Талдау Басқа сөз таптарымен салыстыра отырып айырмашылығын табу Берілген сөйлемдерге морфологиялық талдау жасау, еліктеуіш сөздерді ажырату
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Тақырып
Еліктеу сөздің түрлері. Еліктеуіш сөздер.
Сілтемелер
- Қазақ тілі оқулығы
- Блум таксономиясы
- Әдістемелік нұсқаулықтар
Сабақтың типі
Білім мен іс-әрекет тәсілдерін кешенді қолдану
Көрнекіліктер
- Интербелсенді тақта
- Үлестірмелі қағаздар
- Блоб ағашы
- «Бағдаршам» парағы
Әдіс-тәсілдер
- Ой қозғау
- Зерттеушілік әңгіме
- Топтық әңгіме
- «Екі түрлі күнделік»
- «Сөйлейтін сандар»
- «Бағдаршам»
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Еліктеу сөздің мағыналық түрлерін меңгерту; еліктеуіш сөздердің мағынасын, пайда болу тәсілін және қолданылу аясын түсіндіру.
Дамытушылық
Ой ұшқырлығы мен тапқырлығын арттыру, бейнелі сөйлеу шеберлігін дамыту.
Тәрбиелік
Тіл тазалығына мән беру; табиғат құбылыстарының ерекшеліктерін байқауға тәрбиелеу.
Оқыту нәтижелері
- Еліктеу сөздердің мағыналық түрлерін біледі; еліктеуіш сөздердің неден, қалай пайда болатынын және қалай жасалатынын түсінеді.
- Тапсырмаларды орындау барысында еліктеуіш сөздерді тауып, олардың сөйлемдегі қызметін ажырата алады.
- Еліктеу сөздерді орынды қолданып, тапсырмаларды жүйелі орындауға дағдыланады.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру
- Сәлемдесу, түгендеу, оқушылардың назарын сабаққа аудару.
- «Блоб ағашы» әдісі арқылы сабақтың жағымды психологиялық ахуалын қалыптастыру.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Әр топқа берілген тапсырмаларды тексеру:
- 1-топ: еліктеуіш сөздерді қатыстырып эссе жазу.
- 2-топ: еліктеуіш сөздері бар мақал-мәтелдер жазып, жаттап келу.
- 3-топ: еліктеуіш сөздері бар жұмбақтар жазып, жаттап келу.
3) Топқа бөлу
«Жемістер таңдау» әдісі арқылы оқушыларды топқа бөлу:
1-топ
Алма
2-топ
Мандарин
3-топ
Банан
4) Теория және оқу тапсырмалары (Блум таксономиясы)
Білу
«Миға шабуыл» сұрақтары:
- Еліктеу сөз деген не?
- Еліктеу сөздер топқа бөліне ме? Бұл неге байланысты?
- Еліктеу сөздер сөйлемде қандай қызмет атқарады?
- Еліктеуіш сөздер қалай пайда болады?
Оқушылардың жауаптарын тыңдағаннан кейін интербелсенді тақтадан кесте көрсетіліп, мысалдар талданады.
Түсіну
«Неге? Неліктен? Не үшін?» бағытындағы тапсырмалар:
1-топ
Етістіктерге сәйкес еліктеуіш сөздерді тауып, байланыстырыңдар: сынды, ұйықтау, шайнау, секіру, күлу, жүру.
2-топ
Берілген еліктеу сөздерді етістіктермен тіркестіріңдер: бұрқ-сарқ, сатыр-сұтыр, шиқ-шиқ, зу-зу, зыр-зыр, гүрс, сарт-сұрт, қытыр-қытыр.
3-топ
- Қатты қорыққан кездегі қозғалыс — селк
- Қазанның баяу қайнауы — бүлк
- Жіңішке дауыстың естілуі — шіңк
- Жөтелдің түрі — күрк
- Тамшының дыбысы — тырс
- Күлкінің түрі — кеңк
- Қасыңнан бір нәрсе тез өте шықты — зу
Қолдану
Берілген еліктеуіш сөздерді қолданып, сөйлем құрастырыңдар:
Талдау
Басқа сөз таптарымен салыстыра отырып айырмашылығын табу. Берілген сөйлемдерге морфологиялық талдау жасап, еліктеуіш сөздерді ажыратыңдар:
- Ол кірпігін қағып еді, жасқа толған жанарынан жас тамшылары тыр-тырс тамды.
- Ерке бұлақ кең далаға еркелей сылқ-сылқ ағып жатты.
- Күмбір-күмбір төгілген домбыра күйіне қобыздың зарлы әуені қосылып, Айдынның денесі шымыр ете түсті.
Жинақтау
Алынған ақпарат негізінде қорытынды жасау. «Сөйлейтін сандар» тапсырмасы:
Код:
54-81-21-45-35-49-48-63-40
і — — т — е — — к — л — ш — у — і — е
3×7
=
5×9
=
6×8
=
7×5
=
9×9
=
7×9
=
6×9
=
8×5
=
7×7
=
Бағалау
«Екі түрлі күнделік» әдісі арқылы білімді жинақтап, өзіндік бағалау жүргізіледі:
Бүгінгі сабақта не білдім?
Оқушының қысқаша түйіні.
Сабақтан алған әсерім
Оқушының рефлексиясы.
5) Үй тапсырмасы
- 300-жаттығу: мәтінді көшіріп жазып, еліктеуіш сөздердің мағынасын ашу.
- 301-жаттығу: еліктеуіш сөздерді пайдаланып, табиғат құбылыстарын суреттеп шығарма жазу.
6) Мұғалімнің бағалауы
Фишка тарату арқылы қорытынды баға қою:
Қызыл
5
Көк
4
Сары
3
Қара
2
7) Рефлексия
«Бағдаршам» әдісі арқылы сабақ соңындағы кері байланыс алынады.
Негізгі ұғымдарға екпін
Еліктеу сөз
Дыбыс пен қимыл-қозғалыстың әсерін бейнелеп, сөйлеуді көркем әрі нақты жеткізуге көмектеседі.
Еліктеуіш сөз
Табиғат құбылыстары, адамның қимылы немесе заттардың дыбысы негізінде қалыптасып, сөйлемде әртүрлі қызмет атқара алады.
Орынды қолдану
Еліктеу сөздерді контекстке сай қолдану — тіл тазалығы мен бейнелі сөйлеудің маңызды шарты.