Сөйлемнің дара мүшесі
Сөйлемнің дара және күрделі мүшелері (4-сынып)
Бұл сабақта оқушылар сөйлемнің дара және күрделі мүшелері туралы білімдерін бекітіп, берілген тапсырмаларды орындайды.
Сабақтың мақсаты
Оқушылар сөйлем мүшелерінің дара және күрделі түрлерін ажыратып, мәтіннен тауып, сөйлем құрастыра алады.
Табыс критерийі
- Дара мүшені бір сөзден табады.
- Күрделі мүшені екі немесе одан көп сөзден табады.
- Күрделі мүшелерді қатыстырып сөйлем құрайды.
Кіріспе: ұйымдастыру және тілге құрмет
Тренинг
«Бәріңе сәттілік тілеймін! Сабаққа дайындықтарыңды тексерейік.»
Қ. Мырза Әлі:
Ана тілің – арың бұл, Ұятың боп тұр бетте! Өзге тілдің бәрін біл, Өз тіліңді құрметте!
Сұрақтар
- Мемлекеттік тіліміз қандай?
- Ұлтымыз қандай?
- Қай мемлекетте тұрамыз?
- Қазақстан қандай мемлекет?
Топқа бөлу
- I — Қазақстан
- II — Отан
- III — Астана
- IV — Тәуелсіздік
Осы сөздерді пайдаланып, қысқа әңгіме құрап көріңдер.
Өткенді қайталау: негізгі ереже
Ереже
Сөйлем мүшесі бір сөзден де, бірнеше сөзден де жасала береді. Бір сөзден жасалған сөйлем мүшесі — дара мүше. Екі немесе одан көп сөзден жасалған сөйлем мүшесі — күрделі мүше.
Синтаксис туралы қысқаша карта
Синтаксис
- Сөз тіркесі
- Сөйлем
Сөйлемнің сипаттары
- Айтылу мақсатына қарай: хабарлы, сұраулы, лепті.
- Құрылымы: жай, құрмалас.
- Құрамы: сөйлем мүшелері, оқшау сөз.
Жаңа сабаққа кіріспе сұрағы
«Сөйлемнің дара және күрделі мүшелері дегеніміз не?» — Сабақтың мақсаты мен табыс критерийін оқушылармен бірге анықтаңдар.
Жаңа сабақ: оқулықпен және дәптермен жұмыс
Дәптер жұмысы
- Күн ретін жазу.
- Көркем жазу.
Үлгі сөйлемдер:
Қазақстан – тәуелсіз мемлекет.
Мен Отанымды сүйемін.
Шығармашылық тапсырмалар топтамасы
«Менің Қазақстаным» тақырыбында көршіңмен сұхбаттас.
35-жаттығу
Мәтінді түсініп оқы. Қарамен берілген сөйлемнен күрделі мүшені тап:
Сөйлем мүшелеріне талда.
36-жаттығу
Кестені толықтыр:
| Сөйлемнің дара мүшесі | Сөйлемнің күрделі мүшесі |
|---|---|
| — | — |
| — | — |
Тапқан күрделі мүшелеріңді қатыстырып, сөйлем құрап жаз.
Әдеби байланыс: Әбділда Тәжібаев
37-жаттығу
Өлеңнен күрделі мүшелерді теріп жаз.
Талқылау сұрақтары
- Ә. Тәжібаев кім?
- Оның қандай өлеңдері саған таныс?
Өмірбаяннан маңызды деректер
- 1909 жылы Қызылорда қаласында дүниеге келген.
- «Күй атасы», «Ақын», «Портреттер» дастандарын жазған.
- Балалар тақырыбына да қалам тартқан.
- «Жаңа ырғақ», «Аралдар», «Кешеден бүгінге», «Жартас» және басқа жыр жинақтары шыққан.
- «Майра», «Жартас», «Жалғыз ағаш орман емес», «Көңілдестер», «Той боларда» сияқты пьесалары қойылған.
- «Өмір және поэзия», «Қазақ драматургиясының дамуы мен қалыптасуы» және өзге зерттеулер жазған.
Өлең үзіндісімен жұмыс
...Есімде жоқ шын суреті, Әкем менің қандай кісі. Тек елестей бұлдырайды Әлдекімнің көлеңкесі, —
Өлең мәтініне сүйеніп, табиғаттың таңғажайыптары туралы әңгімелеп көр.
Ескерту: ақынның әкесі ол 6 жасында қайтыс болған.
Терең ойлау тапсырмалары
38-жаттығу
Ребусты дұрыс шешсең, Абай өлеңінің екі жолы шығады:
Күн жауады кей шақта.
Дәлелдеу жұмысы
Өлеңдегі дара және күрделі мүшелерді тауып, дәлелде:
«Бұл — күрделі мүше, өйткені .................................»