Екі жақсы қас болмас, Екі жаман дос болмас
Достық туралы даналық сөздер
Қазақтың мақал-мәтелдері мен нақыл сөздері достықтың қадірін, адамның мінезін және жақындықтың жауапкершілігін дәл бейнелейді. Төмендегі ойлар — жақсы дос пен жаман достың айырмасын, адалдықтың бағасын, күнделікті өмірдегі қарым-қатынастың өлшемін көрсететін іріктелген даналықтар.
Жақсы дос пен жаман дос
Жақсы дос — басыңа дос, жаман дос — асыңа дос.
Опасызбен дос болма, еріншекпен қос болма.
Жаман дос — көлеңке: озып бара жатсаң етегіңді басады, қалып бара жатсаң қасыңнан қашады.
Дастарқан басында дұшпан да дос.
Негізгі ой
Нағыз дос — қиындықта да, қуанышта да бірдей. Жалған жолдас — жағдайға қарай құбылады.
Достықтың өлшемі: сөз, мінез, жауапкершілік
Айрылмастай досыңа қайрылмастай сөз айтпа.
Дос көңіліңді суытып айтады, қасың ойыңды жылытып айтады.
Есепті дос айырылмас.
Есептескен — дос болмас.
Дос көргеннен түңілме.
Тура сөздің мәні
Дос қатесін жасырып мақтамайды; шындықты айтып, түзелуге жетелейді.
Шекара мен әдеп
Досыңмен көп сөйлеспе — жолынан қалдырарсың. Дұшпаныңмен көп сөйлеспе — сырыңды алдырарсың.
Адалдық, еңбек және адамгершілік
Адал еңбек, алғыр ой — анық досың, біліп қой.
Арақпен достастым дегенше, адамгершілікпен қоштастым де.
Босқа бергенше досқа бер.
Жақсылықты басыңа қыл, басыңнан артылса досыңа қыл.
Еске салу
Достықтың тірегі — ниет. Ниет бұзылса, сыйластық та әлсірейді.
Ескі дос, жаңа дос
Достың ескісі, тонның жаңасы жақсы.
Жаңа дос келгенде, ескі достың көзінен жас шығар.
Сырласуға дос жақсы, сыйласуға жат жақсы.
Қадірді білу: тар күн, жоқшылық, сынақ
Тістем нанның қадірін тарыққанда білерсің.
Анық достың қадірін зарыққанда білерсің.
Қайғың болса, досыңа бар. Қарның ашса, қосыңа бар.
Жақсы болса алғаның, үйіңнен кісі кетпейді. Жаман болса алғаның, шын досың да шеттейді.
Дос пен дұшпан: ақылға салу
Доспен дос болғанша шаттан, дұшпанмен дос болғаннан сақтан.
Дос көбейсе, дұшпан аяқ астында.
Дос бергеннің түсіне қарама.
Досыңның пышағымен мүйіз кес, дұшпаныңның пышағымен киіз кес.
Айрылғысы келген дос аяулыңды сұрайды.
Адамның сүйкімі: тамыр, жар, жолдас
Бала — бауыр, дос — тамыр.
Ағаш тамырымен мықты, адам дос-жарымен мықты.
Асы бар қазан сүйкімді, досы бар адам сүйкімді.
Той көкпармен қызықты, ойын-сауық дос-жарыңмен қызықты.
Жалған жолдас және мейірімнің сыналуы
Жалған жолдас — көзіңе мақтар, сырт айналып сойылын баптар.
Жақынға жаны ашымағанның бір беті қара, жолдасына жаны ашымағанның екі беті қара.
Екі жақсы дос болса, бірін-бірі қия алмас. Екі тентек қосылса, бір шаһарға сыя алмас.
Екі жақсы қас болмас, екі жаман дос болмас.
Бақ пен дәулет: адамның айналасы қалай өзгереді?
Бақ оралса басыңа, дос жиылар қасыңа: егіңді ел салысар, қырманыңды ел алыстар, наныңды ел жабысар, малыңды ел бағысар.
Бақ кеткенде басыңнан — жоқтан бәле жабысар, егіңді өрт шалар, сау басыңды дерт шалар.
Бақыт кетсе басыңнан: әуелі досың мен құдаң кетер. Бидай еккен жеріңе мия мен тікен бітер.
Бақыт, байлық басыңа қайта оралса: кеткен достар әр жерден жылмаң етер.
Ас барында дос жоқ, ат барында той жоқ.
Сұрақ-жауап түріндегі ой түйіндері
Анадан артық дос бар ма? Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен жақсы жас бар ма? Қымыздан тәтті ас бар ма?
Жігіттің белгісі
Жақсы жігіт досының қамын ойлайды.
Жаман жігіт өзінің қамын ойлайды.