Электр күшінің зарядқа қатынасы қандай шама

Іс-шара Физикалық сайыс 8-сыныптар

Мақсаты

Оқушылардың нақты пәндер бойынша ой-өрісін және білімін кеңейту; ізденуге, зерттеуге, тұжырым жасауға баулу; өз ойын ашық әрі нақты жеткізе білу дағдысын дамыту; пәнге қызығушылығын арттыру және озық ойлауға тәрбиелеу.

Өтетін орны

Ақтөбе қаласы, №23 орта мектеп-лицейі

Ұйымдастырушы

Физика және математика пәні мұғалімі: Набиева Майра Сәрсенғалиевна

Жоспары

1 Таныстыру
2 Блиц-турнир
3 «Мені танып ал»
4 «Бұл неліктен?» зертханалық тәжірибелер
5 «Біліміңді сынап көр» (викториналық тапсырмалар)
6 Жұмбақтар
7 Капитандар сайысы

Кіріспе сөз (жүргізушілер)

1-жүргізуші

Армысыздар, ағайын, ағайын тілін табайын.

Бармысыздар, бауырлар, өкпе жоқ — бізде бауыр бар.

Есенбісіз ұстаздар, шаршамайтын қыс-жаздар.

2-жүргізуші

Сәлеметсіздер ме, физикалық сайысқа қатысушы аяулы ұстаздарымыз, мектеп оқушылары!

Бүгін 8-сыныптар арасында физика пәнінен өтетін «Көкпар» атты физикалық сайысымызға қош келдіңіздер!

Ізгі тілек

Халқымызда «Жақсы бастама жалғасын тапса — сәтті болғаны» дейді. Бүгінгі сайыс сіздердің көңілдеріңізден шығып, қуаныш сыйласа, біз үшін үлкен мәртебе.

Құрметті көрермендер, көңіл күйлеріңіз көтеріңкі, жүздеріңіз жарқын, мерейлеріңіз әрқашан үстем болсын!

Физика туралы шумақ

Түсіріп аспан заңын жұмыр жерге, бақтырып жұлдыздарды өскен жерге.

Жансызға жан бітіріп, қолға салып, физика кереметті көрсетті елге.

Ғалымдар ізімен

Ғалымдардың «патшасы» атанғансың: Архимед, Ньютон, Галилейден бата алғансың.

Ақыл-ойды тәртіпке келтіретін нағыз пән — физика!

Сайыстың басталуы

Мінеки, мұнда тыныштық — естілмейді дыбыс түк. Мұны біз де қоштаймыз, көпшілікті тостырмай, міне, қазір бастаймыз.

Қайырлы күн, көрермен! Сөз бастайын термелетіп өлеңмен: тәрбиелі, білімді боп әрқашан өс, өркенде, қанат жайып кемелден!

Оқушылар сөзі: «Физика әлеміне шолу»

1-оқушы

Ғылымдардың пірі, табиғаттың тілі — физика екен, халайық, мұны жақсы ұғайық.

Дүниедегі құбылыстың мәнін, табиғат қозғалысын физикасыз түсіну мүмкін емес. Бүгін физика — дүниенің кілті.

Физика құрылыс пен техникада, өндірісте — барлық жерде. Сырларын меңгеріңдер, шәкірттер, ынта қойып үйреніңдер!

2-оқушы

Айдан хабар алғызған, зәулім үйді салғызған, теңіз суын каналмен шөл далаға барғызған — мұның бәрі физика емес пе?

Табиғат сыры терең: оқып, зерттеп, көріп, білгенге ашылады. Ең әуелі физиканы оқы дер едім.

3-оқушы

Зат бөлшектерден тұрады: ыстықта бөлшек жылдам, суықта баяу қозғалады. Бұл — броундық қозғалыс.

Торричелли Паскальмен ақылдасып, ауаның да салмағын өлшеп, «атмосфералық қысым» ұғымын айқындады.

Кештің келесі бөлігі

Ендеше, асықпай-саспайық. Сөз кезегін қатысушы топтарға берейік!

Турлар бойынша барысы

I тур — Таныстыру

Әр топ өз атауын және топ мүшелерін таныстырады.

II тур — Блиц-турнир

Жылдам сұрақтар. Әр сұраққа қысқа, нақты жауап беріледі.

1-топ сұрақтары

Зарядтың қандай тегі бар?

Оң және теріс.
Зарядтың уақытқа қатынасы қандай физикалық шама?

Ток күші.
Электр өрісінің күштік сипаттамасы қандай?

Электр өрісінің кернеулігі.
Зарядтардың өзара әсерлесуі қай заңмен анықталады?

Кулон заңы.
Кернеуді қандай құралмен өлшейді?

Вольтметр.
Амперметр тізбекке қалай жалғанады?

Тізбектей.
Элементар зарядтың шамасы неше?

1,6 × 10^-19 Кл.
Өткізгіштің кедергісі оның ұзындығына қалай тәуелді?

Тура пропорционал.
Электр тогы дегеніміз не?

Зарядталған бөлшектердің реттелген қозғалысы.
Ом заңын тұжырымда.

Тізбек бөлігіндегі ток күші кернеуге тура, кедергіге кері пропорционал.

2-топ сұрақтары

Зарядтар бір-бірімен қалай әсерлеседі?

Аттас зарядтар тебіледі, әр аттас зарядтар тартылады.
Электр күшінің зарядқа қатынасы қандай шама?

Электр өрісінің кернеулігі.
Электр өрісінің энергетикалық сипаттамасы қандай?

Потенциал.
Қызған өткізгіштің жылу бөлуі қай заңмен анықталады?

Джоуль–Ленц заңы.
Ток күшін қандай құралмен өлшейді?

Амперметр.
Вольтметр тізбекке қалай жалғанады?

Параллель.
k пропорционалдық коэффициенті неше?

9 × 10⁹ Н·м²/Кл².
Өткізгіштің кедергісі қима ауданына қалай тәуелді?

Кері пропорционал.
Өткізгіштер тізбектей жалғанғанда қандай шама тұрақты?

Ток күші.
Электр тогының жұмысын қандай құралмен өлшейді?

Электр есептегіші.

III тур — «Мені танып ал»

Әр сұрақтың жауабын тапқан соң, атауын қазақша, орысша, ағылшынша жазыңыз. Дұрыс жауап — 10 ұпай.

№	Тапсырма	Қазақша	Орысша	Ағылшынша
1	Электр шамы (суреті көрсетіледі)	электр шамы	электрическая лампочка	electric lamp
2	«Қабат-қабат қаттама, ақылың болса аттама»	кітап	книга	book
3	Таразы (суреті көрсетіледі)	таразы	весы	libra (scales)
4	Тұсбағдар (суреті көрсетіледі)	тұсбағдар	компас	compass
5	Телескоп (суреті көрсетіледі)	телескоп	телескоп	telescope

IV тур — «Бұл неліктен?» (зертханалық тәжірибе)

1-тәжірибе: Тізбектегі шамдардың жарықтығы

Берілген сурет бойынша тізбек жиналады. 1-ші және 3-ші кілтті қосқанда шам жарық жанады. Егер 1-ші және 3-ші кілтті ажыратып, 2-ші кілтті қосқанда шамдар әлсіз жанады. Неліктен?

2-тәжірибе: Су төгіле ме?

Стаканға су құйып, бетін қағазбен жауып, төңкергенде су төгіле ме, әлде төгілмей ме? Егер төгілмесе, себебін түсіндіріңіз.

V тур — «Біліміңді сынап көр» (мақал-мәтел)

Әр топ мақал-мәтелді қарсы топқа ым-ишара арқылы түсіндіреді. Қарсы топ мүшелері мақал-мәтелді дұрыс айтуы керек. Қазылар алқасы артистік қимыл мен дұрыс шешімді бағалайды.

Мысал мақал-мәтелдер

Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
Тас түскен жеріне ауыр.
Оқу — инемен құдық қазғандай.
Жел соқпаса, шөптің басы қимылдамайды.

Бағалау өлшемдері

Түсіндіру анықтығы: ишараның дәлдігі
Командалық жұмыс: үйлесімділік
Дұрыс жауап: мақал-мәтелді толық айту

VI тур — Жұмбақтар (екі топқа бірдей)

Қай топ бірінші жауап берсе — 2 ұпай.

Итальян ғалымы инерцияны ашыпты. Оны білген балалар залда жүгіруден қашыпты. Бұл қай ғалым?

Жауабы: Галилео Галилей

Заттардың бөлшектерден тұратынын ерте ұққан, бірақ болжамын тәжірибе арқылы дәлелдеп шықпаған ғалым кім?

Жауабы: Демокрит

Бірі тілік, бірі бүтін екі сақина алынды. Тәжірибесімен ток бағытын тапқан ғалым кім?

Жауабы: Ленц

Электромагниттік өрістің маңызын Фарадеймен қоса терең түсіндірген ғалым кім?

Жауабы: Максвелл

Жылу мөлшерін есептейтін формулаларымен танылып, оның аты өлшем бірлікке берілген ғалым кім?

Жауабы: Джоуль

Ток күшінің өлшем бірлігі ғалымның атымен аталады. Ол кім?

Жауабы: Ампер

Жарық жылдамдығын өлшеген дат ғалымы. Астроном болса да, физикаға жақын еңбегімен танылған. Бұл кім?

Жауабы: Рёмер

VII тур — Капитандар сайысы

Әр команданың капитаны шешендігін және білімін көрсетеді. Белгілі бір заңға қатысты қарама-қайшылық тудыратын сұрақтарға дәлелді жауап береді.

1-сұрақ

«Маған тірек нүкте беріңіз — мен Жерді көтеремін» деген Архимед сөзінің практика жүзінде мүмкін еместігін дәлелдеңіз.

2-сұрақ

Аңыз бойынша Архимед ваннаға түсіп отырып «Эврика!» деп айқайлаған. Оның нені тапқанын айтып, дәлелдеңіз.

Қорытынды

Сайыс әділқазы алқасының шешімімен қорытындыланады.

Жарысқа қатысқан оқушылар еңбегіне қарай марапатталады.

Ескерту

Бұл сценарийді сыныптың деңгейіне қарай бейімдеп, сұрақтарды бөлімдер бойынша (электр құбылыстары, механика, жылу, оптика) алмастырып толықтыруға болады.