Екінші декреттік демалыстан шыққан қызметкер жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына құқылы
Сіз бақыттысыз, себебі сіз ана боласыз. Осындай ғажайып сәтте барлық проблеманы ұмытып, ана бақытын сезінудің өзі — ерекше. Дегенмен жүкті қызметкерлер білуге тиіс маңызды сұрақтар бар: елімізде декреттік демалыс қалай рәсімделеді, қандай құқықтар мен жеңілдіктер қарастырылған, әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылар қалай есептеледі және қандай құжаттар қажет.
Бұл материалдан не білесіз
- Баланың туылуына байланысты демалыс түрлері және мерзімдері
- Жүкті қызметкерді жұмыстан босатуға қатысты шектеулер
- Жұмысты жеңілдету, вахтаға жібермеу және емізуге үзілістер
- Әкеге декрет рәсімдеу, мерзімінен бұрын жұмысқа шығу тәртібі
- Жәрдемақылардың мөлшері, есептеу үлгісі және қажет құжаттар
Баланың туылуына байланысты демалыстың қандай түрлері бар?
Жүкті әйелдерге, бала туған әйелдерге, сондай-ақ жаңа туған баланы асырап алған әйелдерге (еркектерге) баланың туылуына байланысты мынадай демалыстар беріледі:
- жүктілікке және босануға байланысты демалыс;
- жаңа туған баланы асырап алған қызметкерлерге демалыс;
- бала үш жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты жалақы сақталмайтын демалыс.
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 99-бап.
Жұмыс беруші қызметкерді қай уақыттан бастап декреттік демалысқа жіберуі тиіс?
Жүкті әйелге «еңбекке уақытша қабілетсіздік парағы» беріледі. Осы парақтың негізінде қызметкер декреттік демалысқа шыға алады. Жұмыс беруші парақта көрсетілген күннен бастап жүкті қызметкерді жұмыстан босатуға, яғни декреттік демалысқа жіберуге міндетті.
Демалыс мерзімі
- босануға дейін — күнтізбелік 70 күн;
- босанғаннан кейін — күнтізбелік 56 күн (қиын босану немесе екі және одан көп бала туған жағдайда — 70 күн).
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 99-баптың 2-тармағы.
Жұмыс беруші қызметкерді жүктіліктің қандай мерзімінде жұмыстан босатуға құқығы жоқ?
Жұмыс беруші қызметкерді жүктіліктің 12-аптасынан бастап (12 апта және одан көп мерзімде) жұмыстан босатуға, яғни еңбек шартын бұзуға құқылы емес.
Сонымен қатар жұмыстан босатуға болмайтын санаттар
- жасы үшке толмаған балалары бар қызметкерлер;
- жалғызбасты аналар;
- он төрт жасқа дейінгі баласы бар әйелдер (баласы мүгедек болса — 18 жасқа дейін).
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 54-баптың 2-тармағы.
Жүкті қызметкер жұмысын жеңілдетуді талап ете ала ма?
Иә, талап ете алады. Медициналық қорытынды негізінде жұмыс беруші жүкті қызметкерді денсаулығына зиян келтіретін жұмыстан басқа жұмысқа ауыстыруға міндетті. Мұндай жағдайда қызметкердің орташа жалақысы сақталуы тиіс.
Егер басқа жұмыс бірден ұсынылмаса, қызметкер жұмысты орындаудан босатылады. Бұл кезеңде де орташа жалақысы сақталады.
Маңызды шектеу
Жүкті қызметкер вахталық жұмысқа жіберілмейді.
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 44-баптың 1-тармағы; 135-баптың 3-тармағы.
Декреттік демалысқа баланың әкесі шыға ала ма?
Иә, шыға алады. Әкелер де бала күтіміне байланысты жалақы сақталмайтын демалыс ала алады. Алайда отбасы мүшелері біреуін таңдауы тиіс: декреттік демалысқа не анасы, не әкесі шығады.
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 100-баптың 1-тармағы.
Қай уақытта қызметкер декреттік демалыстан шыға алады?
Бала үш жасқа толғанға дейін қызметкер кез келген уақытта жұмысқа шыға алады. Бірақ бұл туралы жұмыс берушіні кемінде бір ай бұрын жазбаша түрде ескертуі керек.
Ескерту
Жүктілікке және босануға байланысты демалыстан мерзімінен бұрын жұмысқа шығуға заңмен рұқсат етілмейді.
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 100-баптың 4-тармағы.
Декреттен уақытынан бұрын шықса, бала күтіміне тағайындалған жәрдемақы сақтала ма?
Иә, сақталады. Баланың бір жасқа толғанға дейінгі жәрдемақы қызметкердің демалыста болғанына немесе болмағанына қарамастан төленеді. Сонымен қатар декреттік демалыс уақыты еңбек өтіліне кіреді.
1,5 жасқа дейінгі баласы бар ата-аналар жұмыс уақытында қандай үзілістер алуға құқылы?
1,5 жасқа дейінгі баласы бар әйелдерге, сондай-ақ бір жарым жасқа дейінгі балаларды анасыз тәрбиелеп отырған әкелерге (бала асырап алушыларға) баланы тамақтандыру үшін қосымша үзілістер беріледі. Олар әрбір үш сағаттан сиретпей ұсынылады:
- бір баласы барларға — әр үзіліс кемінде 30 минут;
- екі немесе одан көп баласы барларға — әр үзіліс кемінде 1 сағат.
Қызметкердің өтініші бойынша бұл үзілістер тынығу және тамақтану үзілістеріне қосылуы мүмкін. Үзілістерді жинақтап, жұмыс күнінің (ауысымның) басында немесе соңында алуға да болады.
Баланы тамақтандыруға арналған үзілістер жұмыс уақытына қосылады, ал осы уақыт үшін орташа жалақы сақталады.
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 82-баптың 3, 4, 5-тармақтары.
Жұмыс істемейтін ата-аналар үшін бір жасқа дейінгі жәрдемақы мөлшері қандай?
Бұл жәрдемақы бала күтімімен отырған жұмыссыз әйелге немесе ер адамға тағайындалады және бір жыл бойы ай сайын төленеді. Мөлшері:
Бірінші бала
5,76 АЕК — 13 853 теңге
Екінші бала
6,81 АЕК — 16 378 теңге
Үшінші бала
7,85 АЕК — 18 879 теңге
Төртінші және одан көп
8,90 АЕК — 21 405 теңге
Босануға байланысты біржолғы төлем (2018 жылғы 1 қаңтардан)
- бірінші, екінші және үшінші балаға — 38 АЕК (91 390 теңге);
- төртінші және одан көп балаға — 63 АЕК (151 515 теңге).
Бұл төлем республикалық бюджеттен жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін әйелдердің барлығына төленеді.
Жұмыс істейтін әйелдер үшін бір жасқа дейінгі жәрдемақы қалай есептеледі? Оны кім ала алады?
Бұл әлеуметтік төлемді міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы, яғни жұмыс берушісі әлеуметтік аударымдар жүргізетін жұмыс істейтін әйелдер алады.
Есептеу формуласы
- 1 Соңғы 2 жылдағы жалпы табысты 24 айға бөлу.
- 2 Шыққан орташа айлық табысты 0,4-ке көбейту.
- 3 Нәтижеден 10% зейнетақы жарнасын шегеру.
Есептеу үлгісі
1-жыл: 100 000 теңге × 12 ай = 1 200 000 теңге
2-жыл: 150 000 теңге × 12 ай = 1 800 000 теңге
Жалпы: 3 000 000 теңге
Орташа айлық табыс: 3 000 000 ÷ 24 = 125 000 теңге
125 000 × 0,4 = 50 000 теңге
10% шегергеннен кейін: 45 000 теңге (ай сайын)
Осы үлгі бойынша өз табысыңызға сәйкес есептеп шығара аласыз.
Декреттен декретке шығуға бола ма?
Иә, мұндай жағдайлар жиі кездеседі. Декреттік демалыста жүріп екінші балаға жүкті болған қызметкер бала күтіміне байланысты тағы бір демалыс сұрап, өтініш жазады. Соның негізінде жұмыс беруші бұйрық шығарады.
Жұмыс орнын сақтау үшін қызметкер жүктілігін растайтын тиісті құжаттарды ұсынуы тиіс.
Декреттік демалыстың бүкіл кезеңі еңбек өтіліне қосылады. Екінші декреттік демалыстан кейін қызметкер жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына құқылы.
Сондай-ақ жұмыс беруші декреттегі қызметкердің міндетін уақытша атқарып жүрген адамға еңбек қатынастарының өзгергені туралы (жұмыстан босату немесе басқа лауазымға ауыстыру) дереу хабарлауы керек.
Нормативтік негіз: ҚР Еңбек кодексі, 48-бап.
Еңбекке уақытша қабілетсіздік парағы қалай алынады және ол не үшін қажет?
Қандай жағдайларда қажет болады
- жүктілікке және босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты декреттік демалыс рәсімдеу үшін;
- жүктілікке және босануға, сондай-ақ асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайда әлеуметтік төлемдерді алу үшін.
Қалай беріледі
Парақты алу үшін жеке басын куәландыратын құжат жеткілікті. Еңбекке уақытша жарамсыздық парағын (немесе анықтаманы) медицина қызметкері — акушер-гинеколог дәрігер береді. Егер ол болмаса, ДКК қорытындысынан кейін бөлімше меңгерушісімен бірлесіп дәрігер рәсімдейді.
Асқынған босану немесе көпұрықты жүктілік
Асқынған босану, екі және одан да көп бала туған жағдайда парақ босандыратын ұйымның шығару қағазына сәйкес бақылаған жері бойынша әйелдер консультациясында қосымша күнтізбелік 14 күнге ұзартылады. Мұндайда демалыстың жалпы ұзақтығы күнтізбелік 140 күнді құрайды.
Ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақтар
Мұндай аумақтарда тұратын әйелдерге қалыпты босанған жағдайда (27 аптадан бастап) еңбекке уақытша жарамсыздық парағы күнтізбелік 170 күнге, ал асқынулары бар босанулар немесе екі және одан да көп бала туған жағдайда күнтізбелік 184 күнге беріледі.
Баланың бір жасына дейінгі жәрдемақыны тағайындау үшін қажет құжаттар
- Өтініш.
- Жеке басын куәландыратын құжат.
- Тұрақты мекенжай бойынша тіркелгенін растайтын құжат (мекенжай анықтамасы немесе ауыл округі әкімінің анықтамасы; Байқоңыр қаласының тұрғындары үшін — РФ Байқоңыр қаласы тұрғын үй шаруашылығының азаматтарды есепке алу және тіркеу жөніндегі бөлімінің анықтамасы).
- Баланың (балалардың) туу туралы куәлігі (куәліктері) немесе туу туралы актілік жазбадан үзінді көшірме.
- Банкте және/немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда ашылған банк шотының нөмірі туралы құжат (шотты кез келген ҚР ЕДБ немесе Қазпошта АҚ сияқты ұйымдарда ашуға болады).
- Құжаттарды үшінші тұлға тапсырса — нотариалды куәландырылған сенімхат.
Жүктілік, босану немесе асырап алу бойынша біржолғы әлеуметтік төлемді рәсімдеу үшін қандай құжаттар керек?
- Өтініш (жүктілікке және босануға байланысты табысынан айырылған жағдайда).
- Жеке басын куәландыратын құжат.
- Тұрақты мекенжай бойынша тіркелгенін растайтын құжат (мекенжай анықтамасы немесе ауыл округі әкімінің анықтамасы; Байқоңыр қаласының тұрғындары үшін — РФ Байқоңыр қаласы тұрғын үй шаруашылығының азаматтарды есепке алу және тіркеу жөніндегі бөлімінің анықтамасы).
- Жүктілікке және босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты берілген еңбекке уақытша қабілетсіздік парағы.
- Банк шотының нөмірі туралы құжат (шотты кез келген ҚР ЕДБ ашуға болады) немесе түзету мекемесінің қолма-қол ақшаны бақылау шотының нөмірі туралы құжат.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар үшін қосымша
- Жеке кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркелгені туралы куәлік.
- ҚР Қаржы министрінің 2008 жылғы 29 желтоқсандағы №622 бұйрығымен бекітілген қағидаларға сәйкес мемлекеттік кірістер органдары беретін салықтар және бюджетке төленетін өзге міндетті төлемдер бойынша салыстыру актісі (17-қосымша нысаны; мемлекеттік тіркеу тізілімінде №5446).
- Құжаттарды үшінші тұлға тапсырса — нотариалды куәландырылған сенімхат.