Жемістермен көкөністердің қайда өсетінін айту
Тақырыбы: Өсімдіктер қайда өседі?
Бұл ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті балаларды өсімдіктер әлемімен таныстырып, бау-бақшада және ағашта өсетін жеміс-жидек пен көкөністердің қайда өсетінін, қай мезгілде отырғызылып, қай мезгілде пісіп, жиналатынын түсіндіруге бағытталған.
Мақсаты
- Өсімдіктер әлемі туралы түсінік қалыптастыру.
- Бау-бақшадағы жеміс-жидектер мен көкөністерге тоқталып, олардың өсу мерзімдерін түсіндіру.
- Балалардың көргенін өз бетінше әңгімелеп айту дағдысын дамыту.
Негізгі сұрақтар
- Өсімдіктер қалай өседі?
- Оларға қандай күтім қажет?
- Жылдың қай мезгілінде отырғызамыз, қай мезгілде жинаймыз?
Құндылық пен дағды
- Табиғатқа қамқорлық: суару, күтіп-баптау.
- Бақылау және салыстыру: бөлме өсімдігі мен бау-бақша өсімдігі.
- Сөйлеу мәдениеті: қысқа әрі нақты жауап беру, өз ойын жеткізу.
І кезең: Дәлелдеу — ояту
Сабақ «Жылулық шеңберінен» басталады. Балалар бір-біріне қарама-қарсы тұрып, саусақ ойынын орындайды. Бұл кезең көңіл күйді көтеріп, топтық әрекетке жұмылдырады.
Саусақ ойыны: «Қуыр, қуыр қуырмаш»
Қуыр, қуыр қуырмаш,
Балапанға бидай шаш,
Бас бармақ, сен тұр — қозыңа бар!
Балалы үйрек, сен тұр — лағыңа бар!
Ортан терек, сен тұр — құлыныңа бар!
Шылдыр шүмек, сен тұр — бұзауыңа бар!
Кішкене бөбек, сен тұр — ботаңа бар!
ІІ кезең: Іздену — ұйымдастыру
Бұл кезеңде балалармен өсімдіктердің қайда өсетіні туралы әңгіме жүргізіледі: жемістер мен көкөністердің ағашта, бау-бақшада, егістікте өсетіні ажыратылады. Тәрбиеші балаларды «өсімдіктер әлеміне саяхатқа» шақырып, жолда әртүрлі кедергілерден өтіп, жыл мезгілдерімен кездесетінін түсіндіреді.
Саяхат бағыты
- Судан өту
- Көпірден өту
- Ұзын және қысқа ирек жолдардан өту
- Көктем, жаз, күз мезгілдерімен кездесу
Назар аударатын нысандар
- Горшоктегі өскіндер (жуа, бұрыш)
- Бүршік жарған ағаштар (сурет арқылы)
- Ағаштағы жемістер
- Егістіктегі көкөністер
Қамқорлық ережелері
- Топырақты қопсыту және уақтылы суару.
- Жарық, ылғал, ауа және қалыпты температураның маңызы.
- Қатты жел мен жаңбырдан қорғау жолдары.
- Күтім болмаса өсімдік солып, сарғайып, қурайтынын түсіну.
Көктем мезгілі: өскіндер мен бүршіктер
Көпірден өткен соң балалардың назары горшоктегі енді өсіп келе жатқан жуа мен бұрышқа аударылады. Өсімдіктің қалай өсетіні және оған қандай күтім керектігі талқыланады: су құю, дәнді дақылдарды көрсету, топырақты күту.
Өсімдіктің «тілін» түсіну
- Өсімдіктердің иісі болады, гүлдейді, жеміс береді.
- Кей өсімдіктің гүлі кешке жабылып, таңертең қайта ашылады.
- Өрмелейтін, жармасатын, жарыққа қарай «ұмтылатын» өсімдіктер болады.
Құрылымын тану
Балалар ағаштың діңін, бұтағын, жапырағын; гүлдің сабағын, жапырағын, гүлін атап үйренеді. Суреттер бойынша өз түсінгенін қысқаша әңгімелеп береді.
Тәрбиешінің бағыттаушы сұрақтары
- Өсімдіктер қалай өседі?
- Оларға қандай күтім жасауға болады?
- Қай мезгілде отырғызған дұрыс?
Қиналған балаға жеке көмек көрсетіледі: сұрақты нақтылап, жауапты бірге құрастыру.
Жаз мезгілі: жеміс пісуі және күннің пайдасы
Судан өткен соң балалардың назары ағашта өсіп тұрған жемістерге аударылады. Жемістің не екені, неге «жеміс» деп аталатыны, қай мезгілде пісіп, қашан жиналатыны және қалай сақталатыны талқыланады.
Талқылау сұрақтары
- Жемістер қай мезгілде піседі және қашан жиналады?
- Жеміс ағашта тұрғанда оны үзіп алып жеуге бола ма?
- Құрт түспес үшін бағбандар қандай шара қолданады?
Негізгі ой
Жемістің жақсы пісуі үшін күннің, жылудың, судың және күтімнің маңызы түсіндіріледі. Балалар жемістің пайдасы туралы ой бөлісіп, тақпақтар оқиды.
Сергіту сәті
Орнымыздан тұрайық,
Гүлдерге су құяйық.
Орнымыздан жылжиық,
Басқа гүлге құяйық!
Күз мезгілі: егін және өнім жинау
Ұзын ирек жолдан өткен соң балалардың назары егістікте өсіп жатқан көкөністерге аударылады. Балалар өз білгенінше көкөністердің қалай егілетінін, қалай күтілетінін әңгімелейді; тәрбиеші жауаптарды толықтырады.
Практикалық мазмұн
- Піскен көкөністі теріп жатқан егіншілер туралы әңгіме.
- Көкөністер туралы тақпақ оқу.
- Сурет арқылы жұмбақ құрастыру.
Табиғат құбылыстары
Күзде ауа райының өзгеруі, жел, жаңбыр сияқты құбылыстар айтылады. Өсімдіктерді қорғау және өнімді уақытында жинаудың маңызы түсіндіріледі.
Қорытынды сұхбат: саяхаттан алған әсер
Қысқа ирек жолдан өткен соң тәрбиеші балалардан өсімдіктер әлемінен алған әсерлерін сұрайды. Әр кедергіден кейін қандай мезгілге тап болғанын және нені көргенін ретімен еске түсіреді.
Еске түсіру сұрақтары
- Көпірден өткеннен кейін нені көрдіңдер? Ол қай мезгіл?
- Судан өткеннен кейін нені көрдіңдер? Ол қай мезгіл?
- Ұзын ирек жолдан өткенде нені көрдіңдер? Ол қай мезгіл?
Балалар жыл мезгілдері туралы жұмбақтарды шешеді, әңгімені мұқият тыңдайды, сұрақтарға толық жауап беруге талпынады.
Балалардың әрекеті
- Қуана қатысады, пікір айтады.
- Тақпақты мәнерлеп оқуға тырысады.
- Өсімдіктер туралы білгенін бөліседі.
Күтім дағдылары
- Топырақты қопсыту.
- Уақтылы суару.
- Өсімдікті қорғау және бақылау.
Тіл дамыту
- Толық сөйлеммен жауап беру.
- Сурет бойынша әңгімелеу.
- Нақтылау сұрақтарына жауап беру.
ІІІ кезең: Рефлексия — түзету
Сабақ соңында балалар бүгін қай жыл мезгілдерімен кездескенін, не туралы әңгімелескенін еске түсіреді. «Өсімдіктер қайда өседі?», «Күннің өсімдікке қандай пайдасы бар?» деген сұрақтарға жауап беріп, тағы қандай жаңа нәрсе үйренгенін айтады. Тәрбиеші балаларды мадақтап, қонақтармен қоштасуды ұйымдастырады.
Қоштасу өлеңі
Қол ұстасып тұрайық,
Шеңберді біз құрайық.
Көріскенше күн жарық,
Сау-саламат болайық!
Күтілетін нәтиже
Білді
Өсімдіктер әлемі туралы бастапқы түсініктерді қалыптастырды.
Игерді
Бау-бақшада өсетін жеміс-жидектердің түрлерін, олардың қалай өсетінін және қандай күтім қажет екенін меңгерді.
Меңгерді
Өсімдіктердің қайда өсетінін және оларды күтіп-баптау жолдарын өз бетінше айтып беруді үйренді.