Алты аға бірігіп әке болмас
Сандарға байланысты мақал-мәтелдер
Қазақ мақал-мәтелдерінде сандар ойды нақтылап, мәнді тереңдетеді: бірлік пен тұтастықты, салыстыру мен тепе-теңдікті, тәлім мен тәжірибені, уақыт пен жауапкершілікті қысқа да нұсқа жеткізеді. Төменде сан атауларына қатысты кең тараған, мағынасы бай нақыл сөздер жинақталды.
1 санына байланысты
- Мал — бір жұттық, батыр — бір оқтық, жер — мәңгілік.
- Бір жылы сөз — бір күнге азық.
- Бір қарлығаш келгенмен жаз болмайды, бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
2 санына байланысты
- Екі жақсы қас болмас, екі жаман дос болмас.
- Ерке бала — екі жылар.
- Жерді екі рет жыртқан — өнімді екі есе көп алады.
3 санына байланысты
- Досыңды үш күн сынама, үш жыл сына.
- Жұмысқа үш жылда үйренеді, жалқаулыққа үш күнде үйренеді.
- Ат баспаймын деген жерін үш басады.
4 санына байланысты
- Төрт кісіге шай құйғанша, төртеумен бірге қос айда.
- Төрт аяқты жылқы да сүрінеді.
- Төрт аяғы тең жорға сүдігерде саспайды.
5 санына байланысты
- Біреуге бес күн алда келсе, біреуге бес күн кейін келеді.
- Бес саусақ бірдей емес.
- Бес бармақ жиналса, жұдырық болады.
6 санына байланысты
- Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа.
- Ағайынды алты болсаң, адам тимес.
- Алты аға бірігіп әке болмас.
7 санына байланысты
- Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл.
- Жеті атасын білмеген — жетімдіктің белгісі.
- Жақсыны жеті жыл жетелесең — адам болады, жаманды жеті жыл жетелесең — надан болады.
8 санына байланысты
- Дос сегіз болса, дұшпан да сегіз.
- Жаманның аяғы сегіз: бірі шалмаса, бірі шалады.
- Санақ санамай сегіз деме, сынап-сілемей дос деме.
9 санына байланысты
- Тойған жерге тоғыз кел.
- Тоғыз әйелдің толғағы бір келеді.
- Тоғыз тоңқылдақ, бір шіңкілдек.
10 санына байланысты
- Он саусақтың саны бірдей болғанымен, тұрқы бірдей емес.
- Он рет айтқаннан бір рет көрсеткен артық.
- Он бала бір әкеге жүк болмайды, бір әке он балаға жүк болады.
12 санына байланысты
- Су кезегінен қалған — он екі ай аш қалады.
- Он екіде бір гүлі ашылмаған.
- Шындық он екі қабат шынжырды үзеді.
15 санына байланысты
- Болар бала бесігінде: «Боспын» дейді, болмас бала жиырма бесте: «Жаспын» дейді.
- Ұл он беске келгенше — қолыңдағы қобызың, он бестен асқан соң тіл алмаса — доңызың.
- Он бесте — отау иесі.
30 санына байланысты
- Отыз тістен шыққан сөз — отыз рулы елге тарайды.
- Отыз күн оразаның бір күн айты бар, әр қылған жақсылықтың бір қайтуы бар.
- Отыз ұлың болғанша, бір жаман шалың болсын.
40 санына байланысты
- Жақсы кісі қырық жасында толады, жаман кісі қырық жасында солады.
- Жақсы әке — жаман балаға қырық жыл азық.