Африка халқы
Сабақтың тақырыбы
Африка халқы және саяси картасы (7-сынып география).
Білімділік
Африканың халқы туралы мәлімет беру, оқушылардың білімін тексеру.
Тәрбиелік
Алғырлыққа, тапқырлыққа, бір-бірінің жауабын тыңдауға тәрбиелеу.
Дамытушылық
Суреттер, кескін карта және атлас арқылы ойлау қабілетін дамыту.
Сабақ форматы
- Түрі мен әдісі
- Аралас сабақ, топпен жұмыс.
- Көрнекілік
- Кескін карта, атлас, суреттер.
- Пәнаралық байланыс
- Технология.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру
- Сәлемдесу.
- Түгендеу.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Географиялық диктант арқылы білімді пысықтау.
3) Жаңа сабақ
Африканың қазіргі халқы 700 млн-нан асады. Оқушылар дәптерге осы деректі белгілеп, кейін оны Жер шары халқының жалпы санымен салыстырып, Африканың үлесін пайызбен есептейді.
Талқылауға арналған сұрақ
Аумағы бойынша екінші орын алатын материк үшін бұл халық саны аз ба, әлде көп пе? Халық санының салыстырмалы түрде төмен болуының себептері қандай?
Оқушылар 7-сынып атласындағы «Халықтар және халықтың тығыздығы» картасымен жұмыс істейді: түрлі түстердің халық тығыздығын білдіретінін, ал шеңберлердің ірі қалалардағы халық санының орташа көрсеткіші екенін анықтайды.
Екі картаны салыстыру арқылы қай табиғат зоналарында халық көп немесе аз қоныстанғанын анықтап, себептерін түсіндіруге тырысады. Картадан ірі қалалардың таралуы көрінеді: материкте ірі қалалар салыстырмалы түрде аз, соның нәтижесінде ауыл халқының үлесі жоғары екенін қорытындылайды.
Нәсілдер, халықтар және тілдік құрам
Келесі кезеңде Африкадағы нәсілдер мен халықтар қарастырылады. Сол картаға сүйене отырып, африка халқының тілдік құрамын да сипаттауға болады.
| Аймақ | Нәсілдер | Халықтар | Тілдік топтары |
|---|---|---|---|
| Солтүстік Африка | — | — | — |
| Орталық Африка | — | — | — |
| Оңтүстік Африка | — | — | — |
Оқулықтан тыс қосымша дерек ретінде халықтардың баспаналары туралы мәлімет беру оқушылардың қызығушылығын арттырады.
Африкадағы баспана түрлері (табиғат зоналарымен байланысы)
Тақтада (плакат не слайд) африкалық баспаналардың төрт түрі көрсетіліп, олардың ерекшеліктері түсіндіріледі. Оқушылар әр баспананың қай табиғат зонасына тән екенін, төбесі, қабырғасы, есігі қандай материалдардан жасалғанын және қандай ауа райына бейімделгенін анықтайды.
1) Туагерлердің көшпелі шатыры — фелидж
Туагерлер: «Біздің тұрақты үйіміздің шатыры — көк аспан, ал уақытша баспанамыз — фелидж» дейді. Шатырды тігуге шамамен екі сағаттай уақыт кетеді. Үсті түйе, қой және ешкі терілерімен жабылады. Күндіз фелидждің жан-жағы ашық тұрады, ал түнде есік те, терезе де болмайды.
2) Пигмейлердің лашығы
Бұл үйді әйелдер жасайды және көбіне үйдің иесі саналады. Құрылысқа жапырақ, шөп, бұтақ сияқты табиғи материалдар пайдаланылады: алдымен жерге таяқпен шеңбер сызылады, ұзын әрі иілгіш бұтақтар қадап, бір-біріне иілдіріледі. Төбесі қалың шөппен және банан жапырақтарымен жабылады. Жапырақтар ластанып, жәндіктерді тарта бастаса, оларды шешіп, өзенде жуып қайта жабады — осылайша төбесі мен қабырғасын «тазалайды».
3) Саванна тұрғындарының баспанасы
Алдымен жерге шеңбер сызылады. Содан кейін саз иленіп, қабырға қаланады: күніне шамамен 30 см ғана көтеріп, әр қабатын толық кептірген соң келесі қабаты жасалады. Қабырғасы дайын болғанда қоныс тойын өткізеді. Төбесі шимен жабылады. Есігі өте аласа: одан еңкеймей тек 8–10 жасар бала ғана өте алатындай.
4) Биік діңгектердегі баспана
Қабырғалары бамбук сырықтарынан жасалып, аралары ашық келеді. Едені де бамбук сырықтары мен пальма жапырақтарынан төселеді. Едені тегіс болмағанымен, таза: қоқыс саңылаулардың арасынан төмен түсіп кетеді. Әдетте үй аласа болғандықтан, ішінде көбіне еңкейіп жүреді.
Мақал-мәтел арқылы табиғат пен тұрмысты тану
Әр халықтың тыныс-тіршілігі, тұрмысы және табиғат ерекшелігі олардың мақал-мәтелдерінен байқалады. Бұл бөлімді оқушылармен талқылау ретінде ұйымдастыруға болады.
Амхара халқы (Эфиопия)
- «Ертең шілде маған да құяды».
- «Нілді көрмеген бұлаққа таңданар».
- «Жұмыс істеуге — тыныштық, сапарға шығуға — ашық ауа райы керек».
Зұлұс халқы
- «Шық күнмен бәсекеге түсе алмайды».
- «Су тасығанда өзенді кесіп өтуге болмайды».
- «Бір шіріген банан бүкіл бұтақты құртады».