Қазақша рефераттар

Психологаялық түзету

Баланың психикалық қуаты: негізі нәресте кезінен қаланады

Адам баласының тіршілік ғұмыры ұзақ па, әлде қысқа ма — бәрібір, оның биологиялық және психикалық қуатының мол қоры нәресте кезінен бастап жинақталуы керек. Бұл қор баланың бойында тек еркін, жасқанбай, жігерлі өсіп-жетілгенде ғана толық қалыптасады.

Ата-ананың қайырымдылығы мен төзімді тәрбиесі баланың көңіл-күйі мен түйсік-сезімдерінің қанағаттануына ғана емес, интеллектінің де еркін дамуына мүмкіндік береді. Түсіністік орнаған ортада тәрбиеленген баланың психикасы төзімді әрі жігерлі болып қалыптасатыны белгілі.

Дөрекілік пен қысымның салдары

Егер сәби шағынан бастап бала психикасы дөрекілікке ұшырап, ауыр зардап шексе, оны қалпына келтіру аса қиын. Кей жағдайда мұндай балалар ұзақ уақыт неврологиялық клиникада емделуге мәжбүр болады.

Мұндай жағдайда психологиялық түзету жүргізу — ауыр әрі ұзақ жол. Дегенмен әртүрлі әдістерді пайдаланып, баланы қолдауға міндеттіміз. Ең алдымен, осындай сәтте не істеу керек деген сұрақ туындайды.

Ең алғашқы қадам: балаға тыныштық беру

Бәрінен бұрын баланы белгілі бір уақытқа дейін жайына қалдырған жөн. Бұл кеңес ата-ананы алаңдатуы мүмкін: «Ештеңе істемей отыру дұрыс па?» деген күмән туады. Алайда кейде басқа амал болмайды.

Егер дене жарақаттанса, оны тыныштандырып жатқызу керектігін көпшілік біледі. Сол сияқты жан дүниесі жарақаттанған балаға да ең алдымен тыныштық қажет екенін түсінгеніміз дұрыс.

Үлкендер өз қателігін дереу мойындап, тәрбие берудің жаңа әдістерін үйренгенше, баланы тыныш қалыпта қалдырған абзал. Қателікті түзетуге бет бұру — психологиялық түзетудің пәрменді тетіктерінің бірі.

Баланың келешегі үшін ешқандай жалтарусыз, бірден ұстамдылық пен мейірімділікке көшу қажет. Әйтпесе, байқамай қайтадан сол қателікті қайталап, баланы тағы да жарақаттап алу қаупі бар.

Ата-анаға дайындық не үшін керек?

Бала мен ата-ананың арасындағы түсініскен, достық қатынас — тәрбиенің тірегі. Сондықтан жас ата-аналар бала тәрбиесіне саналы түрде дайындалуы керек. Шын мәнінде, адам тәрбиесінен қиын өнер болуы екіталай: оны қабілетіңе қарай емес, тыныстауға қажет ауадай, міндетті түрде игеру қажет.

Тәрбиені түзетудің негізгі қағидалары

  1. 1

    Тәрбиелеу — міндет, бірақ көзқарасты қайта қарау қажет

    Баланы тәрбиелеу міндет. Алайда жаңа көзқараспен тәрбиелеу үшін үлкендер өз-өзін қатаң тексеруі тиіс. Баланың келешегіне қажет тәрбие ерекше тазалық пен адалдықты талап етеді.

  2. 2

    Өзің өзгермесең — жауапкершілікті мойында

    Егер үлкендер өз-өзін баланың ыңғайына қарай өзгерте алмаса, баланы тәрбиелеуді жалғастырудан өз ықтиярымен бас тартқаны дұрыс. Бұл — қиын, бірақ зиянды жалғастырудан гөрі адал шешім.

  3. 3

    Күш көрсетуге болмайды

    Ешқандай күш көрсету «тәліміне» жол жоқ. Бұл — баланың келешегін сындыру, тұлғалық дамуын құрту деген сөз.

  4. 4

    Қаталдықпен «жөндеу» — қате

    Үлкендердің қатаңдығы мен қатыгездігі арқылы баланы жасытып «жөндеймін» деу — надандық.

  5. 5

    Мейірім мен сүйіспеншілік — негізгі күш

    Тек мейірім мен сүйіспеншілік қана екі жақты да адамдық сипатқа жеткізетінін бірден ұққан жөн.

  6. 6

    Түзетудің барлық кезеңінде — төзімділік

    Психологиялық түзету жүретін кезеңдердің бәрінде де, ең басынан бастап төзімділік қажет. Тәрбиелік іс-әрекетте сабырлы ілтипат, салқынқандылық, ұстамдылық маңызды.

  7. 7

    Сенім, дәлелді диалог және әділ баға

    Баланың саналы түрде түсіне алатынына сенім көрсете отырып, қарым-қатынас дәлелді әрі мазмұнды болғаны дұрыс. Жеткен жетістіктер әділетті бағалануы тиіс, бірақ тым асыра мадақтауға да жол бермеу керек: артық мақтау ешқашан жақсылық әкелмейді.

Психикалық зардап шеккен балаға психологиялық түзету жасаудың жолдары көп. Ең маңыздысы — баланың ішкі әлемін жараламай, керісінше, тыныштық, түсіністік, мейірім және жүйелі қолдаумен қайта қалыптастыру.