай жүру керек?
- Көшеде жүру мәдениеті қандай болуы тиіс?
Мультфильмнен алынған сабақ: «Лунтик»
Балалар «Лунтик» мультфильмін қарап, оқиғадағы әрекеттерді талдайды. Мысалы, Кузя тыңдамағандықтан тәттіні көп жеп, тісі ауырады. Лунтик алдын ала ескерткенімен, Кузя қателігін кеш түсінеді. Нәтижесінде ол өкініп, енді тілалғыш болуға уәде береді.
Шығармашылық бөлім: мүсіндеу және сыйлық
Балалар ермексазбен әдепті Лунтикті мүсіндейді (күй ойнайды). Кейін ертегі ата жіберген сыйлықтың ішінен «Күн» бейнесі шығады. Балалар күнге көңілді көңіл күй беріп, қарындашпен бояп, өз еңбегін қонақтарға сыйға тартады.
Құпия хаттарға жауап: адалдық пен жауапкершілік
1-хат: өтірік айтатын баламен достық
Балалар мәселені талқылайды: өтірік айту — сенімді бұзатын әдет. Достықта адалдық маңызды, сондықтан өтіріктің дұрыс еместігін түсіндіріп, шынайы болуға шақыру қажет. Егер әдеті өзгермесе, абай болған жөн.
2-хат: тапсырманы көшірту туралы
Балалар жауап береді: көшірту — көмектесу емес, жауапкершіліктен қашу. Досқа қолдау көрсетуге болады, бірақ дайын тапсырманы көшіртіп беру дұрыс емес. Одан да бірге түсіндіріп, қалай орындау керегін көрсеткен пайдалы.
Тыйым сөздер: ұлттық тәрбиенің тірегі
Сабақ соңында балалар тыйым сөздер айтып, олардың тәрбиелік мәнін ұғынады. Бұл — күнделікті мінез-құлыққа тәртіп пен ұят өлшемін енгізетін халық даналығы.
Қорытынды
Бұл тәрбие сағаты әдепті сөздің қадірін, ұқыптылықтың пайдасын, үлкенді сыйлау мен кішіге қамқор болудың мәнін балаларға жан-жақты түсіндірді. Ең бастысы — әдептілік күнделікті әрекеттен басталатыны көрсетілді.
Сабақ «Сау болыңыздар!» деген жылы қоштасумен аяқталады.