Қазақша рефераттар

Біржан сал кім

Сабақтың тақырыбы: Біржан сал Қожағұлұлы

Бұл сабақ жоспары Біржан сал Қожағұлұлының өмірі мен шығармашылығын танытуға, өлеңдерінің мазмұндық тереңдігіне үңілуге және оқушының талдау, пайымдау қабілетін дамытуға бағытталған.

I. Сабақтың мақсаты

  • Білімділігі: Біржан Қожағұлұлының өмірі мен шығармалары туралы мәлімет беру, өлеңдерінің мән-мағынасына ерекше көңіл бөлу.
  • Дамытушылығы: Өнегелі тұлғалардың өмірі, мінез-құлқы мен іс-әрекеттерін талдау арқылы оқушылардың танымдық және іскерлік қабілеттерін дамыту, өз бетімен жұмыс жасау дағдысын шыңдау.
  • Тәрбиелілігі: Ізгілік пен адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру, туған ел мен жерге сүйіспеншілікті арттыру, өнер адамын құрметтеуге тәрбиелеу.

II. Пәнаралық байланыс

  • Қазақ тілі — лексика
  • Қазақстан Республикасының тарихы

III. Сабақтың көрнекілігі

  • Біржанның суреті
  • Біржан мен Сара айтысынан көрініс
  • Керегеге байлаулы, қолына арқан батқан Біржан салдың бейнесі
  • Туған жері — Көкшетау көрінісі
  • Кесте-сөздік (таблица)
  • Күйтабақ, домбыра
  • «Ол кім, бұл не?» (1-том)

IV. Сабақта қолданылатын әдістер

  • Әңгімелеу
  • Баяндау
  • Талдау және жинақтау
  • Кітаппен жұмыс
  • Көрнекілікпен жұмыс

Сөздік жұмысы

Оқушыларға сөздікті көшіріп алу тапсырмасы беріледі:

Көнерген сөздер

кимешек, генерал-губернатор, болыс, дуан, ояз, поштабай

Түсіндірмелер

  • Дуан — қала.
  • Поштабай — шабарман, болыстың «бар да кел, шауып кел» қызметіндегі адам.
  • Жанан — қымыз құятын шара, ыдыс.

Тарихи контекст (қосымша мәтін)

Қазақстанда XIX ғасырдың екінші жартысында халық поэзиясы ішінде лирикалық өлеңдер мен айтыстар едәуір орын алды. Сүйінбай, Сара, Жаяу Мұса, Жамбыл және Біржан сияқты дарынды ақындардың есімдері кеңінен танылды.

Ақындар шығармаларында бай-феодалдық және отарлық езгіні әшкереледі. Қазақ кедейлерінің ауыр тұрмысын, әйел теңсіздігін жүрекпен сезініп жырлады, еңбекшілерді жарқын болашақ үшін күреске үндеді.

Біржан сал туралы қысқаша дерек

Өмірі мен өнер жолы

Біржан сал Қожағұлұлы 1834 жылы қазіргі Көкшетау өңірінде (Еңбекшілер ауданында) дүниеге келіп, 1897 жылы сол жерде қайтыс болған. Жастайынан ән мен өлеңге құмар болып, өнер жолына түседі. Табиғи талантының арқасында көп ұзамай-ақ әнші, ақын, сазгер әрі сал ретінде кеңінен танылады.

Ел аралап, ән салып, айтысқа түсіп, той мен думанның көркіне айналады. Халық оның әнін ерекше сүйіп, өнерлі жас ақындар Біржанды әннің пірі санап, ұстаз тұтады.

Азаматтық үн

«Жанбота», «Шідер» сияқты әндері сол дәуірдегі зорлық-зомбылыққа қарсы ашу-ызаға толы. Біржан өлеңдерінде туған жер табиғаты, жастық, халықтың мұңы, әлеуметтік теңсіздік айқын көрініс табады.

Негізгі ұстанымы

Ол байлық қумаған, өз заманына сын көзбен қараған. Мақсаты — адасқандардың көзін ашу. Өз сөзімен айтқанда: «Жалғыз болсам да, жауыздықпен алысып өлермін».

Сабақтың барысы: тапсырмалар мен талдау

1) Сауалнама (алғашқы тапсырма)

  1. Шығармада Біржан сал өмірінің қай кезеңі суреттелген?
  2. Байлаулы жатқан Біржан есіне өмірінде қатты таяқ жеген қай оқиғаны түсіреді? Кітаптан тауып, мәнерлеп оқы.
  3. Осы оқиғаға байланысты Біржан қандай өлеңдер шығарған?
  4. Біржан сал кім? Оның әндерінде не туралы және кімдер туралы айтылады?

2) Кейіпкерлерді талдау

Азнабай, Жанбота, поштабай бейнелері — мінез-құлқы мен іс-әрекеті арқылы танылатын әлеуметтік типтер. Оқушылар бұл кейіпкерлердің қоғамдағы орнын, билік пен байлыққа қатынасын талдайды.

Түйін

Болыс бейнелері байлық пен атақ-даңққа, жағымпаздыққа тәуелділікті көрсетеді; топас-надандықтың көрінісі ретінде ашылады. Бұл тұста халық даналығы да еске алынады: «Қарға қарғаның көзін шұқымас».

3) Шығармашылық тапсырма

«Жыр жазамын жүрегіммен…» жолдарынан басталатын үзіндіні жалғастырып, поэтикалық ойды толықтыру (бос орындарды толтыру) ұсынылады.

Жыр жазамын жүрегіммен _________

Біржан салды, _________ шешен тілді.

_________ шырқағанда, _________ жеңілмейді.

Ескерту: Берілген жолдарды мәтін мазмұны мен авторлық стильге сай толықтырыңыз.

Қорытынды бөлім: жинақтау сұрақтары

Қоғамдық көзқарас

Қазан төңкерісіне дейін халық өнерпаздарына көзқарас қандай болды?

Қазіргі қолдау

Бүгінде өнер адамдары қандай қамқорлық пен құрметке ие?

«Теміртас» өлеңінен түйін

Өлең балалардың әкеге қамқоршы, сүйеніш болуы керектігін ұқтырады. Мазмұны адамгершілікке, ізгілікке үндейді.

Мәтіннен үзінді

Теміртас, Асыл, Ақық — балдан тәтті,

Кем қылмай өсіріп ем салтанатты.

Әкең ем аяйтұғын жаның ашып,

Шешсеңші, білегіме арқан батты!

Бағалау және үй тапсырмасы

Оқушы білімін бағалау

Жауаптардың дәлдігі, талдау тереңдігі, мәтінмен жұмыс және пікір білдіру мәдениеті бойынша бағаланады.

Үйге тапсырма

Біржанның өлеңдерін мәнерлеп оқу, негізгі ойды анықтап, қысқаша пікір жазу.