Ауғанстан респ
Кездесу кеші туралы
Бұл іс-шара Ауғанстан жерінен Кеңес әскерлерінің шығарылғанына 30 жыл толуына орай Ауған соғысының ардагерлерімен өткізілетін кездесу кеші ретінде ұйымдастырылды. Кештің мәні — тарихтың тірі куәгерлерімен ашық пікірлесу арқылы оқушылардың азаматтық санасын күшейтіп, ерлік пен жауапкершілік ұғымдарын терең ұғындыру.
Мақсаты
- Ауған соғысы туралы толық мәлімет беру, ардагерлермен ашық сұхбат жүргізу.
- Отанға адалдық пен қайсарлықты үлгі етіп, патриоттық рухты нығайту.
- Қаза болған жауынгерлер рухына тағзым етуге, есімдерін қастерлеуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Слайд-презентациялар
- Бейнеүзінділер
- Ардагерлердің фотосуреттері
Кештің басталуы
Іс-шара Қазақстан Республикасының Әнұранымен ашылады. Одан кейін жүргізушілер кештің мақсаты мен мазмұнын таныстырып, қонақтарға ізет білдіреді.
Қонақтар және ашылу сөзі
Қатысушылар
Кеш қонақтары ретінде ардагер ағаларымыз Бейсенбаев Серік және Ажигулов Зинет шақырылды.
Жүргізушілердің негізгі ойы — «өткенін қастерлеген елдің өсетіні» туралы тағылымды тұжырымды тірек етіп, ерлік сабақтастығына назар аударту.
Кештің ұраны
«Ауған — сөнген шоқ, өшкен арман… Тек сенен есте қалған…» тақырыбы соғыстың адам тағдырына қалдырған салмағын, жад пен жауапкершіліктің мәнін айқындай түседі.
Негізгі үндеу
Ерлік — бір сәттік әрекет емес, ұлт жадында сақталатын өмірлік сабақ.
Ауған соғысы туралы тарихи дерек
Соғыстың басталуы мен сипаты
1979 жылғы желтоқсанда Кеңес үкіметі Ауғанстанға әскер енгізу туралы шешім қабылдады. 1979 жылдың 27 желтоқсанында КСРО қарулы күштері Ауғанстанға басып кіріп, елдің ішкі ісіне араласуы соғыстың тұтануына себеп болды. Бұл қақтығыс ұзаққа созылып, оған әртүрлі сыртқы күштердің ықпалы да араласты.
Маңызды ой
Соғыс — зұлымдық. Ол жазықсыз төгілген қанмен, үзілген үмітпен, жараланған тағдырмен өлшенеді.
Статистика
-
КСРО бойынша
14 453
қайтып оралмаған адам шығыны
-
Қазақстаннан
22 000
адам қатысты
924
қаза тапты,
21
адам хабарсыз кетті
-
Атырау қаласынан
534
сарбаз қатысып,
14
қаза тапты,
1
адам хабарсыз кетті
Қаза болғандарды еске алу
Кеш барысында оралмаған жауынгерлерді еске алып, 1 минут үнсіздік жарияланады.
Әскердің шығарылуы және қоғам жады
1989 жыл: шешуші күн
Бұл соғыстың абырой әпермейтінін түсінген Кеңес билігі Ауғанстандағы әскерді кезең-кезеңімен шығару туралы шешім қабылдады. 1989 жылғы 15 ақпанда қолбасшы генерал-лейтенант Б. Громов «Кеңес әскері Ауғанстан жерінен толықтай шығарылды» деп мәлімдеді.
Бүгінде елімізде 10 000-ға жуық ауған соғысы ардагері бар, олардың шамамен 3 000-ы — мүгедектігі бар азаматтар.
Түйінді пайым
«Ауған соғысында қыруар қаржы шығындадық, мыңдаған өмір қиылды, бәрібір кеңес әскеріне бұл елді тастап шығуға тура келді. Халық үшін бұдан асқан қасірет бар ма?» — Н. Ә. Назарбаев
Бұл соғыс туралы шындық ұзақ жылдар көмескі болды. Тәуелсіздік кезеңінде ғана көптеген дерек ашық айтылып, қоғам санасында әділ бағасын ала бастады.
Бейнеүзінділер
- Ауған соғысы туралы бейнебаян
- «Мен көрген соғыс» бейнеүзіндісі
Ерлік пен еңбек сабақтастығы
Мәжіліс депутаты, Ауған соғысының ардагері Бақытбек Смағұл жастарды ел үшін еңбек етуге үндеп, бүгінгі «еңбек майданын» кешегі ауыр кезеңмен рухани тұрғыда байланыстырады: жамандыққа емес, жақсылыққа жетелейтін үміт пен жауапкершіліктің маңызы айтылады.
«Жауынгер хаты»: жүрекке жеткен үн
Кеш барысында Ауған жерінде болған жауынгерлердің жан күйін жеткізетін хаттан үзінді оқылады. Музыкалық сүйемелдеу ретінде күй орындалады.
Арайлым, 10-сынып
«Жауынгер хаты» (авторы: М. Сергеев)
Бауырым, бұл хатымды аласың ба?
Ауғанның тауларының арасында,
Бораған қорғасын оқ бас көтертпей,
Жатырмыз ессіз-түссіз жар астында.
Қоршаудамыз, барады айдан асып,
Анталаған жаулармен тайталасып.
Іздеп жатқан ел де жоқ артымыздан,
Шер- қайғыңды енді кімге айта аларсың?
Күңіреніп, күрсінеді Ауғанстан,
Жігіттер де шаршады сұм соғыстан.
Түн ортасы басталар қанды қырғын,
Жарылыстан-жарылыс — күл боп ұшқан.
Күні өтеді осылай жастығымның,
Жолдасымның естідім ақтық үнін.
Қансырады, құлады командирім,
Бірақ сырын алдырмай жатты күліп.
Көтергенмен рухын жауынгердің,
Іште қалды-ау өкпесі тағдырына.
Басқа салды, біз көндік, амал қанша?
Тартысамыз дұшпанмен ала алғанша.
Кейде ойлайсың, сұм ажал алып кетсе,
Қопарылып, өртеніп жанып кетсем,
Бауырым, дән риза мен болар едім,
Осы хатым еліме барып жетсе!
Бәрімізде бір арман қоршаудағы:
Сүйегіміз қалмаса екен жат қолында!
Жас ұрпақтың арнауы
Кештің маңызды бөлігі — оқушылардың арнау өлеңдері. Бұл арнаулардың өзегі: Отан алдындағы борыш, ерлікке тағзым, бейбіт күннің қадірін білу.
6-сынып: арнаудан үзінді
Өтер жылдар, ауып тағы алыстап,
Тағдыр талай тауқыметін табыстар.
Өздеріңді жырлап өтер ұрпағың,
Ауғандағы азап шеккен арыстар.
Армысыздар, ауғандық жауынгерлер,
Жырым бар жараланған жаныңды емдер.
Өлгендердің жәннатта болсын жаны,
Тірілерің мың жаса, дәуірлеңдер!
Негізгі ой
- Ерлік — халық жадындағы ұлы қасиет.
- Ананың көз жасы мен жетімнің тағдыры — соғыстың ең ауыр салдары.
- Бейбіт күн — ең үлкен байлық.
Ардагерлермен сұхбат
Кештің тағылымды тұсы — ардагерлермен еркін форматтағы әңгіме. Оқушылар өздерін толғандырған сұрақтарын қойып, жауап алады. Бұл — тарихты кітаптан ғана емес, тірі куәгер сөзінен танудың бірегей мүмкіндігі.
Оқушылар сұрақтары
Тарихи ескертпе және әділдік
Кей дерек назардан тыс қалады
1989 жылғы 15 ақпан — ресми түрде соңғы шығу күні ретінде кең танылады. Дегенмен кей деректер бойынша, шекаралық бөлімшелер мен негізгі құрамалардың белгілі бір бөлігі кейінірек шыққан. Соңғы болып Ауғанстаннан шыққан қазақстандық офицер ретінде шекарашылар қатарында Виктор Харичев есімі аталады.
Бұл сәт сән-салтанатсыз өткен. Дәл осы қарапайымдық — соғыстың шынайы салмағын айқындай түседі.
Қадірлеу — парыз
Соғыс аяқталғанымен, оның жарасы толық жазыла бермейді. Бүгінгі ардагерлер — бейбіт күннің еңбеккерлері, қоғам өміріне араласып, елдің дамуына үлес қосып келеді. Оларды құрметтеу — ұрпақтың азаматтық борышы.
Ерлік — елдің туы. Ел қуаты — батырлары мен ел қорғайтын сарбаздары.
Кештің қорытындысы
Алғыс және ақ тілек
Қару асынып, сын сағатта бірін-бірі бауыр тұтқан азаматтар бүгінде еліміздің әр өңірінде адал еңбек етіп жүр. Уақыт тауып келген ардагер ағаларымызға шынайы алғыс айтылады.
Тілегіміз — денсаулық, ұзақ ғұмыр, отбасыларына амандық. Аспанымыз ашық, ел іргесі тыныш болсын.
Музыкалық бөлім
- Ән: «Атамекен»
- Ән: «Байтақ елім»
Қорытынды сөз мектеп директоры тарапынан айтылады.
Дереккөз және автор туралы
Қызылорда облысы, Арал қаласы №2 облыстық арнайы санаториялық мектеп-интернаты. Материалды дайындаған: Оразгулова Дина Айнуровна — қосымша білім беру педагогы, тарих пәнінің мұғалімі.
Қосымша: «Жылдар сөйлейді» хроникасы (қысқаша құрылымдалған)
Оқушылардың баяндамасында Ауғанстандағы оқиғалар жылдар бойынша жүйеленіп берілді. Төменде негізгі белестер ықшам түрде ұсынылады.
1979–1982
- 1979: 40-армияны енгізу туралы шешім; желтоқсанда оқиғалар шиеленісті.
- 1980: қақтығыстар күшейіп, шығын артты.
- 1981: Панджер операциялары және өзге ірі әрекеттер.
- 1982: ірі операциялар жалғасып, адам шығыны көбейді.
1983–1989
- 1983–1986: операциялар саны артып, шығын сақталды; шығару туралы келіссөздер күн тәртібіне шықты.
- 1987: ұлттық татуласу тақырыбы көтеріле бастады.
- 1988: халықаралық деңгейде бастамалар күшейді.
- 1989: 15 ақпан — әскердің шығарылғаны ресми жарияланған күн.
Редакциялық ескерту
Берілген бастапқы мәтінде кей жылдар бойынша шығын және сандық деректер әртүрлі форматта, кей тұста қайталанып немесе дәлдігі күмән тудыратындай берілген. Бұл бөлім мазмұны оқушылар баяндамасының құрылымын сақтау үшін ықшамдалып, жалпы тарихи арқауы бұзылмай редакцияланды.