Екі дос деген әңгімені оқып, түсінігін айту
Сабақ барысы
Бұл сабақ өзін тануға, жүрек тыныштығын сақтауға және айналаға мейіріммен қарауға бағытталған. Төмендегі құрылым оқушының ішкі әлемін байытып, жақсы ой мен жақсы әрекетті күнделікті әдетке айналдыруға көмектеседі.
1) Ұйымдастыру кезеңі
Тыныштық сәті: «Нұрға бөлену»
Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ-қолыңызды айқастырмаңыз. Қолдарыңызды тізеңізге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуды өтінемін.
Елестетіңіз: күннің нұры төбеңізден өтіп, кеудеңізге қарай баяу тарайды. Кеудеңіздің орта тұсында гүлдің түйнегі бар. Ол нұрдың әсерімен ақырын ашылып келеді. Балғын да таза гүл сіздің әр ойыңызды, әр сезіміңізді, эмоцияңыз бен тілегіңізді тазартып, жүрегіңіздің қабығын ашады.
Нұр бүкіл бойыңызға жайлап тарасын. Ол біртіндеп күшейе түседі. Оймен осы нұрды қолдарыңызға түсіріңіз: қолдарыңыз нұрға бөленіп, сәуле шашады. Қолымыз тек жақсы, ізгі істер жасап, баршаға көмектеседі.
Нұр аяқтарыңызға тарайды: аяқтарыңыз да сәуле шашады. Олар сізді тек жақсылық жасайтын жақсы жерлерге апарады. Олар нұр мен махаббаттың құралына айналады.
Нұр аузыңызға, тіліңізге тарасын: тіліңіз тек шындықты және ізгі, жақсы сөздерді айтады. Нұрды құлағыңызға бағыттаңыз: құлағыңыз тек жақсы сөз бен әсем әуенді естиді. Нұр көздеріңізге жетсін: көзіңіз тек жақсыны көріп, әр нәрседен жақсылықты аңғарады.
Басыңыз түгелдей нұрға бөленсін: ойыңызға тек ізгі, сәулелі ой келеді. Нұр күшейіп, шұғылаланып, денеңізден сыртқа шығып, жан-жағыңызға тарайды.
Осы нұрды туыстарыңызға, мұғалімдеріңізге, достарыңызға, таныстарыңызға бағыттаңыз. Уақытша түсініспей, ренжісіп жүрген адамдарға да бағыттаңыз: олардың да жүрегі нұрға толсын.
Нұр бүкіл әлемге тарасын: барлық адамдарға, жан-жануарларға, өсімдіктерге, бар тіршілік иесіне жетсін. Ғаламның түкпір-түкпіріне нұр жіберіңіз.
Ойша қайталаңыз:
«Мен Нұрлымын… Нұр менің ішімде… Мен — Нұрмын!»
Осы нұр, махаббат және тыныштық күйінде бір сәт отырыңыз. Енді нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз: нұрға толы әлем сіздің жүрегіңізде. Оны осы әсем қалпында сақтаңыз. Жаймен көзіңізді ашуға болады. Рахмет.
Қорытынды сұрақ
Осы тыныштық сәтінен қандай әсер алдыңдар?
2) Үй тапсырмасын тексеру
Үй тапсырмасы бойынша жауаптар тыңдалып, қысқаша талдау жасалады (мысалдар арқылы нақтылау ұсынылады).
3) Дәйексөз
«Жақсы адамды көргенде, соған теңелу жайында ойлан; ал жаман адамды көргенде, өзіңді-өзің зертте».
Түсіндірме
Жақсы адамды көргенде, сол кісідей болуға талпынайық. Ал дұрыс емес әрекетті байқасақ, алдымен өзімізді тексеріп, қай тұста түзелу керек екенін ойланайық.
Қайталау жұмысы: оқушылар талдап болғаннан кейін дәйексөзді қыздар екі рет, ұлдар екі рет, соңында бәрі бірге айтады.
Әңгімелеу: «Ана махаббаты»
Үйдің ең әдемі жері — үстіңгі қабаттағы бөлменің терезесі еді. Ол жерден бүкіл көше және қаланы қоршаған таулар анық көрінетін. Ана күн сайын кешке қарай сол терезе жанында балалары мен күні бойы жұмыста жүрген жұбайын қарсы алатын. Алыстан олардың қарасы көрінгенде-ақ қуанып амандасатын.
Ана кемтар еді: көп жылдан бері аяқтары сал болып, жүре алмай қалған. Бірақ сонда да көзі балаларының үстінен түспейтін. Киімдерінен кішкентай дақ немесе аяқ киімдерінен батпақ ізін көрсе, бірден алаңдап қалатын.
Балаларының өзіне ықылас бөліп, қасындағы серуендерін, тыңдаған әуендерін, оқу жайын айтып бергендерін естіген сайын ана қуанып, оларды бар жүрегімен тыңдайтын. Әсіресе, өрісте жайылған сиырларды көргендерін немесе күтпеген жерден алдынан қоян шығып қалғанын айтып бергенде, ана өзін ерекше бақытты сезінетін.
Бір күні әкесі: «Келесі жексенбіде бір қалашыққа барамыз. Онда біраз шаруам бар. Таңға жуық пойызбен жолға шығып, кешке қайтамыз», — деді.
Балалар қуаныштан қол соғып жіберді. Олар өзен жағасында демалып, көңіл көтеруді ойлады. Бірден не алатындарын жоспарлай бастады: арқа сөмке, құты, футбол добы, аспалы тор төсек… тағы басқа.
Ал ана бір күн бойы үйде жалғыз қалатынын ойлап, іштей мұңайып қалды. Терезе жанында отырып кітап оқыса да, уақыт өтпейтінін сезді. «Шіркін, балаларымның бірі қасымда қалса ғой…» деп ойлады. Бірақ ештеңе демеді: олардың көңіл күйін бұзуға қақысы жоқ еді.
Түстен кейін анасының жанында отырған кіші ұлы кітап оқып берді. Анасы оның қате оқыған сөздерін түзетіп, көмектесіп отырды. Бір мезетте кіші ұлы кітабын қоя салып, анасының кеудесіне басын қойды да, мойнына қолын асып: «Анашым, жексенбі күні сенің қасыңда қалғым келеді. Бірақ оны ешкімге айтпай-ақ қояйықшы, жарай ма?» — деп сыбырлады.
Анасы ұлын бауырына қысып: «Жарайды, ұлым. Бұл шешіміңе ризамын. Жексенбі күні ішім пыспайтын болды», — деді.
Келесі күні таңертең қызы Айша ас үйде жүргенде қолайсыз жағдай болды: жуылған табақты сүртемін деп жерге түсіріп, сындырып алды. Қатты қобалжыды. Анасы жақындап: «Жаның аман болсын, қызым. Шкафта басқа табақтарымыз бар», — деп күлімсірей сөйледі.
Айша анасының мейіріміне қуанып, үйден шығарда: «Анашым, жексенбі күні мен де үйде қаламын. Бірге болайықшы. Бірақ ешкімге айтпа», — деді.
Кешке қарай ана бөлмесінде тігін тігіп отырды. Үлкен ұлы кіріп, ұялып әрі-бері жүрді. Бір нәрсе айтқысы келетіндей. Анасы сұрағанда, ол: «Ойыншық ұшақ жасап жатыр едім. Жексенбі күні үйде қалып, соны бітірсем бола ма? Үйде сенің жаныңда қалсам. Бірақ мұны әкем де, бауырларым да білмей-ақ қойсыншы», — деді.
Осындай мейірімді әрі түсінігі мол балаларына ана қатты қуанды, көздеріне жас толды.
Әкесі бұл жағдайды естігенде: «Жексенбіде басқаша демалармыз. Фабрика иесімен сөйлесіп, жолға машина аламын. Төрт орын бар. Үлкен ұлым жүргізушінің қасына отырса, бәріміз де сыямыз. Сен де барасың. Қалай қарайсың?» — деді.
Ана қуана келісім берді. Сол жексенбі шынында да өте тамаша өтті. Олар бұл демалыс күнін жылдар бойы ұмытпады.
Талқылауға сұрақтар
- Балалардың шешімінен қандай құндылықтарды байқайсың?
- Ана мейірімінің отбасы ішіндегі көңіл күйге әсері қандай болды?
- Сен өз отбасыңда қандай «жақсы әрекет» жасай аласың?
4) Шығармашылық жұмыс (топтық жұмыс)
Сынып 3 топқа бөлінеді. Тақырып: «Маған ең қымбат жан». Әр топқа бөлек тапсырма беріледі, соңында жұмыстар қорғалады.
1-топ
Өлең шығару.
2-топ
Сурет салу.
3-топ
Эссе жазу.
Қорытынды ой
Ананы құрметтеп, қадірлей білейік.
5) Топпен ән айту
«Анаға сәлем»
- Сөзі
- О. Иманәлиев
- Әні
- Е. Хасанғалиев
Ана — өмірдің гүлі, өмірдің нұры, өмірдің мәні. Сондықтан ананы қадірлейік, сыйлай білейік.
6) Үй тапсырмасы
- №2 сабақ: ел аузынан алынған «Екі дос» әңгімесін оқып, мазмұнын түсіндіріп айту.
- Дәптермен жұмыс: №1–2 сабақтағы 1-тапсырманы орындау.
7) Соңғы тыныштық сәті
Баяу музыка қосылады. Көзімізді жұмып, тыныштықта бүгінгі сабақты еске түсірейік. Үнемі жылы сөздер айтуға дағдыланайық. Ішкі тыныштығымызды сақтайық. Бүгінгі сабақтан алған әсерімізді жүрегіміздің түбіне түйіп алайық. Енді көздеріңізді ашсаңыздар болады. Рахмет.