Алдағының бәрі алтын
Алтын мен ақыл туралы мақал-мәтелдер
Бұл топтама «алтын» ұғымын тек байлық ретінде емес, қадір-қасиет, еңбек, сөз, уақыт, алғыс пен ақылдың өлшемі ретінде көрсетеді. Төмендегі мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағалауға тиіс құндылықтарды айқын еске салады.
Қадірін білу және ысырап қылмау
- Алтын тапсаң, санап ал.
- Қолда барда алтынның қадірі жоқ.
- Қолдағы бар — мыс, қолдағы жоқ — алтын.
- Алтын, алтын — жоғалтпайды нарқын.
- Алтын жерде жатпайды.
- Алтын базарында бағалы.
- Алтын шыққан жерді белден қаз.
Алғыс, дұға, бата — ең қымбат сый
- Қонағыңның алтынын алма, алғысын ал.
- Алтын алма, алғыс ал.
- Алтын деген — жер сыйы, алғыс деген — ел сыйы.
- Алтын алма, дұға ал.
- Қайыптан тапқан алтыннан ақсақал берген бата артық.
- Қайыры жоқ жақыннан жаны жақсы жат артық.
Ақыл мен алтын: қайсысы үстем?
Негізгі түйін
Алтын — өлшенетін құндылық, ал ақыл — өлшеусіз капитал. Байлық ақылды алмастырмайды, бірақ ақыл байлықты табуға жол ашады.
- Алтын алма, ақыл ал.
- Ақыл тозбайды, алтын шірімейді.
- Ақыл айнымас, алтын шірімес.
- Ақылмен алтын табылады, алтынмен ақыл табылмайды.
- Алтын тастан шығады, ақыл жастан шығады.
- Білмегенді білдір, қолына алтын жүзік ілдір.
Сөздің салмағы
- Көп сөз — күміс, аз сөз — алтын.
- Аз сөз — алтын, көп сөз — көмір.
- Адам тілі — алтын, алысты сұрап табатын.
- Өлең — алтын, сөз — күміс.
- Кемеңгердің сөзі — алтын.
Өнер, еңбек, құрал
- Өнерлінің қолы — алтын.
- Өлеңшінің сөзі — алтын.
- Кестешінің бізі — алтын.
- Мергеннің садағы — алтын.
- Таздың тарағы — алтын.
- Алтын балтаның да сабы — ағаш.
- Сабы алтын болса да, көсеудің аты көсеу болып қала береді.
Уақыт, сабыр, өмір
- Уақыт — алтын.
- Сабырдың түбі — сары алтын.
- Көп жасап, күміс болғанша, аз жасап, алтын бол.
- Өлмеген құл алтын аяқпен су ішер.
- Үйі жоқтың көңілінде алтын сарай жүреді.
Сынақ пен шынайылық
- Алтын отта сыналады, адам жоқта сыналады.
- Алтынды еріткенмен жез болмайды, жібекті жуғанмен бөз болмайды.
- Жылтырағанның бәрі алтын емес.
- Таза алтын топырақсыз да тазарады.
- Алтынды еріте білмеген ірітеді, теріні илей білмеген шірітеді.
Еске сақтар ой
Құндылық сыналған жерде айқындалады: алтын — отқа түскенде, адам — жоқта, яғни жауапкершілік пен сенім мәселесінде.
Тағы бір өлшем
«Бір жерде алтын сыйлы, бір жерде халқың сыйлы» деген сөз қадірдің контекстке тәуелді екенін де аңғартады.
Таңдамалы мақал-мәтелдер
Тең тартқан таразы — алтын.
Алтын белдік — бел сәні, асыл жігіт — ел сәні.
Түйе алтын артып жүрсе де, жантақ жеуін қоймайды.
Жоғалған пышақтың сабы — алтын.
Күміс күнге қонса, алтын өз аяғымен келер.
Ат тұяғы — алтын, алысқа алып баратын.
Көрегеннің көзі — алтын.
Өз елің — алтын бесік.
Аппақ алтын қаралы күнге қажет.
Алтын табылса, түйерге түйіншек табылмас.
Аштықта алтыннан жарты уыс жарма артық.
Жақсының алтын басы еңкейсе, білімсіздің басы шалқаяды.
Алтын тыққан адам арықтап өлер.
Жинау мақсат болса — алтын ба, тас па — бәрібір.
Алтын беріп, ауру алды.
Алдағының бәрі алтын.
Қысқа қорытынды
Бұл мақал-мәтелдер алтынды мақсат емес, өлшем ретінде көрсетеді: ең қымбат нәрсе — ақыл, алғыс, сабыр, уақыт және адамдық. Жылтырағанға алданып қалмай, шынайы құндылықты тану — осы сөздердің ортақ өзегі.