Қазақша рефераттар

Ғалым туралы

Сайыс жоспары

«Білімді ұрпақ – ел тірегі» сайысы

Мақсаты

  • Оқушылардың физика пәнінен алған білімін қолдана білуін дамыту.
  • Өз пікірін нақты айтып, ой қорыту дағдысын қалыптастыру.
  • Танымдық қызығушылықты арттырып, ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Қатысушылар

7, 8, 9-сынып оқушылары.

Ұйымдастыру

Әр сынып жеке топ құрады: топ атауын таңдап, ұранын айтады.

Қажетті құралдар

Негізгі

  • Қорап
  • Доп
  • Сурет

Өлшеу және бақылау

  • Динамометр
  • Мензурка
  • Барометр

Электр аспаптары

  • Электроскоп
  • Амперметр
  • Вольтметр

Өткізілу кезеңдері

1-тур: «Ойға шабуыл»

Әр сұрақ: 1 ұпай

Қысқа әрі жылдам сұрақтар арқылы білімді тексеру.

2-тур: «Көмекке келетін жұмбақтар»

5/3/2/1 ұпай

Көмек саны артқан сайын ұпай азаяды.

3-тур: «Физика тілінде сөйлесейік»

Әр сұрақ: 2 ұпай

Терминдердің шығу тегі мен мағынасын ашу.

4-тур: «Аспапты білесің бе?»

Әр сұрақ: 1 ұпай

Аспап атауын және нені өлшейтінін анықтау.

5-тур: «Логикалық сұрақтар»

Әр сұрақ: 1 ұпай

Күнделікті өмір мен физикалық түсінікті ұштастыру.

6-тур: «Ойлан, тап»

Сұрақ: 2 ұпай

Жағдаяттық тапсырмалар арқылы түсіндіру және дәлелдеу.

1-тур: «Ойға шабуыл» сұрақтары

7-сынып

  1. «Физика» сөзінің қазақша аудармасы қандай? (Табиғат)
  2. Страус өзін құспын деп атай ала ма? (Жоқ)
  3. 1 кг масса қыста ауыр ма, әлде жазда ауыр ма? (Бірдей)
  4. 12 шоқжұлдыздың жалпы атауы қалай аталады? (Зодиак)
  5. Табиғатты зерттеудің негізгі 3 әдісі қандай? (Бақылау, эксперимент, теория)
  6. Күн жүйесіндегі ең ірі планета? (Юпитер)
  7. Көкке қарап жұлдыздарды бақылауға арналған құрал? (Телескоп)
  8. Инерция құбылысын алғаш түсіндірген ғалым? (Галилей)
  9. Сұйық тарапынан әсер ететін кері итеруші күшті ашқан кім? (Архимед)
  10. Темір не? (Зат)

8-сынып

  1. Сандыққа нені тығып қоюға болмайды? (Жарық)
  2. Күн күркірегенде ең алдымен нені байқаймыз: найзағайды ма, әлде күркіреген дыбысты ма? (Найзағайды)
  3. Массаның өлшем бірлігі ретінде не алынған? (Килограмм, кг)
  4. Ең кіші заряд тасымалдаушы бөлшек? (Электрон)
  5. Электр заряды жоқ бөлшек? (Нейтрон)
  6. Жылдамдықты өлшейтін құрал? (Спидометр)
  7. Аттас зарядтар бір-біріне тартыла ма? (Жоқ, тебіледі)
  8. Сыртқы әсер болмағанда дененің жылдамдығын сақтау құбылысы қалай аталады? (Инерция)
  9. Жылу берілу түрлері қандай? (Жылу өткізгіштік, конвекция, сәуле шығару)
  10. Дененің жұмыс істеу қабілетін сипаттайтын физикалық шама? (Энергия)

9-сынып

  1. Сұйықтың ең кіші бөлшегі қалай аталады? (Тамшы)
  2. Термометрді кім жасады? (Швед ғалымы Цельсий)
  3. Импульстің түрлерін атаңдар. (Дене импульсі, күш импульсі)
  4. Дене импульсінің формуласы. (p = mv)
  5. Атомның ядролық моделін жасаған ғалым. (Резерфорд)
  6. Бір зат молекулаларының екінші заттың молекулааралық бос орындарына енуі қалай аталады? (Диффузия)
  7. Дене пішінінің немесе өлшемдерінің өзгеруі. (Деформация)
  8. Дененің тірекке немесе аспаға түсіретін күші. (Салмақ)
  9. Динамика заңдарын атаңдар. (Ньютон заңдары)
  10. «… заңын білмесең, үйде отыр» деген сөз қай ғалымға қатысты айтылады? (Ом заңы)

2-тур: «Көмекке келетін жұмбақтар»

Шарт: 1-көмек — 5 ұпай, 2-көмек — 3 ұпай, 3-көмек — 2 ұпай, 4-көмек — 1 ұпай.

Жұмбақ 1: Ғалым туралы

  • 1-көмек: Зарядталған денелердің өзара әсерін зерттеген.
  • 2-көмек: Француз физигі.
  • 3-көмек: Электростатиканың негізгі заңын ашқан.
  • 4-көмек: Зарядтың өлшем бірлігі оның атымен аталады.

Жауабы: Шарль Огюстен Кулон

Жұмбақ 2: Жанды нәрсе туралы

  • 1-көмек: Көзі қырағы: жарықта алыстан көреді.
  • 2-көмек: Жүрегінің қуаты шамамен 2,2 Вт.
  • 3-көмек: Өмірінде 40 тоннаға дейін тамақ жей алады.
  • 4-көмек: Жер бетіндегі ең ақылды жаратылыс.

Жауабы: Адам

Жұмбақ 3: «Зат» туралы

Нұсқаулар

  • 1-көмек: Адам ағзасының шамамен 65%-ын құрайды.
  • 2-көмек: Заттың үш күйінің бірінде кездеседі.
  • 3-көмек: Үш күйде де бола алады.
  • 4-көмек: Онсыз жерде өмір жоқ.

Жауабы

Су

Қораптағы физикалық дене

Қорапта бір дене жасырылған. Төмендегі көмектер арқылы табыңдар.

  • 1-көмек: Ғылыми зерттеулер мен тәжірибелерде қолданылады.
  • 2-көмек: Беттік ауданы ең аз болатын геометриялық пішінмен байланысты.
  • 3-көмек: Спортшылар жиі қолданады.
  • 4-көмек: Шар тәрізді.

Жауабы: Доп

3-тур: «Физика тілінде сөйлесейік»

Терминдердің қай тілден шыққанын және негізгі мағынасын түсіндіріңдер. (Әр сұрақ: 2 ұпай)

Метр

Грек сөзінен: «өлшеймін».

Диффузия

Латын сөзінен: «жайылу, таралу».

Электр

Грек сөзінен: «электрон» (янтарь, эбонитпен байланысады).

Гелиос

Грек сөзінен: «күн».

Конвекция

Латын сөзінен: «тасымалдау».

Электроскоп

Грек сөзінен: «электрді бақылау».

Гипотеза

Грек сөзінен: «болжам».

4-тур: «Аспаптарды танимыз»

Аспаптың атауын айтып, нені өлшейтінін түсіндіріңдер. (Әр сұрақ: 1 ұпай)

Динамометр

Күшті өлшейді.

Мензурка

Сұйықтың көлемін өлшейді.

Электроскоп

Денедегі электр зарядын анықтайды (бар-жоғын көрсетеді).

Амперметр

Ток күшін өлшейді.

Вольтметр

Кернеуді өлшейді.

Барометр

Атмосфералық қысымды өлшейді.

5-тур: Логикалық сұрақтар

Әр сұрақ: 1 ұпай.

  1. Қандай жолмен адам ешқашан жүрмейді? (Құс жолы)
  2. Елеуішпен су әкелуге бола ма? (Болады, егер ол қар немесе мұз болса)
  3. Егер стақандағы судың бәрін ішіп қойсаң, не қалады? (Ауа)
  4. Неліктен су отты сөндіреді? (Су ауа жібермейді, ал от ауасыз жанбайды)
  5. Дайындауға болады, бірақ жеуге болмайды. Бұл не? (Сабақ)
  6. Ньютонның заңын ашуына не себеп болды? (Алма)
  7. Ыстық суға қай стақан көбірек жарылып сынады: қалыңы ма, әлде жұқасы ма? (Қалыңы — ішкі қабаты бірден жылынбайды)
  8. Кім барлық тілде сөйлейді? (Жаңғырық)
  9. Ашық ыдыстағы су неге азаяды? (Буланады)
  10. Қандай ыдысқа су құйылмайды? (Суы толы ыдысқа)
  11. Көзіңмен көресің, бірақ қолмен ұстай алмайсың. Ол не? (Көлеңке)
  12. Жерден көтеру оңай, бірақ лақтыру қиын. Ол не? (Мамық)
  13. Теңізде қандай тастар болмайды? (Құрғақ)
  14. Македонский заманында уақыт көрсеткіші (өлшеуіші) ретінде не қолданылған? (Тауық)
  15. Жазуға болатын химиялық элемент? (Бор)

6-тур: «Ойлан, тап» тапсырмалары

Әр тапсырма: 2 ұпай.

7-сынып

Египет жерінде Хеопс пирамидалары біздің заманымызға дейін бірнеше ғасыр бұрын салынғаны белгілі. Сол пирамидаларды тұрғызу кезінде қандай механизм пайдаланылды және ол қалай жұмыс істейді?

Жауабы: Иіндік (рычаг)

8-сынып

Бір судың ерекшелігі — онда тіршілік жоқ. Қанша тырыссақ та батпаймыз. Тіпті шалқадан жатып кітап оқуға болады. Бұл не туралы айтылған?

Жауабы: Өлі теңіз

9-сынып

Францияның Анже қаласында 1780 жылы салынған шынжырлы көпір өте берік саналған. Бір күні көпір үстімен сап түзеп өткен әскерлердің салдарынан көпір шынжырлары үзіліп, 200 адам апатқа ұшырайды. Апаттың негізгі себебі неде?

Жауабы: Резонанс

Қорытынды

Барлық турлардың ұпайлары есептеліп, ең жоғары нәтиже көрсеткен топ жеңімпаз атанады.

Бағалау қағидасы

  • Ұпай саны тур ережесіне сай қойылады.
  • Әділқазылар даулы жағдайда қысқа түсіндірме сұрауға құқылы.
  • Нәтиже жарияланған соң жеңімпаз топ анықталады.

Ұсыныс

Сайыс барысында жауаптарды қысқа дәлелмен толықтыру оқушының логикалық ойлауын және пәнге қызығушылығын күшейтеді.