Сөздің ең ұлысы - тарих
Тарих туралы ойлар
Тарих — өткеннің ғана шежіресі емес. Ол бүгінгі болмысты ұғындыратын өлшем, ертеңге бағыт беретін тәжірибе. Төмендегі ойлар бір арнаға тоғысады: халықтың рухы, тілі, тәуелсіздігі және жауапкершілігі — бәрі де тарихпен байланып тұр.
Негізгі түйіндер
- Тарих — куәлік, өнеге және болашаққа аманат.
- Тіл — халықтың тарихи жадын сақтайтын ең бай қор.
- Тәуелсіздік — мемлекеттілікті жаңғыртатын, дербес дамуды дәлелдейтін тарихи мүмкіндік.
- Тарихты білу — өзіңді тану: жоғалтуларды терең түсіндіріп, прогреске жол ашады.
Тарих: куәлік, өнеге, бағдар
«Сөздің ең ұлысы — тарих».
«Шежіре, заманхат, өмірбаян, мінездеме — бәрі де тарихтың жемісі».
«Әлем тарихы — ұлы адамдардың өмірбаяны».
«Ерлік өнегелері тарихты нұрландырады; ол өнегелер — адамдарды алға жетелейтін жарығы мол шамшырақ».
«Тарих — біздің істеріміздің өткенінің куәсі, қазіргііміздің үлгісі мен өнегесі, ал болашағымыздың асыл қазынасы».
«Тарихшы ғылыми жаттандылықтың бәріне күмәнмен қарауы керек».
«Жылнамаларда халық тарихының көбіне драмалық сәттері мен соғыстар ғана қамтылады. Бейбітшілік тарих жадында ұзақ сақталмайды».
Тәуелсіздік және жауапкершілік
Есте ұстар ой
Тәуелсіздік — мәртебе ғана емес, күнделікті еңбекке айналатын міндет. Ол қоғамдық келісім, саяси дәстүр және мәдени төзім арқылы нығаяды.
«Тәуелсіздігін жаңадан алған елдердің көпғасырлық тарихы бар, бірақ кейде саяси инфрақұрылымында, саяси дәстүрі мен мәдениетінде төзімділік сапасы төмендеу болуы мүмкін екенін естен шығармаған жөн».
«Қазақ халқы сан ғасыр бойы егемендігі мен тәуелсіздігі үшін күресті. Қатер төнген сәтте бірігіп, ұйымшыл бола білуінің және өзге халықтармен бейбітшілік пен тату көршілікке ұмтылысының арқасында мемлекеттігін қалпына келтіре алды».
«Біздің жұрт бостандық, теңдік, құрдастық, саясат ісін ұғынбаса, тарих жолында тезек теріп қалады».
«Тәуелсіздіктің бәрімізге артатын міндеті мол. Енді еңселі ел болудың жолына шындап түсуіміз керек. Тарих көшi ұзақ — асықсақ та аптықпайық».
«Біз тәуелсіздікті ұлтты сақтау мен өркендетудің түп негізі, аса ұлы құндылық ретінде қарастырамыз. Ол мемлекеттілікті қалпына келтіруге, дербес дамуға қабілетті екенімізді дәлелдеуге және қордаланған проблемаларды еңсеруге тарихи мүмкіндік берді».
«Елді ояту үшін, тарихты ояту керек».
«Көкірегі кең, өз ісіне сенімді кішкентай адамның әлем тарихын өзгертуге қауқары жетеді».
Тіл — тарихи жадтың тірегі
«Тіл — әр халықтың кеше жүріп өткен жолын, бүгінге жалғасқан ғұмырының ертеңге апарар мүддесін бейнелеуші; яғни бар тарихының куәгері, деректі көзі».
«Тарих — бір халықтың еркіндікке ұмтылысының ғана тарихы емес, сол халық тәрбиесінің де тарихы».
«Тіл — жазғыштардың тәлкегінен аман қалған тарихи ақпараттың ең бай резервуары».
«Ана тілінсіз халық болмайды. Тілінен айырылған ұлт — тарихынан, түп-тамырынан айырылған ұлт. Тілсізді ұлт деуге болмайды».
«Бір ұлттың тілінде сол ұлттың жері, тарихы, тұрмысы, мінезі айнадай көрінеді. Қазақ тілінде қазақтың кең даласы, бірде желсіз түндей тымық, бірде құйындай екпінді тарихы, үдере көшкен тұрмысы, асықпайтын, саспайтын сабырлы мінезі — бәрі көрініп тұр».
«Анамыздың ақ сүтімен бойымызға дарыған тілді ұмыту — ата-бабамызды, тарихымызды ұмыту».
«Қазақ тілі еш уақытта көрші халықтардың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрген емес; өз сыбағасын ешкімге жібермегені мыңдаған жыл тарихында айқындалған».
Тарихқа сын көзбен қарау
«Жазба деректерге көзсіз сену — тарихнаманың ғылымнан айырмашылығын көрсетеді».
«Сөздік — тарихи мәліметтердің қайнар көзі».
«Өзіңді тану тәрізді, тарихты танып-білу де қазіргі даму процесіне аса қажет. Ол болмай қоймайтын жоғалтулардың мұңын тереңірек сезінуге мүмкіндік береді және прогреске кең жол ашады».
Қоғам, билік және ақпарат
«Француз, орыс һәм өзге жұрттың тарихынан көрінеді: молда үкіметтен ақшаны көп алса, сатылып кетеді. Рухани іс аяқ асты болады. Жалақы алған молдалар үкіметке жетектеліп еріп кетеді».
«Төңкеріс тирандарды орнынан алып тастаған жоқ: шын мәнінде, бір тиранның екіншісімен ауысуына ғана мүмкіндік берді».
«Газет — өркениеттің күйреуі мен велосипедтен құлаудың айырмасын білмейтін баспасөз органы».
«Еуропа тарихпен құрылды. Америка философиямен құрылды».
Даланың ізі және халықтың намысы
«Қазақ даласында көне де, жаңа да зираттар, обалар мен төбешіктер көп. Қазақ тұрмысының бұл тілсіз ескерткіштері тарихи тұрғыдан ғана емес, жағрафиялық тұрғыдан да қымбат».
«Жалпы тәуекелге мінбей тұрып, жалқы ештеңе бітпейді. “Қарапайым ел” деген болмайды. Жеріне, суына, тіліне, дініне, тарихына, тағдырына ие — халық болады. Тек сондай халық қана есесін түзеп, еріне медет бола алады. Қорлана бермей, арлана білейік. Намыстың сөзін сөйлейік».
«Бүгінді түсініп-түйсіну үшін де, болашақты көзге елестету үшін де кеше өткен кезеңге көз жіберуіміз керек».
Түйін: тарихын ұмытқан елдің тағдыры
«Өз тарихын жоғалтқан жұрт, өз тарихын ұмытқан ел — қайда жүріп, қайда тұрғанын, не істеп, не қойғанын білмейді. Келешекте басына қандай күн туатынын да болжай алмайды. Бір халық өз тарихын білмесе, бір ел өз тарихын жоғалтса, артынан өзі де жоғалуға ыңғайлы болады».
Тарихты сақтау — өткенді мадақтау ғана емес, жауапкершілікті серік ету. Тілді қадірлеу, дерекке сынмен қарау, тәуелсіздікті күнделікті еңбектің өлшеміне айналдыру — осы ойлардың ортақ өзегі.