Глобус жердің дәл үлгісі

Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы

№6 орта мектеп • Бастауыш сынып мұғалімі: Қожағұлова Гүлжаһан Қожағұлқызы

Тақырып

Жер — шар тәрізді дене.
Глобус — Жердің дәл үлгісі.
Глобустың градус торы: параллельдер мен меридиандар жүйесі.

I кезең: «Көпір» тапсырмалары

Оқушылар бұл сұрақтарды үйде орындап, бүгінгі сабаққа дайындалып келеді.

Формат

Сұрақ–жауап

Сұраққа жауап бер

1) Жер де әлем денесі. Оның әлемдегі орнын қалай өрнектеуге болады?

Жауап: Жер шары → Күн жүйесі → Галактика → Галактикалар тобы → Әлем (ғарыш).
2) Жерді қоршаған бүкіл дүние қалай аталады?

Жауап: Әлем немесе ғарыш.
3) Ғарышқа жол қай жылы ашылды?

Жауап: 1957 жылы 4 қазанда.
4) 1961 жылғы 12 сәуірде адамзат тарихында ғарышқа алғаш ұшқан кім?

Жауап: Юрий Александрович Гагарин.
5) Күн жүйесінде неше ірі планета бар?

Жауап: 9 (оқулықтағы дерек бойынша).
6) Жерге ең жақын жұлдыз қайсы?

Жауап: Күн.
7) Күн мен Жердің орташа қашықтығы қанша?

Жауап: 150 миллион шақырым.
8) Күннің беткі қабатының температурасы қанша?

Жауап: 6000°C.
9) Күнді неше ғаламшар айналып қозғалады?

Жауап: 9 ғаламшар (оқулықтағы дерек бойынша).
10) Жер бетіндегі тіршілікке Күннің әсері қандай?

Жауап: Күн жарық пен жылу таратады.
11) Ертедегі адамдар Жердің пішінін қандай деп ойлаған?

Жауап: Ертедегі адамдар Жерді тегіс деп ойлаған.

II кезең: Жаңа тақырып бойынша тапсырмалар

Теория мен практиканы біріктіріп, «Білу → Түсіну → Талдау → Жинақтау → Қолдану → Баға беру» логикасымен жұмыс жүргізіледі.

Теория

Білу

Сұрақтарға қысқа әрі нақты жауап бер.

1) Жазық жерде тұрып қараған адамға Жер беті қалай көрінеді?

Жауап: Ертедегі адамдар Жерді тегіс, ал оның үстіне аспан күмбезі төңкеріліп қойылған деп түсінген.
2) Жер не тәрізді?

Жауап: Жер шар тәрізді.
3) Жер бетінің ¾ бөлігін не алып жатыр?

Жауап: Мұхиттар мен теңіздер.
4) Жер шарындағы мұхиттарды ата.

Жауап: Атлант, Тынық, Үнді, Солтүстік Мұзды мұхит.
5) Құрлықтың мұхиттармен қоршалған ірі бөліктері қалай аталады?

Жауап: Материк.
6) Материктерді ата.

Жауап: Еуразия, Африка, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Антарктида, Аустралия.
7) Қазақстан қай материкте орналасқан?

Жауап: Еуразия материгінде.
8) Антарктиданы қандай материк деп атайды?

Жауап: Мұз құрсанған материк.
9) Жердің кішірейтіліп жасалған дәл үлгісі қалай аталады?

Жауап: Глобус.
10) «Глобус» сөзі қай тілден аударылған, мағынасы қандай?

Жауап: Латын тілінен аударылған, «шар» дегенді білдіреді.
11) Жер шарында екі полюс бар. Олар қалай аталады?

Жауап: Солтүстік полюс және Оңтүстік полюс.
12) Глобуста полюстерден бірдей қашықтықта орналасқан сызық қалай аталады?

Жауап: Экватор.
13) Экватордың ұзындығы қанша?

Жауап: 40 000 шақырым.
14) Параллельдер мен меридиандар глобустың бетін тор көздерге бөледі. Ол қалай аталады?

Жауап: Глобустың градус торы.

Теория

Түсіну

Бос орындарға қажетті сөздерді қойып, сөйлемді толықтыр.

Ертедегі адамдар Жерді тегіс, ал оның үстіне аспан күмбезі төңкеріліп қойылған деп білген. Жауап: Себебі күмбезге Күн, Ай және сансыз көп жұлдыздар бекітілген деп түсінген.

Теория

Талдау

Венн диаграммасы арқылы салыстыр: айырмашылығы мен ұқсастығын тап.

Жер

Табиғи аспан денесі
Мұхиттар мен құрлықтардан тұрады
Полюстері бар, экваторы бар

Ортақ қасиеттері

Шарға ұқсас пішін
Экватор және полюстер ұғымы қолданылады
Кеңістікте бағдарлау түсінігін қалыптастырады

Глобус

Жердің кішірейтілген моделі
Карта элементтері шартты түрде беріледі
Градус торы айқын көрінеді

Тақырыптың басты идеясы

Жердің барынша кішірейтіліп жасалған дәл үлгісі — глобус.

Теория

Жинақтау

Мазмұнды жүйеле: бос орындарды толтыр.

Сөздер банкі

Глобус Жер Шар Тынық Еуразия

1) Жердің дәл үлгісі: Жауап: Глобус
2) Шар тәрізді дене: Жауап: Жер
3) «Глобус» латын тілінде нені білдіреді?: Жауап: шар
4) Ең үлкен мұхит: Жауап: Тынық
5) Қазақстан Республикасы қай материкте орналасқан?: Жауап: Еуразия

Практика

Қолдану

Материктердің атын ата.

Еуразия
Африка
Солтүстік Америка
Оңтүстік Америка
Аустралия
Антарктида

Практика

Баға беру

1) Глобус — Жердің дәл үлгісі. Сен қалай ойлайсың: Жер тегіс пе, әлде дөңгелек пе?

Жауап: Менің ойымша, Жер дөңгелек (шар тәрізді).

2) Жердің дөңестігіне байланысты теңіз жағасында тұрсаң нені байқар едің?

Жауап: Алыстап бара жатқан кеменің біртіндеп көзден ғайып болатынын байқар едім.

III кезең: Деңгейлік тапсырмалар

Оқушылар тапсырмаларды орындап, балл жинайды.

I деңгей

5 балл

Теория + практика

Тест тапсырмалары

1) Жер шарында неше мұхит бар?

A) 3 B) 4 C) 5
2) Жер шарында неше материк бар?

A) 4 B) 5 C) 6
3) Қазақстан Республикасы қай материкте орналасқан?

A) Африка B) Еуразия C) Антарктида
4) Ең ірі мұхитты ата.

A) Тынық B) Атлант C) Үнді

Жауабы: 1) B, 2) C, 3) B, 4) A

Практикалық тапсырма

Мұхиттарды ата: Тынық, Атлант, Үнді, Солтүстік Мұзды.

II деңгей

9 балл (5 + 4)

Түсіну + талдау

Тест тапсырмалары

1) Жер бетінің ¾ бөлігін не алып жатыр?

A) су B) құрлық C) шөл
2) Глобус дегеніміз не?

A) жердің үлкен бөлігі B) Жердің дәл үлгісі C) жауап жоқ

Жауабы: 1) A, 2) B

Венн диаграммасы (Мұхит ↔ Материк)

Мұхит

Су кеңістігі

Ортақ қасиеті

Жер шарының бөліктері, карта/глобуста белгіленеді

Материк

Құрлықтың ірі бөлігі

Тақырыптың басты идеясы

Біздің мемлекетіміз — Еуразия материгінде орналасқан.

Қолдану: бос орынды толтыр

Ең үлкен мұхит — Тынық.
Адам қоныстанбаған материк — Антарктида.

III деңгей

12 балл (5 + 4 + 3)

Жинақтау + бағалау

Жинақтау тапсырмасы

Мұхиттар мен материктер туралы білгеніңді жинақтап, қысқаша қорытынды жаса (кесте/сызба түрінде ұсынуға болады).

Баға беру: түсіндіріп жауап бер

1) Неліктен Антарктидада адам қоныстанбаған деп ойлайсың?

Жауап: Менің ойымша, оның аумағын мұз басып жатыр. Сондықтан оны мұз құрсанған материк деп атайды.

2) Ай тұтылғанда Жер көлеңкесінен нені байқар едің?

Жауап: Жердің дөңгелек (шар тәрізді) екенін байқар едім.

Қысқа қорытынды

Негізгі ұғым

Жер — шар тәрізді аспан денесі.

Құрал

Глобус — Жердің кішірейтілген дәл үлгісі.

Бағдарлау

Параллельдер мен меридиандар — градус торын құрайды.