Мынау міне осы балықтардың уылдырықтары
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Тақырып
Балықтар
Сабақтың типі
Жаңа тақырыпты таныстыру
Білімділік мақсаты
Оқушылардың балық түрлерін тануына, саны азайып бара жатқан балықтар туралы түсінік қалыптастыруға, балық шаруашылығы мен балықты қорғаудың маңызын ұғындыруға бағыттау.
Дамытушылық мақсаты
Іскерлік дағдыларын, танымдық белсенділігін, зейінін және шығармашылық қабілетін дамыту.
Тәрбиелік мақсаты
Экологиялық мәдениетке баулу, ізденімпаздыққа және ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқу құралдарын тексеру
- Сынып тазалығын бақылау
II. Үй тапсырмасын тексеру (ұяшық таңдау әдісі)
Оқушылар тақтадағы жасырын ұяшықтарды таңдап, сұрақтарға жауап береді.
1-ұяшық
Қазіргі кезде дүниежүзінде инеліктің неше түрі бар?
2-ұяшық
Жәндіктердің басым бөлігі немен қоректенеді?
3-ұяшық
Ең қомағай жәндік қайсы?
4-ұяшық
Құстар немен қоректенеді?
5-ұяшық
Жануарлар неше топқа бөлінеді?
III. Жаңа тақырыпқа кіріспе (сөзжұмбақ арқылы)
Қызығушылықты ояту үшін жұмбақтар шешіліп, жасырынған сөз анықталады.
1. Ұшып жүрген гүл көрдім, қонғанда ұстап үлгердім.
Жауабы: көбелек
2. Еңбегі қатты, елегені тәтті. Тіршілік нәрін гүлдерден тапты.
Жауабы: ара
3. Өзі айлакер, өзі қу, жүрген жері айқай да шу.
Жауабы: түлкі
4. Отырмайды, тұра алмайды, түзу жолда бұраңдайды.
Жауабы: жылан
5. Қалқиып ұзын құлағы, елеңдеп қорқып тұрады.
Жауабы: қоян
6. Адамға серік, күзетке берік.
Жауабы: ит
7. Орманнан, жалпақ даладан бал іздеп бір аң жортады. Кіп-кішкене арадан үп-үлкен боп қорқады.
Жауабы: аю
8. Ұшқаны қызық жалпылдап, өзі сондай қарқылдақ.
Жауабы: қарға
Жасырынған сөз: Балықтар. Бүгін біз жануарлар әлемінің бір тобы — суда тіршілік ететін балықтармен танысамыз.
Негізгі сұрақтар (пікір алмасу)
Балықтар қайда тіршілік етеді?
Суда.
Балықты басқа жануарлардан не ерекшелендіреді?
Желбезекпен тыныс алуы, жүзбеқанаттары, дене жабыны (қабыршақ немесе жылтыр тері) және уылдырық шашып көбеюі.
Өздерің білетін балық түрлері
Сазан, бекіре, алабұға, майшабақ, жалпақ балық, тұқы, көксерке, жайын, шортан, табан балық және т.б.
Оқулықпен жұмыс және түсіндіру
Су — тіршіліктің бесігі
Мұхиттар, теңіздер, өзендер мен көлдер Жер шарының шамамен ¾ бөлігін алып жатыр. Су — мыңдаған тірі организмдер мекендейтін орта. Тіршіліктің бастауында да су тұрғаны белгілі.
Су түрлері: мұхит, теңіз, өзен, көл.
Өлкетану байланысы: Каспий теңізі
Маңғыстау облысы Каспий теңізімен шектеседі. Каспийде кездесетін су жануарлары мен балықтарға мысалдар: шоқыр, құртпа, ішті балық, бекіре, сондай-ақ Каспий итбалығы.
Балықтың сыртқы құрылысы
Балық денесі үш бөліктен тұрады: бас, тұлға, құйрық. Денесінің пішіні көбіне сопақша келеді.
- Желбезек арқылы тыныс алады.
- Көпшілігінің денесі қабыршақпен қапталған, кейбірінің терісі қабыршақсыз жылтыр болады.
- Жүзбеқанаттары суда еркін қозғалуына көмектеседі.
- Көп балық салқынқанды болады.
Тыныс алуы және көбеюі
Балық өмірін толықтай суда өткізеді. Су ауыз қуысына еніп, желбезек арқылы өткен кезде суда еріген оттегі сіңіріледі де, су қайта сыртқа шығарылады.
Балықтар уылдырық шашу арқылы көбейеді. Уылдырықты көп шашатын балықтарға: сазан, шортан, көксерке жатады.
Неліктен көзі үнемі ашық?
Балықтардың қабақтары болмайды, сондықтан көздері үнемі ашық көрінеді.
Пішіндерінің алуан түрлілігі
Балықтардың пішіні әртүрлі болады: ұршық, жебе тәрізді, қысыңқы, жылан тәрізді, таспа, шар, дөңгелек және т.б.
Бейнематериал және тәжірибелік бөлім
Адам балықты не үшін пайдаланады?
Негізінен тағам ретінде: қуыруға, сорпа қайнатуға, салат жасауға болады. Кейбір балық түрлері консерві түрінде шығарылады, бұл ұзақ сақтауға мүмкіндік береді.
Аквариумдағы әсемдік балықтар
Тағамнан бөлек, үйде әсемдік үшін асырайтын балықтар да бар. Олар аквариумда (шыны ыдыста) тіршілік етеді және түр-түсі мен пішіні әртүрлі болады.
«Білгенге — маржан»: балықтың пайдасы туралы мәліметтер
-
Дәмдеп қайнатылған балық сорпасын қоспасыз ішсе, шаршағанда әл береді.
-
Балық етінде қан тамырларының қатаюынан сақтайтын пайдалы қышқылдар көп.
-
Уылдырық ағзаға қуат береді, кей елдерде оны «патшалар тағамы» деп атайды.
-
Халық медицинасы тәжірибесінде балық өнімдерін әртүрлі жағдайда қолдану жөнінде деректер кездеседі (дәстүрлі таным ретінде беріледі).
Ойын және бекіту тапсырмалары
«Балық аулау» ойыны
Әр балықтың артында сұрақ жазылады. Оқушы таңдаған балықтың сұрағына жауап береді. Мақсат — тақырыпты қызықты түрде қайталау және жауап беру дағдысын дамыту.
Құрастыру тапсырмасы: «Балық»
Балықтың әр бөлігіне байланысты сұрақтарға жауап бере отырып, қорытынды жасалады.
- Бүгін не білдік, нені үйрендік?
- Балықтардың көзі неге үнемі ашық тұрады?
- Сабақ ұнады ма? Несімен ұнады?
Қорытынды және үй тапсырмасы
Қорытындылау
Оқушылардың жауаптары тыңдалып, негізгі ұғымдар (тіршілік ортасы, құрылысы, тыныс алуы, көбеюі, маңызы) жинақталады.
Үй тапсырмасы
Мәтінді оқу, мазмұндап әңгімелеу.
Сабақ соңында белсенді қатысқан оқушылар мадақталады.