Қазақша рефераттар

Дауыссыз дыбыстар нешеу

Сабақтың тақырыбы

Дауыссыз к және г.

Білімділік

  • к және г дыбыстарының жазылу емлесімен таныстыру.
  • Дауысты дыбыс қосылғанда болатын өзгерісті түсіндіру.
  • Мысал арқылы дәлелдеуге үйрету, сауаттылыққа жетелеу.
  • Сөз ішінен қатаң, ұяң, үнді дыбыстарды ажыратуға дағдыландыру.
  • Ұлы тұлғалардың өмірін үлгі ету.

Дамытушылық

  • Пәнаралық байланысты нығайту.
  • Ой шапшаңдығын дамыту.
  • Сұраққа тиянақты жауап беруге үйрету.
  • Сөздік қорын молайту.

Тәрбиелік

  • Ұлттық тәлім-тәрбиенің асыл құндылықтарын сіңіру.
  • Бауырмалдыққа тәрбиелеу.
  • Тазалық пен ұқыптылыққа баулу.

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Көрнекілігі
Бесік, қазақ үй, Абай, Мұхтар, Тазша бала суреттері (слайд), үлестірмелі парақ, қоржын, аквариум, интерактивті тақта.
Сабақтың түрі
Жаңа материалды игерту, аралас сабақ.
Әдістері
Оқу мен жазуда сын тұрғысынан ойлау, ой қозғау стратегиясы, кубизм әдісі, тірек сөздер арқылы болжам жасау.
Пәнаралық байланыс
Ана тілі, дүниетану, математика.

Сабақтың құрылымы

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі

    • Сәлемдесу, оқу құралдарын әзірлеу.
    • Психологиялық дайындық:

      Қонақ күту — салтымыз,

      Оқып-біліп жатырмыз.

      Келген қонақ сіздерге

      Сәлемдестік жалпымыз.

    • Топқа бөліну: 1–2–3 деп санап, I, II, III топқа жайғасу.
    • Сұрақ: «Қазір қай сабақ?» Жауап: «Қазақ тілі».

  2. II. Үй тапсырмасын тексеру және пысықтау

    • 146-жаттығу: «Қорықта» ребусын шешіп, соның негізінде қысқа әңгіме жазу (әр топтан 3–4 оқушы оқиды).
    • Сұрақ-жауап арқылы өткен сабақтағы дыбыстардың жазылу емлесін қайталау.

III. Жаңа білім

1) Ой қозғау: дыбыстар туралы не білеміз?

Тазша бала «Сиқырлы қамыстың» көмегімен Білім еліне тап болады. Ол қазақ үйді көреді. Бірінші үйден әуен естіледі:

А-а-а, Я-я-я

О-о-о-о-о

Ә-ә-ә-ә-ә

Ы-ы-ы-ы

  • Бұл үйде дауысты дыбыстар тұрады.
  • Олар — 12. Орыс тілінен енген э, ё, я, ю дыбыстарын қоссақ — 15.

Келесі үй «көңілсіз» көрінеді: тук-тук, жым-жырт, тым-тырыс. Себебі бұл — дауыссыз дыбыстар: олар созылып айтылмайды, «жай сөйлейді».

  • Дауыссыз дыбыстар — 25 (орыс тілінен енген әріптерді қосқанда).
  • Осылайша Тазша бала 42 әріппен танысады.
  • Дауыссыз дыбыстар қатаң, ұяң, үнді болып үшке бөлінеді (топтастыру жұмысы).

2) Жаңа тақырыпқа шығу

«Дөңгелек» сөзінен дыбыстарды бөліп қарайық: Дөң–ге–лек.

  • Екінші буынның алғашқы дыбысы: г.
  • Үшінші буынның соңғы дыбысы: к.

Бүгінгі жаңа тақырып: дауыссыз к және г.

Графикалық жұмыс

К к · К к · К к

Г г · Г г · Г г

Оқулықпен жұмыс

147-жаттығу (ауызша):

Ү-кі, Түл-кі, ке-ме, жү-рек, кө-рік, шең-гел, ү-зең-гі, сүр-гі, гүл-зар, гау-һар.

Сөздік жұмыс

Көрік
Металл өңдеуге қолданылатын құрал; темір балқытатын пештің отын қыздырып тұратын теріден жасалған үрлеуіш.
Гауһар
Бриллиант, қымбат асыл тас.
Гүлзар
Қала көшелерінде гүл өсіретін алаң.

Жаттығу және қорытынды ереже

148-жаттығу: жұмбақты жатқа жазу, шешуін табу.

— Ал, қанеки, балдырған,

— Құлақ салғын сөзіме.

— Алғыр болсаң, тап жылдам,

— Жұмбақ айтам өзіңе.

— Ойла, ойла тереңнен,

— Жақсы емес көп бөгелген.

— Жұмбағымды таппасаң,

— Өзім айтып берем мен.

Ереже

Сөз соңындағы к дыбысынан кейін дауысты дыбыс келсе, ол ұяң г дыбысына айналады.

Практикалық бекіту

«Қай әріпті жоғалттым?» ойыны

Бос қалған әріпті тауып, дұрыс нұсқасын атау:

Шәйне… · Күре… · Бөлтірі… · Өрі… · Еті… · Белді…

Дәптермен жұмыс: 149-жаттығу

Сөздерге і дыбысын қосып, өзгертіп жазу:

  • өрік → өрігі
  • белдік → белдігі
  • күрек → күрегі
  • серік → серігі
  • көк → көгі

Тапсырма: к дыбысының неге г-ге өзгеретінін түсіндір.

Сергіту сәті

Дауылға да қарамай (қолды толқындату)

Жауынға да қарамай (партаны тықылдату)

Балықшылар айдынында

Ау тартады жағалай (ауды шірене тарту)

Мәтінмен жұмыс және әдеби байланыс

Тақтамен жұмыс: 151-жаттығу

Мәтінді оқып, бірнеше жолын тақтаға жазу.

Шыңғыстау

Бәріне ашық есігі,
Өнер сырын ұққанның.
Шыңғыс — алтын бесігі,
Абай менен Мұхтардың.

Несіпбек Айтов

  • «Есік», «бесік» сөздері қандай өзгеріске ұшырайды?
  • Абай мен Мұхтар туралы не білесіңдер? Қандай шығармаларын атай аласыңдар?

Салыстыру

  • К — қатаң дауыссыз дыбыс; сөздің басында, ортасында, соңында келе береді.
  • Г — ұяң дауыссыз дыбыс; сөздің басында және ортасында кездеседі.
  • Ереже: к-дан кейін дауысты дыбыс келсе, к → г болып өзгереді.

Кубизм әдісі және қоржын тапсырмасы

Кубизм жұптары

Дыбыстарды салыстырып, сөздерден мысал келтіру:

Б – П

Қ – Ғ

К – Г

Сөздер: жіп, лақ, көк, доп, сабақ, бөбек, қап, тамақ, көмек, кітап, орақ, шелек, мектеп, тарақ, иек, шөп, аяқ, елік, тәртіп, таяқ, өрік.

Қоржыннан сөз алу

Қатаң дауыссызды ұяң дауыссызға айналдырып айт:

  • үйрек
  • шүмек
  • тірлік
  • жүк
  • көлік
  • білек

Қорытынды

Не үйрендік?

Дауыссыз к пен г-нің ерекшелігін және к → г өзгеру заңдылығын меңгердік.

Дәлелдеу

Мысал келтіріп, өзгерістің себебін түсіндір: сөз соңындағы к-дан кейін дауысты дыбыс келсе, дыбыс ұяңданып г-ге айналады.

Кері байланыс

Сабақ ұнады ма? Қай тапсырма қызықты болды, неліктен?

Үй тапсырмасы

150-жаттығу.

Бағалау: сабақтағы белсенділік пен тапсырмаларды орындау сапасына қарай жүргізіледі.