Суық батик
Жаңа сабақ
Батик: мәні, тарихы және негізгі түрлері
Бүгінгі сабақта біз батик өнерімен танысып, оның түрлерін ажыратып үйренеміз және суық батик техникасы арқылы мата үстіне композиция жасаудың кезеңдерін орындаймыз.
Ой шақыру (сұрақтар)
- Батик өнері туралы не білесіңдер?
- Батик жасауда бастапқыда қандай бояулар қолданылған?
Батик деген не?
«Батик» сөзі яван тілінен аударғанда «ыстық балауызбен сурет салу» деген мағынаны білдіреді. Бұл — матаны ерітілген балауызбен әшекейлеу арқылы өрнек түсіріп, кейін бояу жағу әдісі. Балауыз бояудың белгілі бір бөліктерге сіңуін тежеп, суреттің құрылымын айқын етеді.
Негізгі принцип
Бояуды резервте ұстау және матаның кей бөліктерін бояудан сақтау.
Нәтиже
Өрнек айқындалып, түс қабаттары бір-бірімен үйлесімді ашылады.
Қолданылуы
Киім, орамал, панно, сәндік бұйымдар және интерьерге арналған композициялар.
Тарихы мен таралуы
Батик — әлемнің көптеген халықтарына ертеден белгілі өнер. Үндістер, қытайлықтар, мысырлықтар, перулықтар бұл әдісті түрлі нұсқада қолданған. Дегенмен, бейненің қанықтығы мен көркемдігі, сондай-ақ техникалық жетістігі жағынан батикті ең жоғары деңгейге көтерген — Ява шеберлері. Индонезияда батик ұлттық киіммен тығыз байланысты: Ява, Бали және басқа аралдарда оны ерлер де, әйелдер де киген.
Бұл өнердің отаны ретінде Қытай мен Үнді елдері де аталады. Алайда батик XVII ғасырда Индонезияда (Ява және Бали аралдарында) ерекше дамып, кейін бүкіл әлемге тарады.
Батиктің түрлері
-
Ыстық батик
Ерітілген балауыз арқылы резерв жасап, бояуды қабаттап түсіру техникасы.
-
Суық батик
Резерв құрамы бөлме температурасында қолданылады. Сурет резерв сызығымен шектеледі.
-
Түйінді батик
Матаны түйіндеп, байлап бояу арқылы дақты, ырғақты өрнек алу тәсілі.
Өрнек түрлері және тақырыптары
Батикке түсірілетін өрнектер саны өте көп — он мыңнан астам үлгі бар. Олардың көбі көне дәстүрден бастау алады. Кең тараған тақырыптардың бірі — өмір қуанышын білдіретін бейнелер: құстар, көбелектер, гүлдер, жемістер. Сондай-ақ батик композицияларында мифтік Гаруда құсының бейнесі жиі кездеседі.
Өрнектердің негізгі топтары
- Геометриялық өрнектер
- Заттық және денелерге қатысты мотивтер
- Өсімдік тектес өрнектер (гүл, жапырақ, бұтақ)
Суық батиктің ерекшелігі
Суық батик ыстық батиктен резервтің температурасы және қолданылатын құрал-жабдықтарымен ерекшеленеді. Мұнда сурет резервтің контур сызығымен шектеледі. Суық батикте резервті алып тастау міндетті емес — бұл жұмысты жеңілдетіп, нәтижені жинақы әрі сәнді етеді.
Қажетті құрал-жабдықтар мен материалдар
Негізгі жиынтық
- Жақтау (дайын немесе қолдан жасалған)
- Мата: мақта мата (бөз, шыт, шифон)
- Акрил бояулары (матаға арналған)
- Қылқаламдар: қатты және жұмсақ
- Резерв (дайын контур/балауыз құрамы)
- Үтік (соңғы бекіту үшін)
Қауіпсіздік және тазалық
- Резеңке қолғап (қоспалардан теріні қорғау үшін)
- Алжапқыш (киімді бояудан сақтау үшін)
- Қылқаламды сүртуге қиық маталар
Ескерту
Жұмыс кезінде тазалықты сақтап, бояуларды ретімен қолданыңдар: алдымен ашық реңктер, кейін қою түстер.
Практикалық бөлім: суық батикпен жұмыс кезеңдері
Бұл бөлімде суық тәсіл арқылы мата бетіне батик суретін салудың нақты ретін орындаймыз.
-
1
Эскиз дайындау
Бұйымның эскизін нақты өлшеммен қағазға салыңдар.
-
2
Матаны керу
Матаны жақтауға қыстырмалы кнопкалар арқылы керіңдер. Керілген мата мықты әрі біркелкі тартылған болуы керек.
-
3
Суретті көшіру
Эскизді жай қарындашпен матаға мұқият түсіріңдер.
-
4
Резервпен контур жүргізу
Сурет сызықтарын резервпен жүргізіп шығыңдар. Контур тұтас болуы керек — бұл бояудың жайылып кетуін тежейді.
-
5
Бояуды бастау
- Контур ішіндегі бөлікті аздап сулаңдар.
- Алдымен ашық түстерді, кейін қою реңктерді жағыңдар.
- Алдымен гүлдерді бояп, кейін жапырақтарға ауысыңдар.
-
6
Әрлеу және бекіту
- Соңында матаға арналған контурмен қосымша әшекейлеңдер.
- Жұмыс толық кепкеннен кейін, ыстық үтікпен өңдеп бояуды бекітіңдер.
Қорытынды және сұрақтар
Талқылау сұрақтары
- Балауызбен қандай бұйымдар жасауға болады?
- Батик өнері туралы қандай жаңа мәлімет алдыңдар?
- Батиктің қандай түрлері бар?
- Суық батик жасау үшін қандай құрал-жабдықтар қажет?
- Резерв (балауыз құрамы) дегеніміз не?
- Батикті қандай маталарға орындауға болады?
«Зымыран сұрақтар»
- Батик өнері қай елде шықты?
- Қай ғасырда және қай елде батик өнері ерекше дамыды?
- Батиктің қандай түрлері бар?
- Батиктен қандай бұйымдар жасауға болады?
- «Батик» сөзінің мағынасы нені білдіреді?
- Қазіргі заманда бұл өнер қажет пе? Неліктен?
Үй тапсырмасы
Кішкентай мата қиындысына қазақтың ою-өрнегін түсіріп, ыстық батик әдісімен шағын бет орамал жасап келіңдер.