Мыс - тас дәуірінің ерекшелігі
Сабақтың мақсаты мен бағыты
Білімдік мақсат
Энеолит дәуірінің ерекшеліктері туралы толық мәлімет беру.
Дамытушылық
Тас дәуірінің белгілерін қайталау арқылы еңбек құралдарының жетілуін анықтауда өз бетінше ізденуге бағыттау.
Тәрбиелік
Еңбекқорлыққа, ата-баба тарихын құрметтеуге және мәдени мұраларды сақтауға тәрбиелеу.
Сабақ форматы
- Түрі: ашық сабақ
- Әдісі: сұрақ-жауап, топтық жұмыс
Ресурстар мен байланыс
- Көрнекілік: слайдтар, сызбалар
- Пәнаралық байланыс: сурет, қазақ тілі
І. Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ амандасудан және оқушыларды түгендеуден басталады. Одан кейін сынып карточкалар арқылы үш топқа бөлінеді және сыныппен келісе отырып әр топқа атау беріледі.
Топтар
І топ
Палеолит
ІІ топ
Мезолит
ІІІ топ
Неолит
Әр топ өз атауына байланысты қысқаша мәлімет береді.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру (топтық жұмыс)
№1 тапсырма
Үш топқа ортақ: еңбек құралдарының жетілуі бойынша сызбаны толтыру.
Кезең
Палеолит
Еңбек құралдары: …
Кезең
Мезолит
Еңбек құралдары: …
Кезең
Неолит
Еңбек құралдары: …
№2 тапсырма
Үш топқа ортақ: суретке қарап әңгімелеу. Ойлан: бұл еңбек құралдары қандай кәсіптің таралғанын білдіреді?
№3 тапсырма
Көп нүктенің орнына тиісті сөзді қой.
І топ
Неолиттің басты ерекшелігі — … пайда болды. Адамның өнім өндіріп, құрал-сайман жасауда жеткен жетістіктері тарихта … деп аталды.
ІІ топ
Жаңа тас дәуірі — неолит кезеңінде орасан зор жаңалықтар орын алды. Ең алдымен тас өңдеу әдістері жетіліп, жоғары деңгейге көтерілді. Соның нәтижесінде тастан жасалған құралдардың түрі: …, …, … және т.б. көбейді.
ІІІ топ
Неолиттік тұрақтардан сәндік әшекей бұйымдар көп кездеседі. Балқаштың оңтүстік-шығысындағы неолиттік тұрақтан табылған заттардың көбі … пен … жасалған.
№4 тапсырма
Тиісті сәйкестігін тап та, орнына қой.
І топ: тұрақтарды өңірлерімен сәйкестендіру
- Шығыс Қазақстан — Зеленая Балка (Усть-Нарым)
- Орталық Қазақстан — Пеньки (Зеленая Балка)
- Солтүстік Қазақстан — Усть-Нарым (Пеньки)
ІІ топ: мерзімдер мен деректер
- 800 — неолит кезеңі
- 5–3 мыңжылдық — Қазақстан аумағында неолиттік тұрақтар табылды
- 5 мың жыл — Жезқазған өңірі тұрақтарынан көне кен және жерлеу орындары анықталды
- 150 — Қараүңгір тұрағы
Ескертпе: бастапқы мәтіндегі кей сәйкестіктерде қайталау мен орын ауысу бар; тапсырма форматы сақталды.
ІІІ топ: ұғымдарды ажырату
- Аналық ру → тайпалық одақ → аталық ру
- Өзендік, көлдік тұрақтар — көбіне кезбе аңшылардың маусымдық уақытша қоныстары
- Бұлақтық тұрақтар — адамның ұзақ немесе тұрақты тұрғанын білдіретін орындар
Сергіту сәті: қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары.
ІІІ. Жаңа тақырып: §13 Мыс–тас дәуірі (энеолит)
Жаңа сабақ жоспары
- 1 Мыс–тас дәуірінің ерекшеліктері
- 2 Алғашқы металл өндіру: мыс және қалайы
- 3 Орталық Қазақстандағы ежелгі металлургия
Тас дәуірі туралы қысқаша қайталаудан кейін энеолит кезеңіне көшеміз. Бұл кезең б.з.б. шамамен 3000–2800 жылдар аралығында өтті. Дәл осы уақытта мыстан жасалған құралдар өндірісте қолданыла бастады.
Негізгі ұғымдар
Еңбек өнімі
Адам жасаған немесе тапқан заттың бәрі еңбек өнімі деп аталады.
Энеолит
«Энеолит» сөзі «мыс–тас дәуірі» дегенді білдіреді: металл қолданысқа енгенімен, тас құралдар толық жойылған жоқ.
Ең алғаш кең қолданылған металл — мыс. Шамамен 7 мың жыл бұрын адамдар мысты өңдеуді меңгере бастады. Әйелдер сәндік бұйымдар мен тұрмыстық заттар жасады.
Неліктен мыс өңдеу ерте дамыды?
Мыс өңдеу тарихта ең алдымен Қазақстан аумағында басталған болуы мүмкін. Себебі бұл өңірде полиметалл кендері жиі кездеседі. Ертеде руда жер бетіне жақын жатқан, ал кей металдар (алтын, күміс, мыс) табиғатта дайын күйінде де ұшырасқан.
Б.з.б. III мыңжылдықтың соңына қарай мысқа қажетті мөлшерде қалайы қосу тәжірибесі пайда болды. Осылайша ең көне, қарапайым металлургиялық технологиялар қола алу тәсілінің қалыптасуына алып келді.
Орталық және Шығыс Қазақстан
Мыс игеру ісі әсіресе Орталық Қазақстан мен Шығыс өңірлерінде қалыптасты. Мұның себептері түсіндіріледі, әрі энеолит ескерткіштері туралы қысқаша мәлімет беріледі.
Тақырыпты байланыстыру: ойын және сұрақтар
Сабақ әрі қарай жаңа тақырыпты алдыңғы тақырыптармен байланыстыратын ойынмен жалғасады. «Жолға дайындалу» ойынында оқушылар қысқаша мағлұмат береді.
Сұрақ 1
Мезолит
Сұрақ 2
Неолит
Сұрақ 3
Энеолит
Сұрақ 4
Қараүңгір
Сұрақ 5
Бағыштау
Сұрақ 6
Микролит
Сергіту сәті: қысқа сергіту жаттығулары.
Қорытындылау: бекіту, бағалау, үй жұмысы
Бекіту
Дискуссиялық тапсырмалар арқылы жаңа білімді жинақтау.
Бағалау
Топтық жұмыс нәтижесіне қарай бағалау.
Үй жұмысы
§13 тақырыбын оқу.