Самғар тобының спикері
Пікірталас сабағы (дебат)
Интернеттің пайдасы мен зияны
Бұл материал 9–10 сынып оқушылары арасында өткізілетін ашық пікірталас форматына құрылған. Мақсаты — интернеттің қоғамға, білімге және жеке тұлғаға ықпалын дәлелдер арқылы талдау, ойды мәдениетті түрде жеткізу және қарсы пікірді тыңдай білу дағдысын қалыптастыру.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Бүкіләлемдік өрмек (интернет) туралы білімді нығайту, ұғымдарды нақтылау және ақпараттық сауаттылықты арттыру.
Дамытушылық
Ой қорыту, ізденімпаздық, шығармашылық және дәлелді сөйлеу дағдыларын дамыту; пәнге қызығушылықты күшейту.
Тәрбиелік
Өз ойын мәдениетті жеткізуге, қарсы тарапты тыңдауға, сахнада тәртіп пен сабыр сақтауға тәрбиелеу.
Қолданылатын тәсілдер
- Сұрақ-жауап арқылы пікірді нақтылау
- Ситуация туғызу және шешу жолын ұсыну
- Нақты дәлелдер мен мысалдар келтіру
- Қорытынды жасау және кері байланыс
Формат және регламент
Пікірталас 9–10 сынып оқушылары арасында өтеді. Әр топ өз позициясын құрылымды түрде қорғайды, кейін сұрақ-жауап арқылы дәлелдерді тексереді.
Пікірталас кезеңдері
- 1Топтардың кіріспе сөзі (регламент: 3 минут)
- 2Сұрақ-жауап кезеңі
- 3Спикерлердің қорытынды сөзі
- 4Әділқазылардың қорытындысы және бағалау
Ұйымдастыру
- Сәлемдесу, қатысушылар мен сарапшыларды таныстыру
- Уақытты әділқазылар бақылауы
- Әр тарап 3 сұрақтан алмасады (ойлануға 1 минут)
Ескерту
Пікір айту еркіндігі сақталады, алайда әр спикер сөз мәдениеті мен этиканы ұстанады.
Жүргізушінің мотивациялық шумағы
Ойын — толқын, айналған қатты ағысқа,
Табылғандай танымда, жат дауыста.
Біреу озып келеді қатарынан,
Біреу қалып жатады асығыста.
Бұл ойыннан өтеді ғұлама ойлар,
Жеңсең де, жеңілсең де қалма жасып.
Көрермен жиналған бұл тамашаға,
Құр қарап жай отыру жараса ма?
Туыс, досқа, сыныптас, танысқа емес —
Соқ қолыңды білімді таланттарға!
Екі тараптың ұстанымы
Жақтаушы тарап: «Самғар» (10-сынып)
Интернет — өмірге қажет құрал: білім алуға, байланыс орнатуға, ақпаратқа жедел қол жеткізуге және бәсекеге қабілетті болуға мүмкіндік береді.
Даттаушы тарап: «Барыс» (9-сынып)
Интернеттің пайдасымен бірге зияны да бар: тәуелділік, денсаулыққа әсер, агрессивті контент, уақытты тиімсіз жұмсау және әлеуметтік дағдының әлсіреуі.
Спикерлердің негізгі ойлары
Асылым (10-сынып), «Самғар»
Интернеттің анықтамасы және қысқаша тарихы
Интернет — миллиондаған компьютерлік желілерді байланыстыратын ғаламдық жүйе. Ол ХХ ғасырдың соңында қарқынды дамып, қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Спикер интернеттің пайда болуын ARPANET жобасымен байланыстырып, оның 1969 жылдан бастап кеңейгенін, кейін «Интернет» атауы орныққанын атап өтеді.
Негізгі тезис
«Интернет керек, ол — біздің өмірімізге қажет. Пайдасы өте зор».
Аида (9-сынып), «Барыс»
Денсаулық және мінез-құлыққа ықпал
Ұзақ уақыт экран алдында отыру көзге, омыртқаға және жалпы психологиялық күйге кері әсер етуі мүмкін. Интернетке тәуелділік баланың бетпе-бет сөйлесу дағдысын әлсіретіп, сөйлеу мәдениетіне ықпал етеді. Сонымен бірге зиянды, ұлттық әрі адамгершілік құндылықтарға қайшы контенттің таралуы — өзекті қауіп.
Тәуекел
Көру, тірек-қимыл жүйесі, психика, әлеуметтік қарым-қатынас.
Салдар
Кітап оқудың азаюы, тапсырманы өз бетімен орындаудың әлсіреуі, уақытты ысырап ету.
Назерке (10-сынып), «Самғар»
Мүмкіндіктер және қауіпсіз пайдалану мәдениеті
Интернеттің «жалғыз қожайыны» жоқ, ол орталықтан толық басқарылмайды. Сондықтан ең маңыздысы — оны мақсатты әрі мәдениетті пайдалану. Спикер интернеттің оқу, байланыс, жаңалыққа жедел қол жеткізу, құжат/медиа алмасу, қашықтан оқу және қаржылық операциялар секілді мүмкіндіктерін атап өтеді.
Пайдалы бағыттар
- Қашықтан оқу және өзіндік ізденіс
- Жедел ақпарат және әлем жаңалықтары
- Құжат, фото, аудио/видео алмасу
- Онлайн байланыс (бейнеқоңырау, чат)
Денсаулыққа қатысты ұсыныс
Экран алдында жұмыс істеу мәдениеті қажет: үзіліс жасау, дұрыс арақашықтық сақтау, көзге жаттығу орындау және жұмыс орнын реттеу.
Ескерту ретінде: «кактус сәулені тартып алады» деген пікір кең таралғанымен, бұл ғылыми тұрғыда нақты дәлелденбеген. Ал қауіпсіздік ережелерін сақтау (үзіліс, жарық, қалып, қашықтық) — шын мәніндегі тиімді шешім.
Аңсат (9-сынып), «Барыс»
Тәуелділік және зиянды контент
Интернетті дұрыс мақсатта қолданса, пайдасы мол. Бірақ терроризм, экстремизм, қоғамға жат идеологияны насихаттайтын контент, сондай-ақ адамгершілікке сай емес материалдар — шынайы қауіп. Тағы бір күрделі мәселе — интернетке тәуелділік: түнді таңға ұрып отыру адамның психикасы мен денсаулығына кері әсер етеді. Сондықтан ең маңыздысы — «шамамен пайдалану» мәдениетін қалыптастыру.
Маржан (10-сынып), «Самғар»
Ақпарат көздерінің көптігі және байланыс жылдамдығы
Интернет — тиімді байланыс құралы әрі үлкен ақпарат қоры. Ол балама дереккөздерді салыстыруға мүмкіндік береді: ресми және тәуелсіз ақпарат алаңдары, агенттіктердің хабарлары және әртүрлі пікірлер. Электрондық пошта мен мессенджерлер уақыт үнемдеп, хабарды жедел жеткізеді.
Назар аударатын тұсы
Интернеттегі ойын-сауық туралы пікірталаста баланс маңызды: пайдалы контент пен белсенді өмір салтын үйлестіру қажет.
Эсмира (9-сынып), «Барыс»
Онлайн ойындар және агрессия
Онлайн ойындардың бір бөлігі агрессия, қантөгіс тақырыптарына құрылады. Оларды ұзақ әрі жүйелі ойнау баланың мінез-құлқына кері ықпал етіп, эмоциялық тұрақтылықты әлсіретуі мүмкін. Спикер ұлттық және спорттық ойындарға көңіл бөлуді, таза ауада қимыл-қозғалысты көбейтуді ұсынады.
Балама
Ұлттық ойындар
Балама
Спорт: футбол, волейбол
Балама
Көпшілікпен белсенді демалыс
Аида (9-сынып), сарапшы спикер («Барыс»)
Норма, жауапкершілік және сақтық
Интернет пен гаджетке қолжетімділік артқан сайын, мектеп жасындағы балалардың уақытты қалай өткізетіні өзекті мәселеге айналады: сабақтан гөрі ойын, танысу, орынсыз контентке әуестену қаупі бар. Әр нәрсе шамадан асса, зиянға айналатынын ескертіп, интернетті саналы түрде, мөлшермен қолдануға шақырады.
Дәйексөз (Шәкәрім)
Сақтық — деген әрқашан байқап жүрмек,
Пайда не залал ма — ескерілмек.
Көргенің, естігенің есепке алса,
Сонда оңай әрбір істі ойлап білмек.
Асылым (10-сынып), сарапшы спикер («Самғар»)
Жастардың болашағы және цифрлық сауат
Мәселе әлемдік деңгейде талқыланып отырғанын атап өтіп, жастар — қоғамның келешегі екенін алға тартады. Интернетті толықтай шектеу емес, оны дұрыс игеру, керек ақпаратты таңдай білу, білімді әрі сауатты ұрпақ тәрбиелеу маңызды. Технология дамыған заманда интернет көптеген адамға қажет құралға айналғанын қорытындылайды.
Сұрақ-жауап кезеңі қалай өтеді?
Екі топ кезектесіп сұрақ қояды: әр тарап 3 сұрақтан алмасады. Ойлануға 1 минут беріледі. Мақсат — қарсы тараптың дәлелін нақтылау, әлсіз тұстарын сыпайы түрде көрсету және өз позициясын қосымша айғақпен күшейту.
Қорытынды және ұсыныстар
Пікірталас нәтижесі бір ғана ұстанымға «жеңіс» беруден гөрі, интернеттің екі қыры бар екенін түсіндіруге бағытталады: мүмкіндік те, тәуекел де қатар жүреді. Ең тиімді жол — саналы қолдану мәдениетін қалыптастыру.
Оқушыға арналған 6 қағида
- Уақытқа лимит қою (күн тәртібімен)
- Пайдалы мақсат: оқу, ізденіс, дағды дамыту
- Дереккөзді тексеру және салыстыру
- Қауіпсіздік: жеке деректерді жарияламау
- Экран гигиенасы: үзіліс, дұрыс қалып, жарық
- Офлайн белсенділік: спорт, кітап, қарым-қатынас
Сабақты аяқтау
Соңында әділқазылар қорытынды жасап, қатысушылар марапатталады. Жүргізуші пікірталастың аяқталғанын жариялап, көрермен мен қатысушыларға алғыс білдіреді.
Өткізілген орны
Б. Момышұлы ауылы, Жуалы ауданы, №1 Г. Орджоникидзе атындағы мектеп-гимназия
Материалды ұсынған
Кадырова Светлана Сабитқызы
Түйін
Интернет — құрал. Оның құндылығы да, қаупі де адамның таңдауы мен мәдениетіне байланысты. Пайдалы ақпаратты сауатты сұрыптай алсақ, уақыт пен денсаулықты қорғай білсек, интернет білім мен мүмкіндіктің күшті тірегіне айналады.