Компьютер бағдарламасы
Пішін және басқару элементтері
Бұл материал Visual Basic ортасындағы пішін (Form) және басқару элементтері (Controls) ұғымдарын жүйелі түрде түсіндіреді. Пішін де, батырма да, енгізу өрісі де — бәрі объект болып саналады. Әр объектінің өзіне тән қасиеттері, әдістері және оқиғалары болады.
Білімділік
Оқушылар Visual Basic-тағы визуалды объектілерді объект ретінде таниды және пішіннің қасиеттері мен оқиғалары арқылы бағдарлама құруды меңгереді.
Дамытушылық
Ойлау қабілетін дамыту, талдау жасауға үйрету, өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Білім мен біліктілікке ұмтылдыру, жауапкершілік пен өзіндік дүниетанымды қалыптастыру.
Құрал-жабдықтар: компьютерлер, «Информатика және есептеуіш техника негіздері» бойынша әдістемелік нұсқаулар, қажетті бағдарламалар.
Сабақ барысы
- I. Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу, назарын сабаққа аудару.
- II. Үй тапсырмасын сұрау: Visual Basic-ті қалай іске қосуға болады? IDE қандай элементтерден тұрады?
- III. Үй тапсырмасын бекіту
- IV. Жаңа сабаққа кіріспе
- V. Жаңа сабақ
- VI. Жаңа сабақты бекіту
- VII. Қорытындылау
- VIII. Үй тапсырмасын беру
- IX. Бағалау
Visual Basic-ті іске қосу және жоба бастау
Visual Basic 6.0 ортасын іске қосу әдетте Пуск → Visual Basic 6.0 командасы арқылы орындалады. Іске қосылғанда Project Wizard менеджері ашылып, New Project терезесін көрсетеді.
New Project терезесінің бөлімдері
- New — жаңа қолданба үшін шаблон таңдау.
- Existing — бұрын сақталған жобаны ашу.
- Recent — жуырда пайдаланылған жобалар тізімі.
Біз жаңа жоба бастаймыз, сондықтан New бөлімінен Standard EXE таңдап, екі рет шертеміз. Нәтижесінде ортада әдепкі атаумен Project 1 жобасы ашылады (атауын кейін өзгертуге болады).
IDE (Integrated Development Environment) құрамдастары
Visual Basic-тағы дайындалатын бағдарламалар IDE деп аталатын жинақталған ортада құрастырылады. IDE — қолданбаның компоненттерін орналастырып, қасиеттерін баптап, кодын жазатын негізгі жұмыс кеңістігі.
Басты мәзір
Жобаны басқару және командаларға қол жеткізу.
Инструменттер панелі
Басқару элементтерін орналастыруға арналған батырмалар.
Жоба терезесі
Файлдар мен модульдерді көру, басқару.
Қасиеттер терезесі
Таңдалған объект қасиеттерін өзгерту.
Пішін макетінің терезесі
Пішіннің экрандағы орналасуын алдын ала көру.
Элементтер панелі
Пішінге қосылатын компоненттер жиыны.
Пішіндер конструкторы
Пішінге элементтерді визуалды түрде орналастыру.
Объектілерді қарау терезесі
Код құрылымын және объект мүшелерін шолу.
Негізгі ұғымдар: объект, қасиет, әдіс, оқиға
Объект
Пішін, батырма, енгізу өрісі, жазу сияқты визуалды элементтердің барлығы объект деп аталады. Visual Basic-та жүзден аса құрамдас объект бар, сонымен қатар пайдаланушы өз объектілерін де жасай алады. Объектілік-бағдарланған тәсіл күрделі тапсырмаларды шешу мүмкіндігін кеңейтеді.
Маңыздысы — объектінің өзі емес, онымен қандай әрекет жасауға болатыны және қандай қасиеттерге ие екені.
Әдіс (Method)
Әдіс — объектіге қатысты орындалатын әрекет.
Синтаксис
Object.Method
Қасиет (Property)
Қасиет — объект атрибуты: өлшемі, түсі, экрандағы орны немесе күйі (мысалы, қолжетімділігі, көрінерлігі). Объект сипаттамаларын өзгерту үшін қасиеттердің мәндерін өзгерту жеткілікті.
Синтаксис
Object.Property = Value
Оқиға (Event)
Оқиға — объект «танитын» әрекет (мысалы, тышқанмен шерту, перне басу). Оқиға болғанда оған жауап беретін кодты жазуға болады. Визуалды бағдарламалаудың түйіні — оқиға және оған үн қату.
Егер пайдаланушы батырманы басса, ал сәйкес оқиғаны өңдеу процедурасы жазылса — код орындалады. Егер процедура болмаса, объект бұл оқиғаны елемейді. Мұндай процедуралар оқиғаларды өңдеу процедуралары деп аталады.
Басқару элементтерін орналастыру
Басқару элементтері инструменттер панелі арқылы жасалады. Панельдің бірінші батырмасы Pointer (Нұсқағыш) деп аталады: ол пішінде бұрыннан бар элементті таңдауға, жылжытуға, өлшемін өзгертуге және қасиеттерін түзетуге мүмкіндік береді.
Орналастыру қадамдары
- Инструменттер панелінен қажетті элемент батырмасын таңдаңыз.
- Тышқанмен пішін ішінде оның жақтауын қажетті орынға «созып» орналастырыңыз.
- Кейін элементті жылжытуға, өлшемін өзгертуге, көшіруге және кірістіруге болады.
Код редакторы және пішін модулі
Пішіннің немесе басқару элементтерінің қасиеттерін орнатқаннан кейін олармен байланысты код жазылады. Бұл жерде оқиғаларды өңдеу процедуралары ерекше маңызды рөл атқарады.
Ағымдағы пішінге және ондағы элементтерге қатысты барлық код сол пішіннің бағдарламалық модулі болып саналады. Объектіні екі рет шерткенде тиісті модуль терезесі ашылып, сол объектімен байланысқан процедура белсенді болады. Сондай-ақ Project терезесіндегі View Code батырмасы арқылы да кодты ашуға болады.
Негізгі басқару элементтері
TextBox (Енгізу өрісі)
TextBox мәтін енгізу үшін қолданылады. Кейін енгізілген мәтін бағдарламада санға, өрнекке немесе басқа дерек түріне түрлендірілуі мүмкін.
Label (Жазу)
Label тақырыптар мен түсіндірме мәтіндерді көрсетуге арналған. Қолданба орындалу кезінде пайдаланушы Label мәтінін тікелей өзгерте алмайды; өзгеріс тек бағдарламалық түрде жүзеге асады.
CommandButton (Батырма)
Батырма белгілі бір әрекетті бастау үшін қолданылады. Пайдаланушы батырманы басқанда, сәйкес оқиға өңдеуші коды орындалады.
OptionButton (Ауыстырып қосқыш)
OptionButton екі күйде болады: таңдалған және таңдалмаған. Әдетте олар топқа біріктіріледі және бір топта тек бір ғана ауыстырып қосқыш таңдалады. Бұл бірін-бірі жоққа шығаратын параметрлердің ішінен біреуін таңдауға мүмкіндік береді.
ListBox (Тізім)
ListBox мәндер тізімін көрсетеді. Пайдаланушы тізімнен бір немесе бірнеше мәнді таңдай алады, ал таңдалған деректер бағдарламада қолданылады.
HScrollBar / VScrollBar (Айналдыру жолағы)
Айналдыру жолақтары Windows қолданбаларында жиі кездеседі: мазмұнды жоғары-төмен немесе оңға-солға жылжытуға көмектеседі. Жолақта жүгірткі (жылжымалы төртбұрыш) болады және оның мәні минимум мен максимум аралығында өзгереді. Visual Basic-та HScrollBar және VScrollBar әдетте бүтін мәндермен жұмыс істейді.
Frame (Жақтау)
Frame пішін ішіндегі элементтерді визуалды түрде топтауға арналған. Жақтау ішінде мәтін өрістері, суреттер, жалаушалар, ауыстырып қосқыштар және басқа элементтер орналасуы мүмкін. Frame ішіндегі OptionButton-дар бөлек топ болып есептеледі.
Жақтаудың ішіне орналастыру тәсілдері
- Жаңа элементті тікелей Frame ішінде жасау.
- Элементті қиып/көшіру, Frame-ді таңдап, буферден кірістіру.
DriveListBox (Дискілер тізімі)
DriveListBox компьютердегі қолжетімді дискілер тізімін көрсетеді. Негізгі қасиеті — Drive, ол ағымдағы дискіні орнатады немесе қайтарады.
Бекіту сұрақтары
Visual Basic-ті оқып үйренгенде қандай негізгі ұғымдарға сүйенеміз?
Қасиет (Property) дегеніміз не?
Оқиға (Event) дегеніміз не?
Инструменттер панеліндегі бірінші батырма қалай аталады және не үшін қажет?
Басқару элементін пішінге қалай орналастыруға болады?
Кодта оқиғаларды өңдеу процедуралары қандай орын алады?
Айналдыру жолағы қандай құрамдастардан тұрады және оның мәндері қалай өзгереді?
Frame (Жақтау) элементі не үшін қолданылады?
DriveListBox элементінің негізгі қасиеті қандай?
Қорытындылау, үй тапсырмасы және бағалау
Қорытындылау
Сабақ соңында белсенді қатысқан оқушылар мадақталады, ал қалыс қалған оқушыларға кері байланыс беріліп, білім деңгейі бағаланады.
Үй тапсырмасы
«Пішін және басқару элементтері» тақырыбын қайталау, негізгі ұғымдарды (объект, қасиет, әдіс, оқиға) мысалмен түсіндіріп келу.
Бағалау
Теориялық жауаптар, практикалық әрекеттер және бекіту сұрақтарына жауап беру нәтижелері бойынша бағаланады.