Қазақ халқының тағамы
Сабақтың идеясы: қазақы дастарқан арқылы тіл мен мәдениетті ашу
Бұл сабақта «Елтану» модулі аясында оқушылар қазақ халқының ұлттық тағамдарының байлығын танып, қазақы дастарқанның кеңдігін сезінеді. Негізгі мақсат — ұлттық тағамдарды өзге ұлт өкілдеріне таныстыра отырып, оқушылардың елге, жерге сүйіспеншілігін арттыру және сөйлеу мәдениетін дамыту.
Сабақ басындағы атмосфера
Ұйымдастыру кезеңінде кезекшімен қысқа диалог жүргізіліп, фонетикалық шынықтыру орындалады. Оқушылар өз көңіл-күйін белгілеп, сабаққа психологиялық тұрғыда дайындалады.
Фонетикалық шынықтыру
Қайырлы күн, достым!
Қайырлы күн болсын!
Сабағымыз бүгін де,
Сәттілікке толсын!
Біздің алар бағамыз,
Кілең «бестік» болсын!
Сабақтың кіріспе сұрақтары
Оқушылар таныс тағамдарды атайды да, олардың ішінде ұлттық тағамдардың бар-жоғын талқылайды. Осылайша жаңа тақырыпқа табиғи түрде өтеді.
- «Біз қандай тағамдарды білеміз?»
- «Бұл тағамдардың ішінде қазақтың ұлттық тағамдары бар ма?»
- «Қандай ұлттық тағамдар мен ұлттық сусындарды білесің?»
Ұлттық тағамдар: құрылымдап үйрену
Электронды оқулық және слайдтар арқылы ұлттық тағамдар екі топқа бөлініп түсіндіріледі. Бұл тәсіл оқушыға ақпаратты жүйелі қабылдауға көмектеседі.
Сусындар
Қымыз, айран, шұбат, сүт, шалап
Тағамдар
Бесбармақ, сорпа, қуырдақ, қазы, қарта, жал, жая
Қазақтың басты ұлттық тағамы
Ет — қазақ дастарқанының өзегі. Үйге берілген мәтін бойынша оқушылар ет тағамының ерекшелігін сипаттап, мазмұндайды.
Дастарқан мәдениеті: ән арқылы түсіну
«Дастарқан» әнін тыңдау арқылы оқушылар қазақтың кеңпейілдігі мен қонақжайлығын талдайды. Ән мазмұнына сүйеніп, «Қазақы дастарқан қандай?» деген сұраққа жауап береді: бай, кең, мол.
Сабақтың бейнесі
«Қазан көтеру» — сабақтың метафорасы: ұлттық тағам туралы білімді жинақтап, сый-құрметпен бірге тілдік дағдыны көрсету.
Сөздік жұмысы
Мәтінмен жұмысқа дейін жаңа сөздер енгізіліп, жеке және хормен оқылады, сөз тіркестері құрастырылады.
- Қонақ
- гость
- Қонақжайлылық
- гостеприимство
- Күтіп алу
- встречать
- Қызмет ету
- ухаживать
- Дәм
- пища, еда
- Ауыз тимей
- не попробовав
- Қуырған бидай
- жареная пшеница
Мәтінмен жұмыс: дастарқан түрлері
Мұғалім мәтінді оқиды, кейін бір оқушы дауыстап оқиды, соңында мазмұндау және сұрақ-жауап арқылы бекітіледі: «Қазақтың ұлттық дастарқанында тағамдардың қандай түрлері болады?»
Ет тағамдары
Қазақша ет, қуырдақ, қарта, қазы, жал, жая
Сүт тағамдары
Ірімшік, құрт, май, айран, сүт
Нан тағамдары
Бауырсақ, шелпек, жұқа нан, таба нан, құймақ
Дәннен жасалған тағамдар
Тары, қуырған бидай, жент, талқан
ABCD режимдік диалог: сөйлесімді нақты мақсатпен дамыту
Оқушылар жұппен және топпен жұмыс істеп, ұлттық тағамдар тақырыбында төрт түрлі коммуникативтік жағдайды жаттықтырады: ақпарат алмасу, келісу, қайта сұрау, күмән білдіру.
A — Ақпарат алмасу
Үлгі диалог
— Қазақтың қандай ұлттық тағамын білесің?
— Бесбармақ, қуырдақ, кеспе, қазы, қарта.
— Қандай ұлттық сусындарды білесің?
— Қымыз, айран, шұбат.
— Қазақтың басты ұлттық тағамы қалай аталады?
— Ет.
B — Келісу
Үлгі диалог
— Сен ұлттық тағамдарды білесің бе?
— Иә, ұлттық тағамдарды білемін.
— Саған ұлттық тағамдар ұнай ма?
— Иә, маған ұлттық тағамдар ұнайды.
— Сен ұлттық тағамдардың ішінде бесбармақты ұнатасың ба?
— Иә, мен бесбармақты ұнатамын.
C — Қайта сұрау
Үлгі диалог
— Сіздің сүйікті ұлттық тағамыңыз қуырдақ па?
— Иә, менің сүйікті ұлттық тағамым — қуырдақ.
— Түсінбедім, қайталап жіберіңізші: сүйікті ұлттық тағамыңыз қуырдақ па?
D — Күмән білдіру
Үлгі диалог
— Қазақтың басты ұлттық тағамы ет пе?
— Бәлкім, солай болар.
— Ол ұлттық тағамға жатады ма?
— Мүмкін, солай шығар.
— Қымыз, айран, шұбат — қазақтың ұлттық сусындары ма?
— Бәлкім, солай болар.
— Олар ұлттық сусындарға жатады ма?
— Мүмкін, солай шығар.
Жазылым: жүгірме диктант және сөйлем мүшелерін талдау
«Қазанымыз қайнап, ет піскенше» оқушылар жүгірме диктант әдісімен мәтін құрастырып жазады: тақтадан қажетті сөздерді алып, топпен жұмыс істейді. Кейін бір сөйлемнің тұрлаулы мүшелерін тауып, талдайды және бір-бірінің жұмысын тексереді.
1-топ мәтіні: «Құймақ»
Қазақтың тағамы — құймақ. Мен оны ыстық майға пісіремін. Оның көлемі дөңгелек болады. Құймақ — дәмді, тәтті тағам.
2-топ мәтіні: «Қымыз»
Қазақтың ұлттық сусыны — қымыз. Оны биенің сүтінен жасайды. Қымыз денсаулықты жақсартады. Ол әрі сусын, әрі тағам.
Грамматикалық өзек
Сөйлем мүшелерін анықтау арқылы оқушылар сөйлемнің құрылымын түсінеді: тұрлаулы мүшелер (бастауыш, баяндауыш) және тұрлаусыз мүшелердің қызметі нақты мысалмен бекітіледі.
Сергіту: «Ғажайыпстанға саяхат»
Электронды оқулықтағы сергіту бөлімі арқылы оқушылар тыңдай отырып, ой қорытады: «Тез өсу үшін қандай тағамдар жеу керек?» және «Дұрыстап тамақтану үшін не істеу керек?». Әңгіме дастарқан, отбасы және қонақ күту мәдениетімен байланысады.
«Сандар сөйлейді»: жасырылған мақал
Оқушылар жасырылған мақалдың жалғасын табады және мәнін түсіндіреді.
Мақал
Ас иесімен — тәтті,
Табағымен — жақсы.
Деңгейлік тапсырмалар және жұптастыру
Деңгейі төмен оқушыларға үлестірмелі материал ұсынылады, ал деңгейі жоғары оқушылар бір-біріне жұмбақ жасырады. Жұптастыру тапсырмасы арқылы сөз мағынасы мен әрекет сәйкестендіріледі.
Қымыз
сапырады
Сүт
асады / қайнатады
Қуырдақ
пісіреді
Ет
асады
Сабақтың символдық қорытындысы
«Құтты қонақтарға арналған ұлттық тағамымыз — бесбармақ дайын» деген ой арқылы сабақ кезеңдері жинақталып, үй тапсырмасына өтеді.
Үй тапсырмасы
- 1) 151-бет, 3-тапсырма (жазбаша): сызба бойынша сөз тіркестерін құрастыру.
- 2) Мәтін мазмұнын айту және көршілес халықтардың тағамдарымен салыстыру: Венн диаграммасы.
Венн диаграммасына мысалдар
Қазақ халқының тағамы
- Қуырдақ
- Қымыз
- Шұбат
- Ірімшік
- Құрт
- Наурыз көже
Ортақ
- Нан
- Ет
- Қуырады
- Пісіреді
- Қайнатады
Орыс халқының тағамы
- Котлет
- Борщ
- Квас
- Кисель
- Пельмени
Сабақты бекіту: Наурыз және Наурыз көже
Сабақ соңында көктем мерекесімен бірге халқымыздың төл мерекесі — Наурыз туралы айтылады. Р. Рымбаеваның «Наурыз» әні тыңдалып, сұрақтар арқылы қорытынды жасалады: «Бұл мерекеде қандай ұлттық тағам әзірленеді?» — Наурыз көже. Оқушы Наурыз көженің қалай дайындалатынын қысқаша баяндап береді.
Қорытынды тілдік формула
Астарыңыз дәмді болсын!
Рефлексия: сабақ соңындағы көңіл-күй
Оқушылар сабақ басында белгілеген көңіл-күйімен салыстырып, соңындағы күйін анықтайды. Осылайша сабақ мазмұны ғана емес, оқу үдерісінің эмоциялық нәтижесі де бағаланады.