Амандасу үшін айтылатын сөз
Сабақтың тақырыбы: Адам әдептілігімен әдемі
Сабақтың мақсаты
Әдептілік туралы түсінік қалыптастыру; қоғамдық ортада өзін-өзі ұстай білуге үйрету; ізеттілікке, мәдениеттілікке, үлкенді сыйлауға, кішіге үлгі болуға және жаман әдеттерден аулақ жүруге тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
- Мақал-мәтелдер
- Күн бейнесі, бұлттар
- Суреттер
- Интерактивті тақта
Сабақ форматы
Психологиялық дайындық, сұрақ-жауап, ойын, топтық жұмыс, жағдаят шешу, шеңберге тұрып тілек айту және қорытынды пікір.
Психологиялық дайындық: әдептіліктің мәні
Мұғалімнің кіріспе сөзі: «Әдептілік, ар-ұят — адамдықтың белгісі». Әдепті болу ұғымының аясы өте кең: адамның әрбір іс-қимылы, жүріс-тұрысы, сөйлеу мәнері, өзін-өзі ұстауы — бәрі оның мәдениеті мен әдептілігін көрсетеді.
Маңызды ой
Сендер мектепке келгеннен бастап оқушы ережелерімен таныстыңдар. Бірақ кейде ережені біле тұра тәртіпсіздік пен әдепсіздікке жол беріп жатамыз. Сондықтан өзімізден сұрау маңызды: тәртіпсіздік болмас үшін қандай болуымыз керек?
Өлең жолдары
Әдептілік дегенің әрқашанда керегің,
Әсемпаздық дегенің — әуре-сарсаң әлегің.
Әдептілікке жақын ұғымдар
Әдептілік сөзінің баламаларын топтастыра отырып, мына қасиеттерді ерекше атап өтуге болады:
Бұл жақсы қасиеттерді ата-ана, ата-әже, тәрбиеші, ұстаз үйретеді. Жақсы адам болуға талпынған бала жақсы қасиеттерді меңгеріп, жағымсыз қылықтар мен жаман әдеттерден аулақ болуы керек.
Тәрбие — мінездің тірегі
Адамның қандай болмағы — тәрбиесі мен ортасына байланысты. Әдептілік адаммен бірге өсіп, жетіледі. Оған отбасы, мектеп, айналадағы адамдар әсер етеді. Әдептілік адамның жүріс-тұрысынан, сөйлеуінен, қарым-қатынасынан байқалады.
Ата-ананың тілегі — адам болып өскені.
Адамдықтың тірегі — адал болып өскені.
Әдепті баланы неден танимыз?
- ұяң, кішіпейіл болады;
- таза, ұқыпты болады;
- қайырымды, мейірімді болады;
- үлкенге сәлем береді, өзгеге құрмет көрсетеді.
Ұқыптылық пен үлгі: мектеп мәдениеті
Оқулықты құрметтеу
Оқулықты мектебің береді саған теп-тегін,
Білмейсің-ау сен бірақ, қаншама еңбек кеткенін.
Оқулықты құрметте, күтіп ұста, кірлетпе.
Кішілерге табыс ет, дақ түсірмей бір бетке.
Әдепті, ұқыпты, үлгілі
- Сыйлап үлкен ағаны, сәлем берген баланы — әдепті дейміз.
- Кітап, дәптер, қаламы кір шалмаған баланы — ұқыпты дейміз.
- Таудай биік талабы бар, жақсы оқитын баланы — үлгілі дейміз.
Ой жалғастыр ойыны
Мұғалім басқы сөзді айтады, оқушылар жалғастырып жауап береді.
Әдепсіз болмайын десең, не істеуге болмайды?
- Үлкендердің алдынан кесіп өтпеу;
- Кішкентай баланы ренжітпеу;
- Үлкендерге дауысты көтермеу;
- Сабақтан себепсіз қалмау;
- Мектеп ережесін бұзбау;
- Ата-ананы құрметтемеу — әдепсіздік;
- Құстарға тас лақтырмау, жан-жануарға зиян келтірмеу.
Әдепті деген атқа сай болу үшін не істеу керек?
- Үлкендерді құрметтеу;
- Үлкендердің айтқанын тыңдау;
- Оқу құралдарын ұқыпты ұстау;
- Қатеңді мойындап, түзету;
- Кішілерге қамқор болу;
- Сабақты тиянақты оқу;
- Үлкендерге сәлем беру.
Сәлемдесу — әдептің бастауы
Қазақта: «Әдепті елдің баласы алыстан сәлем береді» және «Сәлем — сөздің анасы» деген сөз бар. Бұл бекер айтылмаған. Әдептілік сәлемдесуден басталады.
Күнделікті амандасу
Әр адам тәуліктің үш мезгілінде де жылы амандаса білуі тиіс: «Қайырлы таң», «Қайырлы күн», «Қайырлы кеш».
Қазақы дәстүр
Амандасқанда оң қолды жүрек тұсына қойып, бас изеу немесе қол алып амандасу — құрмет білдірудің белгісі. Үлкенге сәлем беру — кішінің міндеті. Ал кездескенде үлкен кісіге сәлем бермей өтіп кету — әдепсіздік.
Сыйлап сәлем беремін, көршілерді көргенде.
Ізетті деп білемін, үйге қонақ келгенде.
Әдепсіз деп сөкпесін, анама айтып өкпесін.
Сұрақтар
- Сәлемдесудің қандай түрлері бар?
- Амандасу үшін қандай сөздер айтылады?
- «Сәлем» деп кімге айтқан жөн?
Талдау: дәстүр мен ұяңдық
Қазіргі кезде қыздардың бір-бірін беттен сүйіп амандасуы жиі кездеседі. Дегенмен қазақ салтында беттен сүйіп амандасу дәстүрі болмаған. Бұл — көбіне сырттан келген үлгі. Қазақ қыздары ибалы, инабатты болған: үлкеннің алдын кеспеген, үлкен отырған жерде орынсыз сөйлемеген, ұятты сақтай білген.
Топтық жұмыс: әдептілік әр ортада
Оқушылар төрт топқа бөлініп, әр ортадағы әдептілік ережелерін талқылайды және көрініс арқылы көрсетеді.
I топ
Мектептегі, кітапханадағы әдептілік
II топ
Көшедегі әдептілік
III топ
Үйдегі, дастарқан басындағы әдептілік
IV топ
Қоғамдық көліктегі әдептілік
Көрініс
«Әдепті бол, балам»
Ән
«Мен әдепті баламын»
«Құпия хаттар»: жағдаятты шешу
Әр топқа тапсырма беріледі: ұсынылған жағдаяттарды талдап, дұрыс шешім жолдарын ұсынады. Әдептілікке бағыттайтын, жамандықтан сақтандыратын тыйым сөздер туралы да пікір алмасады.
Осы тұста әр оқушы өзін-өзі бағамдайды: «Мен қандаймын? Әдетім мен мінезім өзгеге үлгі бола ма?»
Жақсы қасиет — шуағың, жаман қасиет — бұлтың
Сергіту сәті
«Біз әдепті баламыз». Өте жақсы адам болу үшін жақсы қасиеттерді дамытып, жаман қасиеттерден арылу қажет.
Бейнелі түсіндіру
Адам күн тәрізді: айналасына шуағын шашса, яғни жақсы қасиеттерін көрсетсе, орта да жылынады. Ал «бұлт» — сол шуағын көлеңкелейтін жаман қасиеттер. Оларды азайту үшін бір-бірімізге үндеу тастаймыз: жаман әдеттен аулақ болып, жақсы қасиеттерді бойға сіңіреміз.
Шеңбер құру: бір-біріне тілек айту
Барлық оқушы дөңгелене тұрып, бір-біріне ізгі тілектерін айтады. Одан кейін «Не ұқтық?» деген сұраққа жауап беріп, ой қорытынды жасайды.
Түйін
Ниетіміз түзу болса, біреуге жақсылық жасап, жақсы сөз айтсақ, жақсылық өзімізге де қайтады.
Қорытынды: сұлулық — ішкі мәдениетте
Арым — таза, ақ көңіл,
Адалдыққа сенемін.
Абыройлы, ақ ниет,
Адамдыққа сенемін.
Қорытынды ой: адам әрқашан тек бет сұлулығымен емес, ең алдымен ішкі жан дүниесімен, әдептілігімен және мәдениеттілігімен әдемі. Сендердің әдепті, үлгілі оқушы болып өсетіндеріңе сенім мол.