Қазақша рефераттар

Қошқар мүйіз оюы болсын өрнек

Тақырыбы: Ұлттық ою-өрнек сыры

Бұл материал қазақтың ою-өрнек өнерінің мәнін ашуға, оның түрлері мен шығу тарихын танытуға, сондай-ақ халық даналығын мақал-мәтел арқылы оқушылардың тілі мен дүниетанымын байытуға бағытталған.

Білімділік

Ою-өрнек түрлері мен шығу тарихы туралы әңгімелеу.

Дамытушылық

Мақал-мәтел жаттату, сөздік қорын және дүниетанымын кеңейту.

Тәрбиелік

Халық өнері мен мұрасын қастерлеуге, салт-дәстүрді қадірлеуге тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

  • Мазмұнды суреттер
  • Ою қиындысы (қиюға арналған үлгілер)
  • Сөзжұмбақ
  • Мақал-мәтелдер

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

Оқушыларды сабаққа дайындау, назарын шоғырландыру және тақырыпқа қызығушылық тудыру.

II. Кіріспе (мұғалім сөзі)

«Өнер — таусылмас азық, жоғалмас байлық», — дейді халық даналығы. Халқымыздың ғасырлар талғамынан өткен асыл қазынасының бірі — ою-өрнек. Оның шығу тарихы мен терең мәнін көбіне қариялардан естіп, көкірекке түйеміз. «Қарты бар үйдің — қазынасы бар» деуі де содан.

Ежелден қолөнерді қастерлеген халқымыздан тұрмысқа қажетті бұйымдардың сан түрі мұра болып қалған. Әдемі киім тігіп, оны өрнекпен әшекейлеген шеберлер аз болмаған. Қазақ қолөнерінде ою-өрнек кеңінен қолданылған. Айналаға зер салып қарасақ, оюлар бүгін де өміріміздің сәні мен мәнін арттырып тұр.

III. Әдеби монтаж

  1. 1-оқушы

    Ертеде халқымыз тұтынған заттардың көбін оюмен әшекейлеп, безендірген: төсеніштерді, ұлттық киімді, үй жиһазын.

  2. 2-оқушы

    Қазақ халқы кең сахарада көшіп-қонып, жайлы қоныс іздеген; табиғатқа зер салып, өсімдіктің қасиетін танып, байыптаған.

  3. 3-оқушы

    Өлең-жырда, ән-күйде, ою-өрнекте халық дүниетанымы, қоршаған орта мен сұлулық туралы түсінік бейнеленген.

  4. 4-оқушы

    Түйе оюы — тіршіліктің тірегі болған түліктің қадірін танытатын өрнек. Киім, төсеніш, текемет, сырмақ, киіз, кілем бетінде ол еңбек пен өнердің бірлігіне айналған.

  5. 5-оқушы

    Түйенің ботасы қазақ үшін сұлулықтың нышаны. «Ботадай сұлу, ерке болсын» деп қызға Ботакөз есімін қоюы да — соның дәлелі.

  6. 6-оқушы

    Тұйық ою — халқымыздың таным-белгісін танытатын өрнек. «Ақ найзасы болмаса, ерді қайдан танырсың. Ен таңбасы болмаса, малды қайдан танырсың», — дегендей, ол елдің көк байрағында, батырдың иығы мен қалқанында, дуалы ауыз билердің де белгі-нышаны ретінде кездескен.

    Тұйық ою — бақыттың, достықтың, мәңгіліктің айғағы.

    Хор

    «Жас дәуірдің түлегіміз»

IV. Мақал-мәтелдер

  • Өнерлі елден өнерлі бала туар.
  • Өнерлі баланың он саусағы тең. Өнерсіз баланың бір саусағы кем.
  • Қыз көркі — кестесі. Ұл көркі — өнері.
  • Алтын балдақ — қол сәні, әшекей кесте — тон сәні.
  • Ақыл көпке жеткізер, өнер көкке жеткізер.
  • Балаң өнерлі болсын десең, ұстаға қос.

V. Ою түрлері (сайыс)

Оқушылар ою-өрнек үлгілерін қию арқылы сайысқа түседі: нақыштың дәлдігі, симметрия, ұқыптылық және композиция бағаланады.

VI. «Ою хан мен Жою хан» ертегісі

Ертегінің мазмұнын айту, негізгі ойы мен тәрбиелік мәнін талқылау: өнердің елдік мұра ретіндегі құндылығы және оны сақтаудың маңызы.

  1. 7-оқушы

    Саусақтарың майысып, түрлі ою ойысып, шебер болар ма екенсің!

  2. 8-оқушы

    Қазағымның оюын біз де іздеп қарайық, ою менен өрнектің әдемісін табайық.

  3. 9-оқушы

    Аңыз болып жоғалмай сан ғасырға, салт-дәстүрі халқымның жалғасуда. Бұғымүйіз оюы сәнділігімен көз тартып, ұрпақтарға аманат болуда.

  4. 10-оқушы

    Ою-өрнек дегенде — қошқармүйіз өрнек. Кел, жолдастар, ортаға ән салайық, кешке келген қонақтар, төрлетіңіз!

  5. 11-оқушы

    Түйемойын оюы — өрнегіміз, әсем жиһаз — өмірде көргеніміз. Ата салтын жалғастырып, ою-өрнек кешіне келгеніміз.

  6. 12-оқушы

    Көрші әжей өнерлі, барып тұрам күнде мен. Құрмет тұтып шеберді, ою-өрнек үйренем.

    Буын биі

  7. 13-оқушы

    Әжей кесте тігеді, ойып түрлі оюды. Өрнегі өнерді шарықтатып, көрік береді бұйымға.

  8. 14-оқушы

    Енгендейсің гүл баққа — неткен әсем сырмағы. Көшіп-қонған сырмақта бар сұлулық қырдағы.

  9. 15-оқушы

    Оюларға сүйсініп, қайран қалып тұрарсың. Көре білсең түсініп, одан көп сыр ұғарсың.

  10. 16-оқушы

    Шай ішетін қоюлап, жақсы көрем атамды. Сырмақ сырып, оюлап, жақсы көрем апамды.

  11. 17-оқушы

    Ою-өрнек — сәнділік, көздің жауын алады. Өрнексіз бұйым болса, мәні де жоғалады.

VII. Сөзжұмбақ

Сөзжұмбақ шешу арқылы негізгі ұғымдарды қайталау және «сиқырлы сөзді» табу.

Сиқырлы сөз

Хор: «Шілдехана, бесік той»

VIII. Қорытынды

Ою-өрнек — халқымыздың тарихы мен талғамын танытатын көркем тіл. Оны үйрену — өнерге ұмтылу ғана емес, ұлттық мұраға құрмет. Сабақ соңында оқушылар өз жұмыстарын таныстырып, оюдың мәні мен қолданылу орындарын қорытындылайды.