Массаж адам денесіне мөлшермен берілетін механикалық тітіркендіру
Нүктелі массаж туралы
Денсаулық сақтау саласының жай-күйі елдің дамуы мен нығаю тарихымен тығыз байланысты. Бүгінгі күні халық денсаулығын жақсартуға бағытталған сауықтыру бағдарламаларының маңызы артып отыр. Солардың бірі — массаж.
«Массаж» сөзі араб тілінен шыққан: арабша «масе» — «жақындау, сипау» деген мағынаны білдіреді.
Тарихы мен қалыптасуы
Массаждың пайда болуы ежелгі дәуірлерге тән. Деректерге сүйенсек, ол шамамен 4 мың жыл бұрын Египетте қолданылған. Бұған 1841 жылы Египеттен массаж тәсілдері туралы айғақтардың табылуы дәлел бола алады.
Массажды емдік мақсатта қолдануды ұсынған алғашқы тұлғалардың бірі — атақты грек дәрігері Геродик. Ал оның шәкірті Гиппократ массаждың жұмсарту тәсілін әртүрлі ауруларда кеңінен қолданған.
Массаж халықтық медицинаның маңызды бөлігі ретінде дүние жүзіне кең таралып, емдеу-сауықтыру әдістерінің негізгілерінің біріне айналды.
Ағзаға әсері
Массаж — адам денесіне мөлшерленіп берілетін механикалық тітіркендіру. Оның физиологиялық әсерін көптеген ғалымдар өз еңбектерінде сипаттаған, соның ішінде И. М. Сеченов, И. П. Павлов, И. Е. Введенский, Н. А. Ухтомский және басқалары бар.
Тыныс алу жүйесіне ықпалы
Өкпедегі зат алмасуды үдетуге, тыныстың тереңдігі мен жиілігін реттеуге, өкпе қимылын және кеуде қуысының тынысқа қатысуын үйлестіруге көмектеседі.
Қозғалыс аппаратына ықпалы
Сіңірдің созылғыштығын арттырып, буын қозғалысын жақсартады, денедегі сұйықтардың айналымын күшейтеді және шаршаған бұлшықеттің тезірек қалпына келуіне ықпал етеді.
Зат алмасу
Ағзада жүретін көптеген алмасу үдерістеріне әсер етеді, жалпы сергектік пен қалпына келу механизмдерін қолдайды.
Жылындыру әсері
Суық кезде массаж денені жылыту мақсатында да орындалады: қан айналымы мен жергілікті жылу алмасуды белсендіруге көмектеседі.
Нүктелі массаж: мәні мен қолданылуы
Нүктелі массаж дененің шағын ғана аймағына жасалады және биологиялық белсенді нүктелерге әсер етуге негізделеді. Нақтырақ айтқанда, ол жүйке жүйесінің терідегі ұштарын ынталандырады. Көп жағдайда нүктелер сұқ саусақпен басылады. Егер нүкте терең орналасса, диаметрі шамамен 5–6 мм болатын арнайы құралдар (ағаштан, металдан немесе піл сүйегінен жасалған) қолданылуы мүмкін. Кей тәжірибелерде лазер сәулесі немесе қан шығару әдістері де аталады, алайда мұндай тәсілдер маман бақылауын талап етеді.
Орындаудың жалпы қағидалары
- Массаж жасағанда теріні қатпарламай, оны жеңіл тартып, созыңқырап ұстаған дұрыс.
- Биологиялық белсенді нүктені дәл тауып, қысымды біртіндеп арттыру ұсынылады.
- Әсер ету кезінде адамның жалпы сезімі жақсы болуы керек; тым қатты ауырсынуға жеткізбеу маңызды.
Қай кезде қолдануға болады?
Нүктелі массажды кейбір жағдайларда өз-өзіне қолдануға болады. Төмендегі мысалдарда түрлі күйге тән ықтимал нүктелер айтылады. Дегенмен нақты диагноз және ұзаққа созылған белгілер кезінде маман кеңесі маңызды.
Бас ауырғанда
Бет аймағындағы, қолға және аяққа қатысты нүктелерге жеңіл қысым жасап көруге болады.
Тұмау, мұрын бітелуі
Мұрын желбезегінің екі қапталындағы және олардың арасындағы нүктелерді тауып, жұмсақ түрде басу пайдалы болуы мүмкін.
Ұйқы бұзылғанда
Ұйқы бұзылғанда адам тез шаршап, әлсізденуі мүмкін. Мұндайда аяқ басына, тізе маңына, қол басына және жауырын аймағына жұмсақ әсер ету біршама жеңілдік береді.
Бронх қабынуы кезіндегі жайсыздық
Жөтел мазалап, кейде қызу көтерілгенде желке мен мойын, жауырынның ішкі қырына жақын екі нүкте, сондай-ақ аяқ-қолдағы арнайы нүктелерге массаж жасау пайдалы деп есептеледі.
Кей жағдайда адам жүргенде, жүгіргенде немесе қолмен жұмыс істегенде белгілі бір нүктелер «өздігінен белсеніп», ағзаны түрлі зақымданудан сақтауға көмектесетіні айтылады.
Негізгі тәсілдер
Нүктелі массажда көбіне басу, жұмсарту және дірілдету әдістері қолданылады. Әсер ету сипатына қарай екі бағыт айтылады: қыздыру және тежеу. Төменде жиі қолданылатын тәсілдер берілген.
Сипау
Сипау бас бармақтың ұшымен, ішкі жағымен немесе қырымен, сондай-ақ ортаңғы саусақтың ұшымен орындалады. Бұл тәсіл көбіне бас терісіне, бетке, мойынға және қолға қолданылады.
Ысқылау
Ысқылау бас бармақ пен ортаңғы саусақтың жұмсақ ұшымен жасалады. Кейде алақанның білезік тұсымен қырлай ысқылап, белден жоғары мойынға дейін жүргізеді. Қимыл әдетте сағат тілі бағытымен, солдан оңға қарай орындалады. Ысқылау көбіне басқа тәсілдерден кейін жеке орындалады.
Жұмсарту (басу)
Екі қолдың бас бармақтарымен немесе екі саусақпен қатар жатқан нүктелерді басу арқылы жасалады. Саусақты бір орында сәл «батырған» күйде ұстап, айналдыра қозғайды: әуелі жеңіл, кейін қысымды біртіндеп арттырып, сыздағанша жеткізеді. Одан соң қысымды аздап босатып, қайтадан жеңілдетіп жалғастырады.
Қысып ұстау (шымшу)
Бас бармақ, сұқ және ортаңғы саусақтың ұштарымен үш саусақ арасында қысып орындалады. Нүкте орналасқан жерді қысып ұстап, езгілей әсер етеді. Қимыл өте жылдам орындалып, 3–4 рет үзіліспен қайталануы мүмкін. Әсер еткен аймақта жансыздану, сыздау сезімі байқалуы ықтимал.
«Ине шанышқандай» әсер
Бұл қимыл сұқ саусақтың ұшымен орындалады: қалың етке жылдам қадап алғандай, тесіп жіберетіндей әсер беруі тиіс. Мұндай сезім тым күшті болып кетсе, қысымды азайтқан дұрыс.