Алыстағы дұшпаннан, аңдып жүрген дос жаман
Дос туралы мақал-мәтелдер
Достық — адам өміріндегі ең қымбат құндылықтардың бірі. Қазақтың мақал-мәтелдері мен нақыл сөздері адалдықты, сенімділікті, бірлік пен сыйластықты жоғары қояды. Төмендегі ой-тұжырымдар досты таңдаудың, оны сақтаудың және адамдық болмысты бекітудің маңызын айқындайды.
Негізгі ойлар
-
Дос — ажар
Дос — ажарың, жолдас — базарың.
-
Ескі дос қадірлі
Заттың жаңасы жақсы, достың ескісі жақсы.
-
Сынақ — қиындықта
Қиын күнде қол ұшын берген — нағыз дос.
-
Дос таңда
Көңіліңе қарай — дос таңда, күшіңе қарай — жүк таңда.
Достықтың қадірі
Адамзатта не тәтті: аста — тұз тәтті, адамда — дос тәтті.
Байлықтан артық достық бар, достықтан артық байлық жоқ.
Дүниеде достық заңынан асқан заң жоқ.
Достық туралы көп сөзден достық пейілді бір іс артық.
Дос пен дұшпанның айырмасы
Шындық айту
Дос — жылатып айтады, дұшпан — күлдіріп айтады.
Ниет өлшемі
Дос есебі — көңілден.
Жалған жақыннан сақтан
Күле кіріп, күңіреніп шыққан достан сақтан.
Қадірді біл
Көзіңді ойып берсең де, дос көңілін қалдырма.
Досты қалай танимыз?
Сыр сақтайды
Жақсы жолдас сыр шашпас. Жақсы дос білген сырын сыртқа жаймас.
Қиында қолдайды
Қиындықта қол бергеннен асқан берік достық жоқ.
Кешіре біледі
Дос достың кемшілігін кешіре біледі.
Достықты сақтау туралы ескертулер
Дос табу оңай, сақтауы қиын; жауласу оңай, тоқтауы қиын. Сондықтан достықты сөзбен емес, іспен дәлелдеп, әр қарым-қатынаста жауапкершілік пен сабырды бірінші орынға қою керек.
Күніңде «өзім болдым» деп кең пейілге таласпа, артық үшін айтысып, достарыңмен санаспа.
«Жаман дос — көлеңке» деген теңеу бекер емес: күн шықса — қашып құтылмайсың, бұлт басса — іздеп таба алмайсың. Сол үшін адам досын көңілмен таңдап, қадірін іс үстінде танығаны дұрыс.
Мақал-мәтелдер топтамасы
Төмендегі жолдар — достықтың түрлі қырын ашатын, ғасырлар сүзгісінен өткен нақылдар. Оларды оқи отырып, достың қадірін, дұшпанның мінезін, адамдықтың өлшемін аңғаруға болады.
- Алыстағы досыңа ат берсең де жарасар — үйіне мініп барсын деп. Жақындағы досыңа хат берсең де жарасар — ұмытса, есіне алсын деп.
- Дос сыртыңнан мақтар, дұшпан көзіңе мақтар.
- Жаңа досың жаныңда болса, ескі досың есіңде болсын — ол әрқашан сенімді.
- Дос көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды.
- Досы көппен сыйлас, досы азбен сырлас.
- Жауға — мылтық, досқа — ынтық.
- Досқа — жаз, жауға — аяз.
- Жауға — жалынба, досқа — тарылма.
- Дос таппаған ер азар, басшы бақпаған ел азар.
- Екі жақсы дос болмас — сірне үстінде хаты бар.
- Ежелгі дұшпан ел болмас — көңілінде кір, даты бар.
- Дос көңілі бір атым насыбайдан қалады.
- Айырылысар дос ердің артқы қасын сұрайды.
- Достыққа достық — қарыз іс.
- Дос — басқа, дұшпан — аяққа қарайды.
- Ағайын жат та болса көзге тәуір: өкпем жоқ, кеудемдегінің бәрі — бауыр.
- Жақсымен дос болсаң — күнде базар, жаманмен дос болсаң — көңілің азар.
- Әйеліңмен дос бол — үйіңе береке кіреді; азаматпен дос бол — адамшылығыңды біледі; білімдімен дос бол — сасқанда ақыл береді.
- Ақылсыз достан — ақымақ дұшпан артық.
- Жаман достан жақсы дұшпан артық.
- Алыстағы дұшпаннан аңдып жүрген дос жаман.
- Досын сатқан — қасын сатқанмен бірдей.
- Қанмен бекітілген достықты жаннан безген жаман бұзады.
- Жеңілсе дұшпан — достық қыл.
- Амалы таусылған дұшпан шын достыққа көшеді.
- Дос — зынданда жатқанда керек, дастархан үстінде — дұшпан да дос.
- Дос емес — дос сыртынан жамандаған.
- Дос адам маңайыңды жұмақ етеді.
Қорытынды ой
Достық — сынақпен шыңдалатын, уақытпен өлшенетін аманат. Сөзің мен ісің бір жерден шықса, досың да көбеймесе де көбейгендей болады: көңілде орны бар, қиын шақта сүйеніш болатын бір адал жан — нағыз байлық.