Абай осыны есітіп
Көктем лебі және ауылдың өзгерісі
Асуда қыстың ызғары ерте қайтып, көктемнің келгенін сездіретін құстар қайта орала бастайды. Бүгін Ақшоқыдағы Абай ауылы да біраз ұлғайған: Құнанбай ауылдарындағы жоқшылықтан қажыған Байторы, Байқадам, Дарқан секілді адамдар осында көшіп келіп, тұрмысын түзеп қалған.
Кеңейген орта
Абай ауылының үлкеюі — айналадағы жұрттың тірек іздеп, еңсесін тіктеуге ұмтылғанының белгісі.
Әңгіме кештері
Баймағанбет төбешікте отырып, Абайға және оның балаларына қызықты оқиғалар айтып, ауылдың көңілін сергітетін.
Күтпеген хабар
Күндердің күнінде бұл тыныштықты бір суық хабар бұзады: патша өлтірілгені жайлы сөз жетеді.
Суық хабардың салмағы
Кешкі салқын шақта ауылға бір атты шауып келіп тоқтайды. Бұл — Асылбай. Ол патшаны біреулер өлтіргенін, кінәлілер ұсталып, дарға асылғанын, таққа Үшінші Александр отырғанын жеткізеді. Хабарды естіген жұрттың даусы сап тыйылып, ауыр үнсіздік орнайды.
Абайдың алғашқы қадамы
Абай Баймағанбетті Семейге жіберіп, досы Михайловтан хат алдыртады. Артынша Абай, Ербол және Асылбек үшеуі Семейге жол тартады.
Семей: дерек, діріл және шындық
Екі дос жүздескенде, көңілдері бір серпіліп қалады. Абай Михайловтан патшаның өліміне қатысты көп мәлімет естиді: қастандық Желябов бастаған топтың қолымен жасалған екен.
Михайловтың өзі де қызметінен босатылыпты. Себебі жиырма жыл бұрын Мәскеудегі көтерілісшілер ішінде болып, ұсталып, Семипалатқа айдалған соң, ол үнемі полицияның бақылауында жүрген адам еді.
Андреевтің сөзі
Әңгіме қызған тұста ортаға Андреев келіп, бірнеше жыл бұрын Абайдың ықпалымен сайланған болыстардың үстінен піргауар тарапынан арыз-шағым көбейгенін айтады.
Іштей қысылу
Бұл сөз Абайға ауыр тиеді: ол өзін ыңғайсыз сезініп, іштен қысылады. Қоғамдық іс пен адамдық ниеттің арасы алшақтап бара жатқанын сол сәт анық аңғарады.
Қайтар жол: кедей ауылдың шындығы
Қаладан қайтқанда Абай мен Баймағанбет көп үйлі кедей ауылға қонады. Қонақтар Дәркембайдың үйіне түседі. Дәркембай оларды ашық қабақпен қарсы алып, құрметпен күтеді.
Арыздың өзегі
Жолға шығар алдында Дәндібай, Еренай, Қареке секілді ауыл ақсақалдары жиналып, Қызылмола болысы Ысқақ (Абайдың інісі) пен Тәкежанның (Абайдың ағасы) үстінен шағым айтады.
- Былтыр Ералыдағы сайлаудан кейін Тәкежан орнынан түскен соң, Майбасар екеуі Шолпан, Күндікті, Маялы-Балғыбай жақтағы Дәркембайлардың егісін «ереуілге шықтыңдар» деген желеумен жылқыға жегізіп кетіпті.
- Биылғы егінді де таптатып, ауылдағы жеті үйдің жалғыз аттарын ұрлатып жіберген.
- Ұрылар ұсталғанда Ысқаққа шағымданғанымен, малдарын қайтарып бермепті.
Абай осының бәрін тыңдап: «Үш күннен кейін Тәкежанға барамыз. Алғандарының бәрін қайтаруға уәде беремін» дейді.
Тобықты ішіне жол: байлық пен ызаның арасы
Абай мен Баймағанбет өз ағайындарын көрмек болып, Тобықты ішіне қарай бет алады. Жолай Тәкежанның бай ауылын көреді. Қарсы алдынан Тәкежанның жалғыз баласы Әзімбай шығып, үйіне қонуын өтінеді.
Бірақ Абай: «Әуелі әке-шешенің хал-жағдайын білейік» деп, Тәкежан ауылына түспейді.
Ескі енші, жаңа байлық
Он бес жыл бұрын Тәкежан енші алғанда, еншісіне сексен жылқы тиген еді. Бүгінде сол малдың саны бес жүзге жеткен.
Арамдықпен жиналған дәулет
Абай бұл байлықтың «еңбекпен емес» жиналғанын сезіп, іштей булығады. Көз алдындағы көрініс оның ашуын одан сайын қоздырады.
Билік шешімі
Семейде жүргенде Абай Казанцев атты начальниктің үш болысты сайлауға шыққанын естіген еді. Сол Казанцев Тәкежанды Қызыладырға, Шұбарды Шыңғысқа, ал Ысқақты Қызылмолаға қайта сайлапты.
Базаралы жайлы хабар
Бұдан бөлек, Казанцев Базаралыны ұстап беруді талап еткен екен — оны да лезде орындапты. Әзімбай бұл хабарларды қуана жеткізген сайын, Абайдың ашуы қоюланып, өзін әрең тежеп отырады.
Ұлжанның үйі: жылылық пен үміт
Күн батар шақта Абайлар Ұлжанның үйіне жетеді. Ішке кірсе, Әйгерім мен балалар да осында екен. Бәрі қуанып, аңсаған күйде көріседі.
Білімге бет бұру
Ұлжан қаладан келген Байып атты тілмаш Абайдың балаларына орыс тілін үйретіп жүргенін айтады.
Әкелік шешім
Абай ұл-қызын маңдайынан иіскеп, беттерінен сүйіп, осы күзде оларды орысша оқуға жіберетінін айтады. Үй ішіне сол сәт үміт пен жауапкершіліктің салмақты тынысы тарайды.